Lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ, Iran và Israel đang đứng trước nguy cơ sụp đổ chỉ sau vài ngày có hiệu lực, khi hàng loạt diễn biến quân sự và địa chính trị mới tiếp tục làm leo thang căng thẳng tại Trung Đông.

Nguy cơ từ eo biển Hormuz

Theo các nguồn tin quốc tế, truyền thông bán chính thức của Iran đã công bố một biểu đồ cho thấy lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có thể đã triển khai thủy lôi tại eo biển Hormuz trong thời gian xung đột.

Động thái này được xem là một “đòn bẩy chiến lược” của Tehran nhằm gây sức ép trong các cuộc đàm phán sắp tới với Mỹ. Hormuz là tuyến vận tải năng lượng huyết mạch, nơi khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây chấn động thị trường năng lượng.

Thực tế, lưu lượng tàu thương mại qua khu vực này đã giảm mạnh, thậm chí gần như đình trệ trong nhiều thời điểm, khiến giá dầu thế giới tăng trở lại trên ngưỡng 97 USD/thùng.

Trong khi đó, Mỹ khẳng định thỏa thuận ngừng bắn yêu cầu Iran phải mở lại eo biển và đảm bảo tự do hàng hải. Tuy nhiên, phía Iran lại tuyên bố vẫn có quyền kiểm soát tuyến đường này, làm dấy lên mâu thuẫn lớn về cách hiểu thỏa thuận.

Israel tấn công Lebanon, thỏa thuận lung lay

Một trong những yếu tố khiến lệnh ngừng bắn bị đe dọa nghiêm trọng là việc Israel tiếp tục tiến hành các đợt không kích quy mô lớn nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon.

Các cuộc tấn công mới nhất đã khiến hàng trăm người thiệt mạng và bị thương, vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ Liên Hợp Quốc và cộng đồng quốc tế.

Israel cho rằng chiến dịch tại Lebanon không nằm trong phạm vi thỏa thuận ngừng bắn với Iran. Ngược lại, Tehran và các bên trung gian như Pakistan khẳng định Lebanon phải được bao gồm trong thỏa thuận.

Diễn biến này đã khiến Hezbollah đáp trả bằng các đợt tấn công rocket vào miền Bắc Israel, làm gia tăng nguy cơ mở rộng xung đột ra toàn khu vực.

Đàm phán hòa bình đối mặt thách thức

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra tại Islamabad (Pakistan) đang trở thành tâm điểm chú ý.

Phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ duy trì lực lượng quân sự quanh Iran cho đến khi đạt được một “thỏa thuận thực sự”. Đồng thời, Washington yêu cầu Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân và đảm bảo an toàn hàng hải.

Ngược lại, Iran đưa ra các điều kiện riêng, bao gồm quyền tiếp tục làm giàu uranium và kiểm soát eo biển Hormuz-những yêu cầu mà Mỹ trước đó đã bác bỏ.

Các chuyên gia nhận định hai bên vẫn còn khoảng cách lớn về lập trường, khiến triển vọng đạt được thỏa thuận lâu dài trở nên mong manh.

Ngừng bắn “trên bờ vực sụp đổ”

Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu an ninh, lệnh ngừng bắn hiện “đang ở rất gần bờ vực sụp đổ”, khi cả yếu tố quân sự lẫn chính trị đều leo thang cùng lúc.

Việc Israel tiếp tục không kích Lebanon, cùng với khả năng Iran sử dụng thủy lôi tại Hormuz, được xem là hai điểm nóng có thể phá vỡ hoàn toàn thỏa thuận.

Ngoài ra, những bất đồng về điều khoản cốt lõi - đặc biệt là vấn đề kiểm soát Hormuz và chương trình hạt nhân cũng khiến quá trình đàm phán trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Khủng hoảng tại Hormuz không chỉ là vấn đề khu vực mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế toàn cầu. Việc gián đoạn vận chuyển dầu khí khiến giá năng lượng biến động mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều quốc gia.

Bên cạnh đó, nguy cơ xung đột lan rộng giữa Iran, Israel và các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah có thể kéo theo sự tham gia sâu hơn của các cường quốc, làm gia tăng bất ổn địa chính trị toàn cầu.