GS. Lê Văn Thiêm - người từ bỏ hào quang trời Tây về nước cống hiến cho tổ quốc
GS. Lê Văn Thiêm là một trong số các nhà khoa học tài năng nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20. Thay vì chọn Pháp, Mỹ, Đức, Thụy Sỹ… làm bến đỗ để phát triển sự nghiệp lừng lẫy, nhà toán học tài năng quyết định trở về quê hướng, cống hiến cho Tổ quốc.
Thu Hà (TH)
Chàng trai thông minh xuất chúng
Nhà toán học - GS. Lê Văn Thiêm (1918-1991) là giáo sư toán học và là một trong số các nhà khoa học tiêu biểu nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20.
GS. Lê Văn Thiêm nổi tiếng từ bé bởi trí thông minh và nghị lực phi thường.
GS. Lê Văn Thiêm nổi tiếng từ bé bởi trí thông minh xuất chúng và nghị lực phi thường. Năm 1993, ông rời quê hương Hà Tĩnh vào Quy Nhơn để học tại Trường Collège de Quy Nhơn (Trường Quốc học Quy Nhơn). Chỉ trong 4 năm (1933 - 1937), ông đã hoàn thành xuất sắc chương trình học 9 năm (tương đương với Phổ thông cơ sở ngày nay).
Ba tháng sau, GS. Lê Văn Thiêm lập kỳ tích mới: thi đỗ tú tài phần 1 (tương đương lớp 11 ngày nay), việc mà người bình thường phải chuẩn bị khẩn trương trong 2 năm. Ngay năm sau, ông lại thi đỗ tú tài toàn phần. Năm 1939, với thành tích nổi bật, ông được nhận học bổng sang Pháp du học.
Đến Pháp, ông ghi tên vào Trường Đại học Sư phạm Paris, một cái nôi đào tạo nhân tài toán học của nước Pháp. Sau 1 năm, anh đã đỗ cử nhân Toán học thay vì phải học 3 năm như mọi người. Ông sang Đức và bảo vệ thành công xuất sắc luận án Toán học để nhận bằng tiến sĩ A Toán học sau đó trở về Pháp để tiếp tục nghiên cứu Toán học.
Năm 1948, ông đại diện cho Việt Nam lần đầu tiên tham dự Hội nghị hoà bình thế giới tại Ba Lan. Cùng năm đó, ông bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ khoa học quốc gia về Toán, và được mời dạy Toán tại Đại học Bách Khoa ở Zurich (Thụy Sĩ).
Lúc này, ông quan tâm đến lý thuyết phân phối giá trị các hàm phân hình hay còn gọi là lý thuyết Nevanlina - một trong những lý thuyết được coi là đẹp nhất của toán học ở thế kỷ XX. Ông là người đầu tiên đưa ra lời giải cho một bài toán khó đã tồn tại nhiều năm của "Bài toán ngược của lý thuyết Nevanlina".
Công trình của ông không chỉ được quan tâm vì đã chứng minh sự tồn tại nghiệm của bài toán đó, mà còn vì ông đã đưa ra một phương pháp hoàn toàn mới để nghiên cứu vấn đề đặt ra.
Từ bỏ hào quang để về với quê hương
Năm 1949, theo lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, GS. Lê Văn Thiêm đã có một quyết định hệ trọng đánh dấu bước ngoặt lớn trong đời ông đấy là từ bỏ địa vị khoa học không ít người mơ tưởng ở Zurich lừng danh để về nước cống hiến cho Tổ quốc.
GS. Lê Văn Thiêm thời trẻ và vợ.
Ông trở về nước qua đường bay Paris - Băng Cốc, rồi từ Băng Cốc bằng đường bộ qua Campuchia về rừng U Minh, khu 9 miền Nam tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong thời gian công tác ở đây, GS. Lê Văn Thiêm được giới thiệu vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Một Việt kiều, mới về nước có 4 tháng, đã được kết nạp vào Đảng, đây là điều hiếm thấy.
