Phát huy trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức và tinh thần phụng sự Tổ quốc của đội ngũ trí thức là một trong những động lực quan trọng để đưa chủ trương của Đảng vào cuộc sống, góp phần xây dựng đất nước phát triển bền vững.

Từ nhận thức chính trị đến trách nhiệm hành động

Nghị quyết, kết luận của Đảng chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể và kết quả thiết thực. Yêu cầu ấy đặt ra đối với đội ngũ trí thức Việt Nam – lực lượng quan trọng trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, tư vấn chính sách và thúc đẩy phát triển đất nước.

Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, chủ nghĩa cá nhân, tham nhũng và tiêu cực. Điều quan trọng là gắn nâng cao nhận thức với chuyển biến trong hành động.

Đối với trí thức, học tập Nghị quyết không chỉ dừng ở việc hiểu đúng chủ trương mà phải chuyển thành trách nhiệm cụ thể, phát huy năng lực chuyên môn và uy tín xã hội để đóng góp cho đất nước, nhân dân và cộng đồng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, trí thức đứng trước nhiều cơ hội lẫn thách thức. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước, chất lượng nguồn nhân lực và phát triển nông nghiệp bền vững đòi hỏi nghiên cứu nghiêm túc, giải pháp sáng tạo và tổ chức thực hiện hiệu quả.

Bên cạnh khó khăn về chuyên môn, điều kiện nghiên cứu, cơ chế phối hợp và nguồn lực còn hạn chế; khoảng cách giữa nghiên cứu với sản xuất khiến nhiều sáng kiến chưa được ứng dụng rộng rãi. Vì vậy, trí thức cần giữ vững bản lĩnh, phản ánh trung thực những bất cập, kiên trì đề xuất giải pháp có căn cứ khoa học. Giá trị tri thức phải được khẳng định bằng khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Để nghị quyết đi vào cuộc sống, mỗi trí thức cần đề cao đạo đức, trách nhiệm, tinh thần nêu gương và liêm chính học thuật; khắc phục bệnh hình thức, chạy theo thành tích, nói nhiều làm ít. Hoạt động nghiên cứu phải gắn với nhu cầu phát triển, xác định rõ vấn đề cần giải quyết, khả năng ứng dụng và hiệu quả dự kiến. Trong nông nghiệp, cần thúc đẩy công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và kết nối chuỗi giá trị; trong giáo dục, nâng cao chất lượng dạy và học; trong quản trị công, ứng dụng dữ liệu và công nghệ để phục vụ người dân tốt hơn.

Trí thức cũng cần nâng cao chất lượng tham mưu, phản biện và tư vấn chính sách bằng luận cứ khoa học, dữ liệu tin cậy và kinh nghiệm thực tiễn. Các tổ chức hội cần phát huy vai trò tập hợp chuyên gia, kết nối nhà khoa học với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng; nâng cao hiệu quả tiếp nhận, phản hồi và sử dụng các kiến nghị khoa học.

Đồng thời, cần đổi mới phương thức hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ, liên hiệp hội, hội chuyên ngành theo hướng lấy sản phẩm và tác động xã hội làm thước đo. Phát triển mạng lưới chuyên gia, tăng cường hợp tác liên ngành, thúc đẩy chuyển đổi số, đào tạo trí thức trẻ và xây dựng môi trường minh bạch, công bằng sẽ góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ.

Mỗi tổ chức cần cụ thể hóa nghị quyết thành chương trình hành động, xác định rõ người chịu trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và tiêu chí đánh giá. Thay vì chỉ chú trọng số cuộc hội thảo, báo cáo hay đề tài nghiệm thu, cần quan tâm đến giải pháp được ứng dụng, mô hình được nhân rộng, hiệu quả kinh tế – xã hội và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Phát huy trí thức từ cơ sở, tạo động lực phát triển

Để các định hướng không dừng ở khẩu hiệu, việc triển khai cần bắt đầu từ từng cơ quan, đơn vị và địa phương. Tại những địa bàn khó khăn, trí thức có thể góp sức nâng cao năng suất cây trồng, giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng giáo dục, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và phát triển sinh kế bền vững.

Ở Tây Nguyên, phát huy tri thức trong phát triển cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và các sản phẩm nông nghiệp chủ lực cần gắn với bảo vệ đất, nước, rừng, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản phẩm. Nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất cần phối hợp xác định vấn đề, thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng mô hình.

Một quy trình sản xuất giúp giảm chi phí, một mô hình ứng dụng công nghệ hiệu quả hay một kiến nghị chính sách được tiếp thu đều là đóng góp thiết thực cho quá trình đưa nghị quyết vào cuộc sống. Điều quan trọng là lựa chọn đúng vấn đề, tập hợp nguồn lực phù hợp và kiên trì thực hiện những giải pháp có khả năng nhân rộng.

Muốn làm được điều đó, cần xây dựng cơ chế để trí thức tham gia ngay từ khâu xác định nhiệm vụ, lựa chọn giải pháp đến kiểm tra, đánh giá kết quả. Những ý kiến phản biện thẳng thắn, có căn cứ khoa học cần được lắng nghe và phản hồi nghiêm túc; những mô hình hiệu quả cần được tổng kết, phổ biến, nhân rộng. Đặc biệt, phải tạo điều kiện để trí thức trẻ phát huy năng lực, chủ động đề xuất sáng kiến và tham gia giải quyết những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn. Khi người làm khoa học được tin tưởng, khuyến khích cống hiến và đánh giá công bằng, nguồn lực trí tuệ sẽ được khơi thông, chuyển hóa thành động lực phát triển.

Phát huy vai trò trí thức cần sự chung tay của Nhà nước, tổ chức khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức hội. Cần hoàn thiện cơ chế trọng dụng nhân tài, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đầu tư nghiên cứu và tạo điều kiện để sáng kiến có giá trị được ứng dụng.

Việc đánh giá, tôn vinh trí thức phải dựa trên năng lực, đạo đức và đóng góp thực chất. Mỗi người cần gắn uy tín khoa học với trách nhiệm xã hội, chuyên môn với đạo đức nghề nghiệp và khát vọng cá nhân với lợi ích chung.

Đưa nghị quyết vào cuộc sống đòi hỏi sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa trách nhiệm cá nhân với trách nhiệm tập thể. Mỗi trí thức cần bắt đầu từ nhiệm vụ cụ thể, mỗi công trình khoa học hướng đến vấn đề thực tiễn, mỗi sáng kiến tìm đường đến với cuộc sống. Khi tri thức gắn với trách nhiệm, sáng tạo đi đôi với liêm chính và nguồn lực được huy động hiệu quả, đội ngũ trí thức sẽ đóng góp thiết thực vào sự phát triển đất nước.

Vượt qua khó khăn là thước đo bản lĩnh và trách nhiệm của người trí thức. Với lòng yêu nước, khát vọng cống hiến và tinh thần khoa học, đội ngũ trí thức Việt Nam cần tiếp tục đoàn kết, sáng tạo, hành động quyết liệt, góp phần biến những mục tiêu, định hướng đúng đắn thành kết quả cụ thể, vì một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, văn minh và thịnh vượng.

TS. Vương Hữu Nhi - Nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Đắk Lắk