Thận là một cơ quan quan trọng trong hệ tiết niệu, giữ vai trò sống còn trong cơ thể đóng vai trò là bộ lọc máu tự nhiên, lọc chất thải, điều hòa nước – điện giải, kiểm soát huyết áp và hỗ trợ sức khỏe xương...Tuy vậy, phần lớn người dân chỉ quan tâm đến thận khi đã xuất hiện bệnh lý. Nhiều tổn thương thận có thể phòng tránh được nếu điều chỉnh sớm chế độ ăn uống, lượng muối và thói quen uống nước hằng ngày.

Khi một lượng lớn các khoáng chất này tích tụ trong thận tạo thành những khối rắn dạng tinh thể được gọi là sỏi thận.

Sỏi thận thường bắt nguồn từ thận, hình thành ở một hoặc cả hai bên thận. Tuy nhiên, sỏi có thể phát triển và di chuyển đến bất kỳ bộ phận nào khác của đường tiết niệu như niệu quản, bàng quang (bọng đái) và niệu đạo.

Sỏi thận hình thành với nhiều kích thước khác nhau. Hầu hết sỏi sẽ tự biến mất mà không cần điều trị.

Sỏi nhỏ thường không gây ra triệu chứng nào cho đến khi chúng di chuyển vào niệu quản. Đối với trường hợp sỏi lớn hơn nằm trong thận hoặc đường tiết niệu gây đau cần được điều trị bằng cách phá vỡ hoặc loại bỏ, tránh biến chứng như nhiễm trùng hoặc tổn thương thận.

Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, thận là cơ quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lọc máu, đào thải chất cặn bã và duy trì cân bằng nước - điện giải trong cơ thể. Mỗi ngày thận phải lọc khoảng 120-150 lít máu để giữ lại những chất cần thiết và loại bỏ các chất độc hại. Vì vậy, khi con người liên tục đưa vào cơ thể những thực phẩm không phù hợp, thận sẽ phải làm việc nhiều hơn, lâu dài có thể dẫn đến suy giảm chức năng.

Những thói quen ăn uống nào gây hại thận?

Một trong những sai lầm phổ biến nhất là tiêu thụ quá nhiều muối. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo lượng muối tối đa mỗi ngày nên dưới 5 gram (tương đương khoảng 1 thìa cà phê nhỏ). Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy khẩu phần thực tế ở nhiều quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam có thể cao gấp 4–5 lần mức khuyến nghị, chủ yếu đến từ: Thực phẩm chế biến sẵn; Đồ ăn vặt đóng gói; Dưa muối, đồ lên men mặn; Thói quen nêm thêm muối khi ăn...

Ăn quá nhiều muối làm tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh thận mạn tính. Khi huyết áp tăng kéo dài, các mạch máu trong thận bị tổn thương, làm giảm khả năng lọc chất thải.

Với nhiều người trẻ, một ly trà sữa hay nước ngọt có ga không chỉ là thức uống giải khát mà còn là thói quen khó bỏ.

Theo các chuyên gia y tế, đồ uống nhiều đường không chỉ liên quan đến nguy cơ thừa cân, béo phì hay bệnh đái tháo đường mà còn có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe của thận nếu sử dụng thường xuyên.

TS.BS Trương Hồng Sơn cho biết, một ly trà sữa có thể chứa lượng năng lượng rất cao, khoảng 600 kilocalo, tương đương hoặc cao hơn một bát phở. Một ly trà sữa có thể chứa khoảng 35-50 gam đường, tương đương 7 thìa đường.

Nếu uống trà sữa mỗi ngày và trong thời gian dài, lượng đường được đưa vào cơ thể quá nhiều, nguy cơ tăng axit uric, rối loạn chuyển hóa, viêm tổ chức thận và các vấn đề liên quan đến sỏi thận cũng có thể gia tăng.

Bên cạnh đó, chế độ ăn quá nhiều đạm động vật, đặc biệt là thịt đỏ, cũng là yếu tố cần lưu ý. Khi cơ thể hấp thu quá nhiều đạm, quá trình chuyển hóa tạo ra ure, axit uric và các sản phẩm chứa nitơ khiến thận phải tăng cường hoạt động để đào thải.

Bác sĩ Ngô Đậu Quyền, giảng viên Bộ môn Ngoại, Trường Đại học Y Hà Nội cảnh báo, việc sử dụng quá nhiều thực phẩm chứa oxalate có thể làm thay đổi thành phần nước tiểu, tạo điều kiện hình thành sỏi oxalate. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đạm, đặc biệt là thực phẩm giàu purin, có thể làm tăng axit uric máu và nguy cơ sỏi tiết niệu.

Một trong những nguyên nhân phổ biến làm tăng nguy cơ sỏi thận là uống không đủ nước. Khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu trở nên cô đặc, các tinh thể khoáng chất dễ lắng đọng và kết tinh, từ đó hình thành sỏi.

Theo khuyến cáo của TS.BS Trương Hồng Sơn, với người trưởng thành khỏe mạnh, lượng nước cần thiết có thể tính khoảng 40 ml/kg cân nặng mỗi ngày. Ví dụ, một người nặng 55 kg cần khoảng 2,2 lít nước/ngày. Quan trọng hơn, cần uống nước đều đặn thay vì chỉ uống khi cảm thấy khát..

Để sỏi thận không hình thành, phát triển và tái phát thì bạn cần bổ sung phù hợp những thực phẩm chứa oxalat và lưu ý một số điều sau:

Đi khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần để bổ sung chất phù hợp, tránh tình trạng bổ sung chất không đúng cách hoặc thừa chất gây nên sỏi thận. Ngoài ra, việc đi khám sức khỏe định kỳ cũng giúp bạn phát hiện và điều trị sớm sỏi thận để tránh bệnh trở nên nghiêm trọng và khó khăn trong điều trị.

Uống đủ 2-3 lít nước/ngày, có thể uống nhiều hơn khi cơ thể mất nhiều nước hoặc thời tiết nắng nóng để hạn chế sự tích tụ các chất tạo sỏi.

Có chế độ ăn uống khoa học, điều độ, tránh ăn mặn, hạn chế ăn nhiều thịt, chất béo, đồ ăn nhanh… nên ăn uống điều độ các đồ ăn, không ăn quá nhiều một thực phẩm nào đó để hạn chế sự hình thành sỏi thận.

Rèn luyện sức khỏe, vận động thường xuyên không chỉ tăng cường sự dẻo dai, tăng sức đề kháng cho cơ thể mà còn góp phần hạn chế sự tích tụ các chất tạo sỏi thận.