Khám phá thành cổ tiền sử lâu đời nhất vùng hạ lưu sông Hoàng Hà

Di chỉ Tiêu Gia ở Sơn Đông (Trung Quốc) hé lộ thành cổ tiền sử hơn 5.000 năm tuổi, với hệ thống tường thành, hào nước và những ngôi mộ phân cấp rõ rệt.

Tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, các nhà khảo cổ học từng bước làm sáng tỏ diện mạo của một trung tâm đô thị cổ đại có niên đại hơn 5.000 năm. Đó là di chỉ Tiêu Gia, nơi được xác định là thành cổ tiền sử có niên đại sớm nhất từng được phát hiện ở khu vực hạ lưu sông Hoàng Hà. Những phát hiện tại đây không chỉ cung cấp bằng chứng về sự hình thành các đô thị sơ khai mà còn phản ánh quá trình phân hóa xã hội, sự xuất hiện của tầng lớp tinh hoa và những hình thức nghi lễ đầu tiên.

Thành cổ hơn 5.000 năm tuổi với hệ thống phòng thủ nhiều lớp

Di chỉ Tiêu Gia nằm tại quận Chương Khâu, thành phố Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Những di tích chủ yếu thuộc giai đoạn giữa và cuối văn hóa Đại Vấn Khẩu, có niên đại khoảng 5.200-4.400 năm trước.

Địa điểm này được phát hiện trong một cuộc khảo sát khảo cổ năm 1987. Tuy nhiên, phải đến năm 2016, Đại học Sơn Đông phối hợp với nhiều đơn vị nghiên cứu mới triển khai chương trình khai quật và khảo sát có hệ thống. Những kết quả ban đầu nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới chuyên môn, giúp khu di chỉ được bình chọn vào danh sách 10 phát hiện khảo cổ lớn của Trung Quốc năm 2017.

Trong giai đoạn 2016-2022, các nhà nghiên cứu xác định tổng diện tích khu thành cổ vượt quá 1 triệu m². Đáng chú ý, một khu thành có diện tích khoảng 122.500 m² được xác định hình thành từ giữa thời kỳ văn hóa Đại Vấn Khẩu. Đây hiện là thành cổ tiền sử có niên đại sớm nhất được biết đến tại vùng hạ lưu sông Hoàng Hà.

Các cuộc khai quật tại khu vực cổng phía Nam cho thấy tường thành được xây dựng qua hai giai đoạn, sử dụng kỹ thuật đắp đất nện với những bó cọc gỗ để tạo kết cấu chắc chắn. Phương pháp này cho thấy cư dân thời tiền sử đã biết tổ chức lao động và huy động nguồn lực để xây dựng những công trình quy mô lớn.

Từ năm 2023 đến 2024, giới khảo cổ học tiếp tục phát hiện một vòng hào thứ hai nằm bên ngoài khu thành ban đầu, có diện tích khoảng 495.000 m². Đến giai đoạn 2025-2026, các chuyên gia xác định thêm tường thành ở phía trong vòng hào này, đồng thời phát hiện dấu tích cho thấy bên ngoài có thể còn tồn tại một vòng tường thành và hào nước thứ ba.

Như vậy, sau khoảng 10 năm nghiên cứu, cấu trúc thành cổ Tiêu Gia về cơ bản được xác định gồm ba vòng tường thành và hào bao quanh. Khu thành trong có niên đại giữa văn hóa Đại Vấn Khẩu, trong khi các khu vực thành giữa và thành ngoài thuộc giai đoạn muộn hơn. Việc hai vòng thành bên ngoài có cùng tồn tại trong một thời điểm hay không vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu.

anh-chup-man-hinh-2026-11-19.png
Ảnh toàn cảnh di chỉ Tiêu Gia. Ảnh: Đại học Sơn Đông.

Những ngôi mộ lớn hé lộ sự phân hóa giàu nghèo

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất tại Tiêu Gia là hệ thống nghĩa địa với hàng trăm ngôi mộ có quy mô và mức độ tùy táng khác nhau.