Năm 1951, ông được Chính phủ điều động từ Nam Bộ ra Việt Bắc để nhận nhiệm vụ mới. Ba lô trên vai, ông phải lội bộ 6 tháng theo đường rừng để ra đến Việt Bắc. Ông được giao nhiệm vụ xây dựng Trường Khoa học Cơ bản và Trường Sư phạm Cao cấp, được cử giữ chức vụ Hiệu trưởng của hai trường này.
Sau ngày giải phóng Thủ đô (1954), Chính phủ ra quyết định thành lập Trường Đại học Sư phạm Khoa học do GS. Lê Văn Thiêm làm hiệu trưởng. Từ năm 1957 - 1970, GS. Lê Văn Thiêm là Phó hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1970, GS. Lê Văn Thiêm được điều động sang làm Viện trưởng Viện Toán học.
Xuất thân từ một nhà toán học lý thuyết, nghiên cứu những vấn đề trừu tượng của toán học nhưng GS. Lê Văn Thiêm đã không ngần ngại chuyển qua nghiên cứu những vấn đề ứng dụng gắn với thực tiễn Việt Nam.
Năm 1963, nghiên cứu công trình về ứng dụng hàm biến phức trong lý thuyết nổ, vận dụng phương pháp Lavrentiev, GS. Lê Văn Thiêm đã cùng các học trò tham gia giải quyết thành công một số vấn đề thực tiễn ở Việt Nam: Tính toán nổ mìn buồng mỏ đá núi Voi lấy đá phục vụ xây dựng khu gang thép Thái Nguyên (1964); Phối hợp với Cục Kỹ thuật - Bộ Quốc phòng lập bảng tính toán nổ mìn làm đường (1966); Phối hợp với Viện Thiết kế Bộ Giao thông vận tải tính toán nổ mìn định hướng để tiến hành nạo vét kênh nhà Lê từ Thanh Hoá đến Hà Tĩnh (1966 - 1967).
Ngoài ra, nhiều vấn đề lớn của đất nước như: Tính toán nước thấm và chế độ dòng chảy cho các đập thuỷ điện Hòa Bình, Vĩnh Sơn; Tính toán chất lượng nước cho công trình thuỷ điện Trị An... đã được ông và các cộng sự nghiên cứu giải quyết.
Những dấu ấn lừng lẫy
Trong suốt cuộc đời làm nghiên cứu, ông đã công bố 20 công trình nghiên cứu khoa học ở trong và ngoài nước, trong đó có 2 sách chuyên khảo. GS. Lê Văn Thiêm có những đóng góp to lớn cho Toán học trên cả ba phương diện: nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng và triển khai ứng dụng. Dưới sự lãnh đạo của ông, Viện Toán học đã trở thành một trung tâm toán học uy tín hàng đầu của cả khu vực.
Tượng GS. Lê Văn Thiêm tại Viện Toán học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam.
Nói về ông, GS. Hoàng Tụy - một đồng nghiệp, một người bạn thân thiết có nhiều năm gắn bó với ông nhận xét: "Giá như GS. Lê Văn Thiêm cứ tiếp tục sự nghiệp nghiên cứu ở Pháp hay ở Mỹ thì chắc chắn, với tài năng xuất sắc của mình, ông đã có thể có nhiều cống hiến to lớn hơn cho toán học và tên tuổi quốc tế của ông lẫy lừng hơn. Song ông đã lựa chọn trở về quê nhà, cùng chia sẻ khó khăn gian khổ với đồng bào, và thật sự, tất cả những gì ông đã cống hiến cho Tổ quốc và cộng đồng toán học Việt Nam chỉ có thể khiến chúng tôi vô cùng biết ơn ông và tự hào về ông".
