Trong giới y khoa quốc tế, cái tên Từ Giấy không chỉ là một giáo sư đầu ngành mà còn là một biểu tượng của sự tận tụy. Ông chính là người đặt những viên gạch đầu tiên cho khoa học dinh dưỡng tại Việt Nam, đảm nhận vai trò Viện trưởng sáng lập Viện Dinh dưỡng Quốc gia từ năm 1980. Những đóng góp của ông không dừng lại ở các báo cáo khoa học khô khan mà luôn gắn liền với hơi thở của đời sống nhân dân, đặc biệt là tầng lớp người nghèo và nông dân.

Nhà Dinh dưỡng xuất sắc nhất châu Á

Giáo sư Từ Giấy (1921–2009) là một trong những tên tuổi nổi bật nhất của nền khoa học dinh dưỡng Việt Nam và được thế giới tôn vinh trong lĩnh vực này. Ông là người Việt Nam đầu tiên được giải thưởng “Nhà Dinh dưỡng xuất sắc nhất châu Á” do Tạp chí Những vấn đề dinh dưỡng lâm sàng châu Á – Thái Bình Dương trao tặng năm 1993.

Tháng 3 năm 2008, ông được Ủy ban Dinh dưỡng Liên Hiệp quốc trao giải thưởng “Nhà khoa học đã suốt đời cống hiến cho sự nghiệp dinh dưỡng”.

Tháng 10/2009 tại Hội nghị quốc tế về dinh dưỡng XIX (tại Thái Lan), GS Từ Giấy được vinh danh là 1 trong 20 “Huyền thoại sống của ngành dinh dưỡng thế giới”, ghi nhận những đóng góp lớn lao ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế.

Trong hơn bốn thập kỷ cống hiến cho khoa học, GS. Từ Giấy đã xây dựng một sự nghiệp gắn liền với những nghiên cứu và ứng dụng dinh dưỡng mang tính thực tiễn sâu rộng. Ông không chỉ là một nhà khoa học mà còn là một nhà giáo, nhà báo và nhà hoạch định chiến lược về dinh dưỡng. Sự nhiệt huyết của ông được thể hiện qua vai trò là Viện trưởng sáng lập Viện Dinh dưỡng Quốc gia kể từ khi viện này được thành lập năm 1980, một bước ngoặt lớn trong tiến trình xây dựng cơ sở khoa học dinh dưỡng tại Việt Nam.

Ông là người tiên phong đưa yếu tố dinh dưỡng vào các chính sách và chương trình nâng cao sức khỏe cộng đồng. Một trong những sáng kiến nổi bật nhất của ông là mô hình hệ sinh thái Vườn – Ao – Chuồng (VAC), thiết thực góp phần đảm bảo an ninh dinh dưỡng hộ gia đình, cải thiện chất lượng bữa ăn và phòng chống suy dinh dưỡng ở khu vực nông thôn, một đóng góp vừa mang tính khoa học vừa mang tính xã hội sâu sắc.

GS. Từ Giấy cũng đi đầu trong việc đặt nền tảng cho đào tạo chuyên ngành dinh dưỡng an toàn thực phẩm, khi ông là Chủ nhiệm đầu tiên của bộ môn này tại Trường Đại học Y Hà Nội từ năm 1990, góp phần đào tạo thế hệ cán bộ dinh dưỡng trình độ cao ở Việt Nam.

Những đóng góp của ông được ghi bằng các danh hiệu cao quý như Thầy thuốc Nhân dân, Anh hùng Lao động, Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ, Huân chương Độc lập hạng Nhì. Ông cũng được cộng đồng khoa học quốc tế ca ngợi rộng rãi vì tầm ảnh hưởng vượt biên giới, đặc biệt trong các vấn đề dinh dưỡng cộng đồng.

Ông “Lang Khoai” và triết lý truyền thông sức khỏe: Phải ngắn, dễ hiểu và nhất định phải vui

GS. Từ Giấy (1921–2009) không chỉ được biết đến là một chuyên gia dinh dưỡng hàng đầu, mà còn là một nhà sư phạm tâm huyết và một cây bút truyền thông sức khỏe đặc biệt xuất sắc.

Ông là chủ biên báo Vui Sống, một trong bốn tờ báo đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đồng thời là tờ báo chuyên về sức khỏe ra đời sớm nhất ở nước ta. Năm 1946, Vui Sống chính thức phát hành với sứ mệnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức vệ sinh phòng bệnh và hướng dẫn ăn uống hợp lý cho quân và dân trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập.