Các nhà khảo cổ phát hiện nhiều ngôi mộ lớn được xây dựng công phu, sử dụng nhiều lớp quan tài và quách, bên trong đặt các vật phẩm bằng ngọc cùng đồ gốm tinh xảo. Đặc biệt, hình thức mai táng ba lớp quan tài, quách đã xuất hiện từ giai đoạn cuối văn hóa Đại Vấn Khẩu. Tỷ lệ sử dụng quan tài, quách trong toàn bộ khu nghĩa địa vượt quá 70%.

Sự khác biệt về kích thước mộ, cấu trúc mai táng và số lượng đồ tùy táng cho thấy xã hội thời kỳ này đã hình thành những tầng lớp có địa vị khác nhau. Những chiếc rìu ngọc tượng trưng cho quyền lực, cùng các bộ đồ gốm trắng và gốm màu được sử dụng trong nghi lễ, là bằng chứng quan trọng về sự hình thành những quy tắc lễ nghi sơ khai.

Đáng chú ý, các nghiên cứu còn phát hiện hoạt động sản xuất đồ ngọc đã đạt mức chuyên môn hóa ngay bên trong thành cổ. Một số nguyên liệu serpentin có nguồn gốc từ dãy núi Thái Sơn, ngọc tremolit có thể được đưa đến từ vùng Đông Bắc Trung Quốc, trong khi ngọc lam có khả năng đến từ khu vực Tây Bắc Hồ Bắc. Điều này chứng tỏ khoảng 5.000 năm trước, cư dân Tiêu Gia đã tham gia vào mạng lưới trao đổi nguyên liệu và sản phẩm trên những khoảng cách rất xa.

Cuộc sống cư dân cổ được tái hiện qua nghiên cứu khoa học

Không chỉ tập trung vào kiến trúc và mộ táng, các nhà nghiên cứu còn sử dụng nhiều phương pháp khoa học để phục dựng đời sống của cư dân cổ đại.

Phân tích thực vật cho thấy hạt kê và cao lương là nguồn lương thực chủ yếu. Trong khi đó, nghiên cứu động vật cho thấy thịt lợn nhà chiếm vị trí quan trọng trong khẩu phần ăn, bên cạnh thịt hươu và cá nước ngọt.

Phân tích đồng vị carbon và nitơ trong xương người còn cho thấy chế độ ăn uống giữa tầng lớp tinh hoa và người dân bình thường có sự khác biệt. Đây là dấu hiệu phản ánh khoảng cách xã hội ngày càng rõ rệt.

Nghiên cứu nhân chủng học cho thấy cư dân Tiêu Gia có thể hình tương đối cao lớn. Nam giới có chiều cao trung bình trên 1,7 m, còn nữ giới vượt quá 1,6 m. Dấu tích trên xương cũng phản ánh sự phân công lao động giữa hai giới.

Một phát hiện đáng chú ý khác là một số bộ hài cốt thuộc tầng lớp có địa vị cao vẫn xuất hiện dấu vết chấn thương và hao mòn xương do lao động. Điều này cho thấy những người thuộc tầng lớp tinh hoa không hoàn toàn tách khỏi các hoạt động sản xuất.

Phân tích đồng vị stronti còn giúp nhận diện một số cá nhân có nguồn gốc từ bên ngoài cộng đồng, qua đó cung cấp thêm bằng chứng về sự di chuyển dân cư thời tiền sử.

Bằng chứng về mạng lưới giao lưu văn hóa cổ đại

Các nhà nghiên cứu nhận thấy di chỉ Tiêu Gia không phát triển biệt lập. Nhiều yếu tố văn hóa tại đây có sự tương đồng với các khu vực khác, bao gồm văn hóa Ngưỡng Thiều ở Trung Nguyên, văn hóa Lương Chử tại hạ lưu sông Trường Giang và văn hóa Khuất Gia Lĩnh ở trung lưu sông Trường Giang.