Giáo sư Lê Văn Thiêm mất ngày 3/7/1991 tại TP HCM, nơi ông đã sống và làm việc trong những năm cuối đời của mình.
Hiện tên ông đã đặt tên cho Giải thưởng Toán học Lê Văn Thiêm - một giải thưởng của Hội Toán học Việt Nam dành cho những người nghiên cứu, giảng dạy toán và học sinh giỏi toán xuất sắc ở Việt Nam. Thủ đô Hà Nội cũng có một con đường mang tên Lê Văn Thiêm. Tên ông cũng là tên của trường Trung học cơ sở ở TP Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh...
Đặc biệt, để ghi nhớ những cống hiến to lớn của ông về khoa học, giáo dục và xã hội, 5 năm sau ngày ông mất, Nhà nước Việt Nam đã truy tặng ông giải thưởng Hồ Chí Minh và Huân chương Độc lập hạng Nhất, vinh dự cao quý mà ít nhà khoa học đạt được.
Mời độc giả xem video: Ghé thăm Rungis - chợ đầu mối lớn nhất thế giới. Nguồn: VTV24.
PGS.TS Ngô Đức Thành với nghiên cứu xuất sắc được đề cử giải thưởng Tạ Quang Bửu
Với kết quả nghiên cứu xuất sắc trong việc mô phỏng các yếu tố mưa và nhiệt độ cực đoan cho khu vực Đông Nam Á, PGS.TS. Ngô Đức Thành, Trường Đại học Khoa học & Công nghệ Hà Nội, đã nhận được đề cử giải thưởng Tạ Quang Bửu 2021.
4 năm, 18 thí nghiệm và đề cử giải thưởng Tạ Quang Bửu
Phát minh chất nổ xanh, nhà khoa học Việt nhận giải thiên tài
Tháng 9/2007, TS. Huỳnh Mỹ Hằng giành giải thưởng MacArthur Fellowship hay còn được gọi dưới tên Genius Grants (giải Thiên tài) trị giá 500.000 USD cho phát minh "chất nổ cơ bản xanh".
TS. Huỳnh Mỹ Hằng, cha đẻ của phát minh chất nổ xanh sinh năm 1962 tại Việt Nam và sang Mỹ năm 1985. Từ cô gái Việt nói tiếng Anh chưa lưu loát, bằng nghị lực phi thường, cô gái trẻ Việt đã vượt qua tất cả để bước chân vào trường Đại học State University of New York, Genesseo (Suny Geneseo).
TS. Huỳnh Mỹ Hằng.
Sau khi tốt nghiệp với hai bằng cử nhân toán và hóa, TS. Huỳnh Mỹ Hằng làm nghiên cứu sinh tại Đại học Buffalo. Năm 2002, cơ duyên đưa TS. Huỳnh Mỹ Hằng đến Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos của Mỹ.
Hành trình “ra lò” vaccine viêm não Nhật Bản của nữ anh hùng lao động
Vaccine viêm não Nhật Bản của nữ Anh hùng lao động - GS.TS. Huỳnh Phương Liên đã giúp hàng chục triệu trẻ em Việt Nam và nhiều nước khác thoát khỏi căn bệnh viêm não Nhật Bản và những biến chứng nặng nề.
Nữ Anh hùng lao động - GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên là một trong những chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực sản xuất vaccine thương hiệu Việt. Bà từng tham gia nghiên cứu, hoàn thành xuất sắc sản xuất 3 vắc xin tả, thương hàn và đậu mùa... Tên của bà gắn với nhiều loại vaccine như nổi bật nhất phải kể đến vaccine viêm não Nhật Bản.
GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên
Đó là vào khoảng cuối năm 1980, số lượng trẻ mắc viêm não Nhật Bản tăng cao (chiếm tỷ lệ 70 tới 75% số ca viêm não do virus). Đây là căn bệnh để lại di chứng thần kinh rất nặng nề cho những bệnh nhân còn sống và trở thành gánh nặng suốt đời của chính người bệnh, gia đình và xã hội.
