Bí mật ít ai biết về khả năng nhận diện họ hàng của thực vật

Không có mắt, tai hay hệ thần kinh, nhưng một số loài thực vật dường như vẫn nhận biết được những cá thể có quan hệ huyết thống với chúng.

Thoạt nghe có vẻ khó tin, nhưng các nghiên cứu sinh học đã phát hiện một hiện tượng thú vị: một số loài cây có khả năng phản ứng khác nhau khi sinh trưởng bên cạnh cây cùng họ hàng và cây không có quan hệ di truyền. Hiện tượng này được gọi là kin recognition (nhận diện họ hàng), cho thấy thế giới thực vật có những hình thức tương tác phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.

Một trong những nghiên cứu nổi tiếng được thực hiện trên cây ngải đắng biển (Artemisia tridentata) và một số loài thực vật khác. Các nhà khoa học nhận thấy cây có thể thay đổi cách phân bổ nguồn lực hoặc mức độ cạnh tranh tùy thuộc vào những cá thể xung quanh. Ở một số loài, cây mọc gần họ hàng có xu hướng hạn chế cạnh tranh, chẳng hạn điều chỉnh sự phát triển của rễ để giảm xung đột trong việc khai thác nước và chất dinh dưỡng.

Cơ chế nhận diện này có thể liên quan đến các tín hiệu hóa học mà cây tiết ra từ rễ. Mỗi cá thể thực vật giải phóng một hỗn hợp hợp chất hữu cơ vào vùng đất xung quanh. Thành phần của chúng có thể thay đổi tùy theo loài và kiểu gene. Khi tiếp xúc với những tín hiệu này, cây lân cận có thể điều chỉnh tốc độ phát triển, cấu trúc rễ và cách phân bổ nguồn lực. Nói cách khác, khu vực đất quanh bộ rễ giống như một môi trường trao đổi thông tin hóa học vô hình.

Ảnh: plynttech.com

Một thí nghiệm đáng chú ý được thực hiện với cây Impatiens pallida ở Bắc Mỹ. Các nhà nghiên cứu nhận thấy cây có những thay đổi về cấu trúc thân, lá và rễ tùy thuộc vào việc cá thể bên cạnh là anh em cùng nguồn gốc hay một cây xa lạ. Khi ở cạnh họ hàng, chúng có xu hướng giảm một số biểu hiện cạnh tranh, trong khi phản ứng với cây không cùng huyết thống lại khác biệt.

Đáng ngạc nhiên hơn, khả năng nhận diện họ hàng không chỉ diễn ra dưới lòng đất. Một số nghiên cứu trên cây ngải đắng biển (Artemisia tridentata) cho thấy những cá thể có quan hệ di truyền gần gũi có thể phản ứng hiệu quả hơn với tín hiệu hóa học do cây họ hàng bị động vật ăn lá phát ra, từ đó tăng cường khả năng phòng vệ.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng đây không phải bằng chứng thực vật có ý thức gia đình hay tình cảm giống con người. Hiện tượng này được giải thích thông qua những cơ chế sinh hóa và phản ứng thích nghi trong quá trình tiến hóa. Một số khía cạnh, đặc biệt là cách cây nhận biết chính xác mức độ quan hệ di truyền, vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Dù vậy, phát hiện này mở ra một góc nhìn thú vị: khu rừng không đơn thuần là tập hợp những cá thể thực vật cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng. Giữa chúng còn tồn tại những tương tác hóa học tinh vi, đôi khi mang dấu hiệu của sự ưu tiên dành cho những cá thể có quan hệ di truyền gần gũi.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Khó tin những loài động vật có thể nhịn ăn hàng tháng, thậm chí hàng năm

Trong thế giới động vật, có những loài sở hữu khả năng sinh tồn phi thường, đến mức chúng có thể không cần thức ăn suốt nhiều năm.

Nhắc đến những động vật có khả năng nhịn ăn lâu ngày, nhiều người thường nghĩ đến cá sấu, rắn hay rùa. Tuy nhiên, một trong những nhà vô địch thực sự của khả năng sinh tồn này lại là một loài cá nước ngọt có ngoại hình khá kỳ lạ: cá phổi châu Phi (African lungfish).

Theo các tài liệu khoa học, một số loài cá phổi châu Phi có thể sống tới khoảng 4–5 năm mà không cần thức ăn trong điều kiện hạn hán khắc nghiệt. Đây là một trong những khoảng thời gian nhịn ăn dài nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Đặc biệt, chúng không cần di chuyển hay tìm kiếm thức ăn trong suốt thời gian này.

Bí mật của những động vật sống hàng thế kỷ vẫn duy trì cơ thể khỏe mạnh

Trong tự nhiên, có những sinh vật sở hữu khả năng sống lâu đáng kinh ngạc, khiến quy luật lão hóa thông thường trở nên đặc biệt.

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là chuột chũi trụi lông (naked mole-rat), loài gặm nhấm sống dưới lòng đất ở Đông Phi. Chúng có thể sống hơn 30 năm, lâu gấp nhiều lần những loài gặm nhấm có kích thước tương tự. Điều đáng chú ý là nguy cơ tử vong do lão hóa ở loài này tăng rất chậm theo tuổi tác. Chúng cũng duy trì khả năng sinh sản và nhiều chức năng sinh lý trong thời gian dài. Các nhà khoa học đang nghiên cứu cơ chế sửa chữa DNA, kiểm soát protein và khả năng chống ung thư đặc biệt của chúng.

Một sinh vật khác gây kinh ngạc là thủy tức (Hydra), động vật không xương sống nhỏ bé sống trong môi trường nước ngọt. Cơ thể thủy tức chứa nhiều tế bào gốc có khả năng liên tục phân chia và thay thế các tế bào già cỗi. Trong điều kiện phòng thí nghiệm thích hợp, một số loài thủy tức thể hiện tốc độ lão hóa gần như không đáng kể. Điều này không có nghĩa chúng bất tử, bởi chúng vẫn có thể chết vì bệnh tật, điều kiện môi trường bất lợi hoặc bị động vật khác ăn thịt.

Loài mực quái vật dài hơn 10 m từng thống trị đại dương tiền sử

Hàng chục triệu năm trước, đại dương từng là nơi sinh sống của những loài động vật thân mềm khổng lồ, sở hữu xúc tu đáng sợ.

Trong số những sinh vật bí ẩn nhất của đại dương tiền sử có Tusoteuthis longa, một loài mực khổng lồ sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 80 triệu năm trước. Chúng từng sinh sống trong vùng biển nội địa bao phủ một phần Bắc Mỹ ngày nay. Với chiều dài ước tính khoảng 8–11 m tính cả xúc tu, Tusoteuthis có thể sánh với những loài mực khổng lồ hiện đại.

Điều thú vị là các nhà cổ sinh vật học không tìm thấy nguyên vẹn cơ thể chúng. Phần lớn bằng chứng chỉ là hóa thạch của gladius – cấu trúc nâng đỡ bên trong cơ thể mực, đôi khi được ví như bộ xương sống. Do phần lớn cơ thể mực được cấu tạo từ mô mềm nên rất khó hóa thạch. Từ những di tích ít ỏi này, giới khoa học phải tái dựng hình dáng và kích thước của sinh vật đã tuyệt chủng.

Đọc nhiều nhất

Tin mới