Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả cho biết, quất cảnh sau Tết không “hết giá trị” như nhiều người nghĩ. Nếu nắm đúng kỹ thuật, cây hoàn toàn có thể phục hồi, nuôi dưỡng để chơi Tết tiếp vào những năm sau.

Chăm quất cảnh sau Tết: Tránh sốc nhiệt, đừng tưới tùy hứng

PGS.TS Đặng Văn Đông cho hay, trong dịp Tết, việc đưa quất từ môi trường ngoài trời vào trong nhà trưng bày khiến cây phải thích nghi với điều kiện ánh sáng yếu hơn, nhiệt độ thay đổi và độ ẩm khác biệt. Nếu không kiểm soát tốt, cây rất dễ bị “sốc sinh lý”, biểu hiện bằng rụng lá, rụng quả hoặc héo cành.

Cụ thể, trong quá trình trưng quất chơi Tết, nhiều gia đình đặt quất ở vị trí sát điều hòa, gần bếp hoặc nơi có ánh nắng gắt chiếu trực tiếp qua cửa kính. Những vị trí này làm nhiệt độ quanh tán cây biến động mạnh, ảnh hưởng đến quá trình quang hợp và trao đổi chất.

Một sai lầm phổ biến khác là tưới nước quá nhiều. Thấy cây có dấu hiệu héo nhẹ, không ít người lập tức bổ sung nước liên tục. Trong khi đó, bầu đất trong chậu vốn hạn chế, nếu tưới dồn dập sẽ gây úng cục bộ, rễ thiếu oxy và nhanh chóng suy yếu. Theo khuyến cáo, chỉ nên tưới khi bề mặt giá thể đã se khô, đồng thời bảo đảm chậu có lỗ thoát nước tốt.

Nhiều người cũng có thói quen bón phân hoặc phun chất kích thích sinh trưởng ngay trong thời gian trưng bày với mong muốn giữ quả lâu, lá xanh hơn. Tuy nhiên, điều này có thể làm rối loạn sinh lý cây, thậm chí khiến cây suy kiệt nhanh hơn. Trong giai đoạn chơi Tết, nguyên tắc quan trọng nhất là duy trì trạng thái ổn định, hạn chế can thiệp mạnh.

Ngoài ra, việc đưa cây ra – vào giữa trong nhà và ngoài trời quá thường xuyên cũng khiến quất không kịp thích nghi. Sự thay đổi môi trường đột ngột làm tăng nguy cơ rụng lá, rụng quả.

Theo ông Đông, khả năng phục hồi của quất sau Tết phụ thuộc nhiều vào sức cây ban đầu và mức độ “ép” kỹ thuật trước đó. Những cây được tạo dáng hợp lý, không khai thác quá mức, bộ rễ còn khỏe và ít rụng lá sẽ có triển vọng phục hồi tốt hơn.

Ngay sau khi kết thúc trưng bày, nên đưa cây ra môi trường ngoài trời thoáng mát, có ánh sáng tự nhiên. Tuy nhiên, nên thực hiện theo lộ trình, để cây “làm quen” dần với ánh sáng tự nhiên và nhiệt độ bên ngoài.

Cần tỉa bỏ toàn bộ quả còn lại, loại bỏ cành khô, cành yếu để giảm tiêu hao dinh dưỡng. Sau khoảng 10–15 ngày ổn định, có thể tiến hành sang chậu hoặc thay bớt đất cũ, bổ sung giá thể tơi xốp nhằm kích thích rễ mới phát triển. Việc bón phân chỉ nên thực hiện nhẹ nhàng, theo nguyên tắc “ít nhưng đều”, giúp cây tái sinh tán lá một cách bền vững.

“Quất tiểu cảnh nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật có thể nuôi dưỡng nhiều năm, tiếp tục tạo thế và cho quả vào các mùa sau”, PGS.TS Đặng Văn Đông cho hay.

Lưu ý khi chăm sóc cây có dáng thế phức tạp

PGS.TS Đặng Văn Đông cho hay, với những chậu quất tạo hình cầu kỳ, kết hợp núi giả, đá, rêu hoặc tiểu cảnh trang trí, nguyên tắc cơ bản không thay đổi, tuy nhiên, việc chăm sóc đòi hỏi sự cẩn trọng hơn.

Lý do là vì bầu đất thường nhỏ, bị che phủ bởi đá và rêu, khả năng thoát nước và trao đổi khí của rễ giảm so với quất trồng chậu thông thường. Nếu tưới quá đẫm trong thời gian dài, nguy cơ úng cục bộ rất cao. Người chơi cần kiểm soát lượng nước vừa đủ, tránh để bầu luôn trong trạng thái ẩm ướt kéo dài.

Phần rêu và vật liệu trang trí chỉ nên giữ ẩm nhẹ để bảo đảm tính thẩm mỹ, không để sũng nước. Khi đặt cây, cần chọn vị trí có ánh sáng tán xạ, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp làm tăng nhiệt độ bầu rễ và khiến rêu nhanh khô.

Quá trình di chuyển chậu quất tạo hình cũng cần nhẹ nhàng, hạn chế rung lắc mạnh vì cấu trúc tiểu cảnh dễ làm tổn thương rễ và cành. Theo chuyên gia, với dạng quất này, người chơi nên ưu tiên sự ổn định môi trường, chăm sóc “ít nhưng đúng”, tránh các biện pháp can thiệp mạnh.

Khả năng tái sử dụng lâu dài của quất tiểu cảnh phụ thuộc lớn vào không gian phát triển của bộ rễ. Nếu bầu quá nhỏ, cây chỉ phù hợp nuôi dưỡng ngắn hạn, khó duy trì sức sống bền vững qua nhiều mùa. Vì vậy, khi có điều kiện, nên cân nhắc sang chậu phù hợp hơn sau khi cây đã ổn định.

Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, từ khâu trưng bày đến phục hồi, yếu tố quan trọng nhất vẫn là hiểu đúng đặc tính sinh trưởng của cây và giữ môi trường chăm sóc ổn định.

"Khi được nuôi dưỡng đúng cách, quất không chỉ là cây cảnh chơi trong vài ngày Tết mà còn có thể trở thành cây cảnh lâu năm, tiếp tục mang sắc xuân trở lại mỗi năm", ông Đông khẳng định.