Thành lập năm 1956, Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội đã đặt nền móng cho khoa học cơ bản Việt Nam, vượt muôn vàn gian khó chiến tranh đào tạo nên lớp lớp nhân tài.
Kế thừa truyền thống ĐH Tổng hợp, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên đã giữ vững trọng trách là ngôi trường khoa học cơ bản hàng đầu, đào tạo nhân tài cho đất nước.
Theo PGS.TS. Ngô Quốc Anh, lịch sử một ngôi trường được viết nên không chỉ ở những thành tựu, mà quan trọng hơn là những người thầy mẫu mực, uyên bác, tận tâm.
Từ 83 công trình dự thi, ban tổ chức chọn 42 công trình xuất sắc để trao giải, trong đó có 6 giải nhất ở các lĩnh vực công nghệ và khoa học trọng điểm.
PGS.TS Bùi Thế Duy xúc động gửi lời tri ân các thầy cô Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, những người đã truyền dạy nền tảng tri thức theo học trò suốt cuộc đời.
VUSTA giám sát 6 Liên hiệp hội địa phương phía Nam, ghi nhận kết quả, khó khăn, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy vai trò trí thức khoa học.
Theo GS.TS Trương Xuân Lam, cần xây dựng các Hệ sinh thái kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam do Liên hiệp Hội định hướng, kiến tạo và tổ chức vận hành.
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam rà soát chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức làm cơ sở bố trí nhân lực phù hợp, bảo đảm đúng người, đúng việc.
Dự án của Công ty TNHH Hồ Hoàn Cầu biến mật muối thành các sản phẩm giàu khoáng, thúc đẩy chế biến sâu, liên kết sản xuất và phát triển bền vững nghề muối.
Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy.
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”.
Sáng 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Trường Đại học Quảng Bình tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển du lịch nông nghiệp gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững”.
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ GD-ĐT vinh danh 335 nhà giáo tiêu biểu, đồng thời nhấn mạnh vai trò nêu gương và sự đồng hành dành cho người thầy.
PGS.TS Bùi Thế Duy xúc động gửi lời tri ân các thầy cô Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, những người đã truyền dạy nền tảng tri thức theo học trò suốt cuộc đời.
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk tăng cường phối hợp với Mặt trận, tập hợp trí thức và đóng góp luận cứ khoa học, góp phần thúc đẩy địa phương phát triển bền vững.
Từ 83 công trình dự thi, ban tổ chức chọn 42 công trình xuất sắc để trao giải, trong đó có 6 giải nhất ở các lĩnh vực công nghệ và khoa học trọng điểm.
Ngày 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Bắc Ninh phối hợp Trường Cao đẳng Bắc Ninh tổ chức hội thảo “Định hướng giá trị nghề nghiệp: Chìa khóa cho tương lai sinh viên”.
Ngày 16/11, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn, phản biện, góp ý Dự án "Tổ hợp công nghiệp chế biến tre - thức ăn chăn nuôi - năng lượng sinh khối tại xã Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk".
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026.
Đoàn công tác quản lý chương trình của Oxfam Việt Nam vừa có chuyến thăm, làm việc với Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Tĩnh nhằm trao đổi tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa hai bên.
Theo GS.TS Trương Xuân Lam, cần xây dựng các Hệ sinh thái kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam do Liên hiệp Hội định hướng, kiến tạo và tổ chức vận hành.
Theo PGS.TS. Ngô Quốc Anh, lịch sử một ngôi trường được viết nên không chỉ ở những thành tựu, mà quan trọng hơn là những người thầy mẫu mực, uyên bác, tận tâm.
Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Tĩnh vừa tổ chức đợt tấp huấn trang bị kiến thức và hỗ trợ lập kế hoạch cho 30 doanh nghiệp, hợp tác xã về phòng chống thiên tai.