Trên cương vị Chủ nhiệm tờ báo, ông sử dụng bút danh Lang Khoai, trực tiếp phụ trách chuyên mục “Vui Sống kể chuyện”. Những bài viết của ông luôn được độc giả đón đọc bởi giọng văn hóm hỉnh, gần gũi, giàu chất đời thường mà vẫn chuyển tải trọn vẹn thông điệp khoa học.

Với Vui Sống, nhà báo, bác sĩ Từ Giấy đề ra bốn tiêu chí nội dung làm “linh hồn” của tờ báo: viết thật ngắn, thật dễ hiểu, chỉ ra việc có thể làm ngay và nhất định phải vui. Chính tinh thần ấy đã tạo nên một phong cách truyền thông mới mẻ: kiến thức y học được truyền tải bằng tiếng nói giản dị, dễ tiếp cận và giàu năng lượng tích cực.

Ngay từ số đầu tiên phát hành ngày 15/6/1946, trong thư gửi bạn đọc, bác sĩ Từ Giấy viết:

“… Các bạn băn khoăn, lo nghĩ đến cuộc sống ngày một khó khăn, bấp bênh gay gắt… đã làm cho nhiều bạn mất ăn, mất ngủ, sống mất vui. Chính vì lo rằng bạn mất vui mà Vui Sống cố gắng tìm tới bạn, mong giải quyết với bạn một phần nào nỗi băn khoăn ấy…”.

Không chỉ là người khởi xướng, ông còn quy tụ được đội ngũ trí thức y khoa xuất sắc bậc nhất thời bấy giờ cùng tham gia truyền bá kiến thức cho nhân dân. Có thể kể đến các tên tuổi lớn như: Hồ Đắc Di, Hoàng Tích Trí, Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Chung, Trương Công Quyền, Nguyễn Ngọc Doãn, Vũ Văn Cẩn, Vũ Công Hòe, Vũ Công Thuyết, Trần Hữu Tước, Trần Hữu Nghiệp, Nguyễn Trinh Cơ, Hoàng Đình Cầu,, Đỗ Tất Lợi… Đây đều là những gương mặt tiêu biểu của ngành Y – Dược Việt Nam và có ảnh hưởng trong giới chuyên môn quốc tế.

Các bài viết về sức khỏe trên Vui Sống được viết dưới dạng “khoa học thường thức” – dung dị, rõ ràng, ai cũng có thể hiểu và thực hành. Có thể nhắc tới những bài như: “Chải và xỉa răng” (Nghiêm Mỹ), “Dưa chua” (Trương Công Quyền), “Con ruồi” (Phạm Khuê), “Không quá kiêng khem sau khi đẻ” (Đặng Văn Chung), “Vui tai ngày Xuân” (Trần Hữu Tước)… Nội dung tập trung phổ biến vệ sinh phòng bệnh và các biện pháp ngăn ngừa những bệnh phổ biến thời bấy giờ như sốt rét, tả, lỵ, đau mắt hột, vốn hoành hành nhiều ở vùng nông thôn.

Theo GS Nguyễn Hoàng Nghị, Vui Sống năm 1946 của Từ Giấy có thể xem như một “khoa” của một trường Đại học Y. Đó có thể là Khoa Vệ sinh phòng bệnh, Khoa Y học thường thức, Khoa Dinh dưỡng phổ thông, và rộng hơn là “khoa” về cách sống khoa học trong bối cảnh người Việt vừa thoát khỏi đói nghèo, hủ tục, lạc hậu để từng bước hướng tới đời sống văn minh.

Nếu trong bệnh viện, ông có thể cứu chữa cho hàng nghìn bệnh nhân, thì qua Vui Sống, GS Từ Giấy đã góp phần “chữa bệnh” cho hàng triệu đồng bào, chiến sĩ trong những năm đầu kháng chiến bằng tri thức, bằng tinh thần lạc quan và bằng một phong cách truyền thông sức khỏe đầy nhân văn.

GS. Từ Giấy mất vào ngày 27/9/2009, khép lại chặng đường hơn 88 năm cống hiến không mệt mỏi cho khoa học dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng. Những đóng góp của ông trong xây dựng chính sách dinh dưỡng, cải thiện bữa ăn gia đình, phòng chống suy dinh dưỡng và đào tạo thế hệ chuyên gia đã để lại di sản bền vững, được tôn vinh cả trong nước và quốc tế.