Những ảnh hưởng này thể hiện qua hoa văn gốm, kiểu dáng và kỹ thuật chế tác ngọc, nguồn nguyên liệu quý hiếm cũng như một số phong tục mai táng.

Sau khi du nhập, các yếu tố bên ngoài tiếp tục được cư dân địa phương tiếp nhận và điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm văn hóa bản địa. Qua đó, Tiêu Gia trở thành một minh chứng quan trọng về sự giao lưu giữa các cộng đồng cổ đại.

Xem video: Đăk Lăk đặt mục tiêu xây dựng 75.000 ha cà phê bền vững, chạy đua thích ứng khí hậu và giữ cửa vào thị trường xuất khẩu xanh.

Kiệt tác luyện kim cổ: Thanh kiếm của Câu Tiễn vẫn sáng bóng sau 2.500 năm

Được khai quật sau hơn hai thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất, một thanh kiếm đồng cổ đại khiến giới khảo cổ kinh ngạc bởi tình trạng bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Thanh kiếm Câu Tiễn (Việt Vương Câu Tiễn kiếm) là một trong những bảo vật khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Hiện vật được tìm thấy năm 1965 tại lăng mộ số 1 thuộc khu mộ Vọng Sơn, Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc. Thanh kiếm có niên đại khoảng thế kỷ V trước Công nguyên, gắn với Câu Tiễn, vị vua nổi tiếng trong lịch sử Xuân Thu với câu chuyện nằm gai nếm mật.

Điều đáng kinh ngạc là sau khoảng 2.500 năm nằm trong lòng đất, thanh kiếm vẫn giữ được vẻ ngoài sáng bóng, lưỡi sắc và hầu như không có dấu hiệu ăn mòn đáng kể. Khi được khai quật, nó vẫn nằm trong bao kiếm bằng gỗ sơn mài. Hiện vật có chiều dài khoảng 55,7 cm, rộng 4,6 cm và nặng khoảng 875 g.

Người xưa chế tạo giường gấp thông minh từ hơn 2.300 năm trước

Hai chiếc giường gấp được khai quật tại Hồ Bắc (Trung Quốc) khiến giới khảo cổ bất ngờ bởi thiết kế thông minh, kết cấu linh hoạt và kỹ thuật chế tác tinh xảo.

Năm 1986, trong quá trình khai quật một khu mộ cổ ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, các nhà khảo cổ phát hiện hai chiếc giường gấp bằng gỗ có thiết kế đặc biệt. Phát hiện này thu hút sự chú ý bởi đây không chỉ là những món đồ nội thất phục vụ sinh hoạt, mà còn phản ánh trình độ chế tác gỗ, tư duy thiết kế và quan niệm về đời sống của người xưa.

Theo đó, hiện vật được gọi là giường gấp bằng gỗ Bao Sơn. Dù đã trải qua thời gian dài nằm dưới lòng đất, khiến chất liệu gỗ bị mục ruỗng và hư hại, những dấu tích còn lại vẫn cung cấp nhiều thông tin có giá trị. Nhờ công tác nghiên cứu và phục dựng của các chuyên gia, hình dáng cũng như một số đặc điểm kết cấu của chiếc giường đã được tái hiện.

Truyền thuyết kho báu dưới lòng sông hé lộ sự thật sau 400 năm

Cuộc khai quật dưới lòng sông Mân Giang (Trung Quốc) giúp xác thực truyền thuyết kho báu của Trương Hiến Trung, đồng thời hé lộ nhiều bí mật lịch sử cuối thời Minh.

Truyền thuyết kho báu hàng trăm năm

“Rồng đá đối hổ đá, vàng bạc hàng vạn lạng, ai nhìn thấu bí mật, mua được cả phủ Thành Đô”. Câu dân ca lưu truyền tại huyện Bành Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, từ lâu đã khơi gợi trí tò mò về kho báu được cho là chôn giấu dưới lòng sông Mân Giang.

Đọc nhiều nhất

Tin mới