Giải thưởng Sáng tạo châu Á vừa chính thức công bố danh sách các nhà khoa học đoạt giải năm 2025. Trong số đó, TS Vũ Thị Tần, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội được vinh danh với những đóng góp trong lĩnh vực khoa học vật liệu.

Nhà khoa học theo đuổi vật liệu Graphene và các ứng dụng phục vụ đời sống

TS Vũ Thị Tần hiện công tác tại Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội. Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu và làm việc tại nước ngoài, chị trở về Việt Nam, tiếp tục theo đuổi các hướng nghiên cứu gắn với khoa học vật liệu và ứng dụng thực tiễn.

Hướng nghiên cứu chính của TS Vũ Thị Tần là vật liệu Graphene. Chị triển khai đề tài khoa học cấp nhà nước về Ứng dụng của vật liệu Graphene trong xử lý dầu thải trong máy biến áp, đồng thời chủ trì đề tài cấp Bộ Nghiên cứu ứng dụng vật liệu Graphene để làm ngọt hóa nước biển. Bên cạnh đó, chị còn nghiên cứu các hợp chất vô cơ có tính tẩy rửa và công nghệ chế tạo vật liệu nano oxit kim loại ứng dụng trong ngành gốm cao cấp và màng phủ.

Một hướng nghiên cứu khác được TS Tần triển khai là tách muối Espom từ nước ót, phần nước còn lại ở ruộng muối sau khi đã lấy muối kết tinh – tại các cánh đồng muối Hải Hậu. Muối Espom là một loại muối có nhiều ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe, y dược, phân bón và nhiều lĩnh vực công nghiệp khác. Trong khi đó, nước ót hiện chủ yếu chỉ được sử dụng làm thức ăn nuôi tôm hoặc thải trực tiếp ra biển khi không có nơi tiêu thụ.

Ngoài các đề tài khoa học, TS Vũ Thị Tần còn dành nhiều tâm huyết cho việc nghiên cứu chế tạo các sản phẩm thân thiện với môi trường. Một trong những sản phẩm tiêu biểu là viên rửa bát Eco Made in Việt Nam.

Viên rửa bát do TS Tần nghiên cứu và sáng chế có 70% thành phần từ tự nhiên, khả năng làm sạch cao, mùi dịu nhẹ và được người dùng thử đánh giá tích cực. Sản phẩm đã được Quatest 1 thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn, Đo lường Chất lượng Việt Nam kiểm nghiệm và chứng nhận chất lượng, với mức chất lượng tương đương các viên rửa bát nhập khẩu từ một số nước châu Âu như Pháp, Đức.

Đáng chú ý, trong thành phần viên rửa bát có hàm lượng nano bạc, một hợp chất có tính kháng khuẩn và khử mùi hiệu quả, phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam nồm ẩm khiến bát đũa dễ bị ẩm mốc. Đây là đặc điểm mà nhiều sản phẩm nhập khẩu hiện có trên thị trường chưa đáp ứng.

Từ cô bé phụ mẹ nấu rượu đến hành trình nghiên cứu xuyên châu lục

TS Vũ Thị Tần quê ở Lý Nhân, Hà Nam, là cựu sinh viên ngành Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội). Chia sẻ về cơ duyên đến với hóa học, chị cho biết từ nhỏ đã phụ mẹ nấu rượu những lúc bà đi làm đồng hoặc đội rượu bán rong quanh làng. Bố đi làm xa, mỗi năm chỉ về quê vài lần, mẹ chị vừa nuôi lợn, làm ruộng, vừa chăm sóc hai con.

Là con gái lớn, mỗi khi mẹ vắng nhà, Tần phụ bà bóp cơm, trộn men và cho vào vại sành để ủ. Cô bé khi đó luôn tò mò vì sao từ gạo lại có thể tạo ra một thứ nước uống cay cay. Khi hỏi, mẹ chị chỉ nói đơn giản đó là một quá trình hóa học, vì không thể giải thích rõ hơn.

“Khi phụ mẹ, mình rất tò mò về quá trình nấu rượu, từ cơm lên men, chưng cất lại có thể thu được một chất lỏng với tính chất hoàn toàn khác biệt. Mình hỏi mẹ mãi, mẹ bảo mẹ ít học, chỉ biết đó là một quá trình Hoá học. Mình thích môn Hoá và việc ứng dụng các kiến thức Hóa học vào cuộc sống từ ngày đó”, chị Tần tâm sự.

Chính những trải nghiệm đó đã thôi thúc chị học tập và đặc biệt hứng thú với môn Hóa học. Nhờ hóa học, chị không chỉ lý giải được quá trình lên men rượu mà còn hiểu thêm nhiều hiện tượng trong đời sống.

Năm 2005, TS Vũ Thị Tần giành được học bổng sang Nga học tập tại Trường Đại học Quốc gia Tula và tốt nghiệp với bằng Đỏ. Sau đó, chị tiếp tục giành học bổng Tiến sĩ do Chính phủ Tây Ban Nha tài trợ. Ngay sau khi bảo vệ luận án Tiến sĩ loại Xuất sắc, chị vượt qua hàng nghìn ứng viên để tham gia chương trình kỹ sư tài năng và làm việc cho Arcelormittal, Tập đoàn Thép hàng đầu thế giới.

Trong thời gian làm việc tại Arcelormittal, TS Tần đã tham gia nghiên cứu và sáng tạo 15 sáng chế trong lĩnh vực vật liệu và xử lý bề mặt, góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học của tập đoàn.

Sau nhiều năm làm việc tại nước ngoài, chị quyết định trở về Việt Nam, giảng dạy tại Viện Kỹ thuật Hóa học, Bộ môn Công nghệ các chất Vô cơ, Đại học Bách khoa Hà Nội. Theo TS Tần, mong muốn được đóng góp cho quê hương, đất nước là lý do khiến chị đưa ra quyết định này.

Khi trở về nước giảng dạy, từ mong muốn mẹ được sử dụng các thiết bị công nghệ hiện đại trong sinh hoạt hằng ngày, ý tưởng chế tạo viên rửa bát thương hiệu Việt đã hình thành. Trải qua nhiều năm nghiên cứu với hàng trăm lần thử nghiệm, sản phẩm viên rửa bát Eco Made in Việt Nam của TS Vũ Thị Tần đã hoàn thiện và được kiểm nghiệm chất lượng theo tiêu chuẩn.

“Mình rất chú trọng đến yếu tố bảo vệ môi trường và sức khỏe người dùng”, TS Tần chia sẻ, lý giải việc đặt tên sản phẩm là Eco với hai ý nghĩa: economic, tiết kiệm chi phí, và ecological sử dụng các hợp chất từ thảo mộc tự nhiên theo hướng thân thiện với môi trường.