Trong thế giới nấm vốn đã đầy bí ẩn, nấm ly xanh (Chlorociboria aeruginascens) là một trong những loài gây kinh ngạc nhất nhờ khả năng nhuộm gỗ thành màu xanh lam – xanh ngọc rực rỡ. Người ta thường gọi nó là “nấm ly xanh” hay “nấm chén xanh” vì hình dạng nhỏ như những chiếc ly tí hon mọc trên thân gỗ mục. Tuy nhiên, thứ khiến giới khoa học và nghệ nhân mê mẩn không phải bản thân cây nấm, mà chính là thứ sắc tố kỳ lạ mà nó để lại.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Loài nấm này phát triển chủ yếu trên các cành cây mục trong những khu rừng ẩm ở châu Âu, Bắc Mỹ và nhiều vùng ôn đới khác. Tai nấm thường chỉ rộng vài milimét đến khoảng 1 cm, có màu xanh ngọc hoặc xanh lam nhạt như được sơn màu nhân tạo. Nhưng đôi khi người đi rừng không hề thấy nấm đâu, chỉ bắt gặp những mảnh gỗ mục nhuộm xanh rực như khoáng vật quý. Đó là dấu vết của hợp chất đặc biệt mang tên xylindein do nấm tiết ra.
Ảnh: Science Photo Gallery
Xylindein từng khiến con người say mê từ hàng trăm năm trước. Từ thời Phục Hưng ở châu Âu, các nghệ nhân đã sử dụng loại gỗ xanh do Chlorociboria nhuộm màu để làm đồ khảm cao cấp trong kỹ thuật marquetry — nghệ thuật ghép gỗ tạo hoa văn tinh xảo trên nội thất và nhạc cụ. Những mảng gỗ xanh tự nhiên này quý hiếm tới mức được ví như “đá quý của nghề mộc”. Nhiều hiện vật cổ từ thế kỷ 15 vẫn còn giữ màu xanh kỳ lạ đến tận ngày nay.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Điều đáng kinh ngạc là sắc xanh ấy không dễ phai. Xylindein có độ bền màu rất cao, khiến các nhà khoa học hiện đại quan tâm tới khả năng ứng dụng nó như một chất nhuộm sinh học thân thiện môi trường. Một số nghiên cứu còn xem xét khả năng dùng sắc tố này trong vật liệu điện tử hữu cơ và pin mặt trời sinh học.
Dù vậy, Chlorociboria aeruginascens không phải loại nấm dễ bắt gặp. Nó ưa môi trường rừng già ẩm mát và thường chỉ xuất hiện sau những giai đoạn thời tiết thích hợp. Với nhiều người yêu thiên nhiên, bắt gặp một khúc gỗ xanh ngọc do loài nấm này tạo ra giống như tìm thấy một mảnh phép thuật bị bỏ quên giữa rừng.
Có lẽ đó là lý do nấm ly xanh luôn mang vẻ đẹp nửa thực nửa huyền ảo. Nó khiến người ta có cảm giác rằng thiên nhiên đôi khi vẫn âm thầm tạo nên những màu sắc vượt ngoài trí tưởng tượng của con người.
