Khi nghĩ đến những ngọn núi quanh năm trắng xóa, chúng ta thường tưởng tượng một thế giới hoàn toàn không có cây cỏ. Điều đó đúng ở những vùng băng tuyết vĩnh cửu thực sự, nhưng ngay sát ranh giới tuyết, nơi chỉ có vài tuần hoặc vài tháng không bị tuyết phủ hoàn toàn, vẫn tồn tại những loài thực vật đáng kinh ngạc.
Ảnh: researchgate.net
Một trong những “chiến binh” nổi tiếng nhất là Thylacospermum caespitosum, một loài thực vật dạng đệm phân bố ở vùng Himalaya. Nó có thể mọc ở độ cao khoảng 6.150m, gần sát giới hạn tuyết vĩnh cửu tại một số khu vực. Ở độ cao này, đất nghèo dinh dưỡng, gió mạnh, bức xạ cực tím dữ dội và nhiệt độ có thể thay đổi cực nhanh.
Hình dáng của chúng chính là một bí quyết sinh tồn. Thay vì vươn cao như cây ở đồng bằng, các loài cây núi cao thường ép sát mặt đất, tạo thành những “chiếc đệm” xanh. Cấu trúc hình vòm giúp chúng tránh gió, giữ nhiệt và giảm mất nước. Các chồi mọc chen chúc cũng tạo thành một lớp cách nhiệt tự nhiên.
Ảnh: gbif
Ở Himalaya còn có Ladakiella klimesii, một loài cây thân thảo lâu năm đặc hữu vùng Ladakh. Nó được nghiên cứu ở độ cao khoảng 5.900 m, nơi mùa sinh trưởng cực ngắn. Điều đáng kinh ngạc là những cá thể sống trong điều kiện lạnh hơn có thể phát triển rất chậm nhưng tồn tại lâu hơn; một số cây được xác định có tuổi tới hàng chục năm.
Còn tại dãy Andes, những “quả cầu xanh” khổng lồ của Azorella compacta, thường được gọi là llareta, tạo nên một cảnh tượng gần như ngoài hành tinh. Chúng phát triển cực kỳ chậm, tạo thành những khối thực vật đặc chắc trên những sườn núi khô lạnh ở độ cao hàng nghìn mét. Một số loài dạng đệm Andes thậm chí có thể tạo ra những vi môi trường thuận lợi để các loài thực vật khác sinh sống.
Ảnh: temperate.theferns.info
Bí mật của thực vật vùng núi cao không chỉ nằm ở hình dáng. Nhiều loài có lá nhỏ, phủ lông hoặc lớp sáp để hạn chế mất nước và bảo vệ khỏi tia cực tím. Chúng thường là cây lâu năm, tích trữ năng lượng và “kiên nhẫn” chờ mùa sinh trưởng ngắn ngủi.
Điều thú vị là những sinh vật nhỏ bé này đang trở thành “cảm biến sống” của biến đổi khí hậu. Khi nhiệt độ tăng, chúng có thể sinh trưởng nhanh hơn, nhưng tuyết tan và các hiện tượng tuyết rơi cực đoan cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn môi trường mà chúng đã thích nghi qua hàng nghìn năm.
Vì thế, trên những sườn núi tưởng như chỉ thuộc về băng tuyết, vẫn có những “khu rừng” đặc biệt nhất Trái đất: nhỏ bé, chậm chạp và gần như bất động, nhưng đủ sức sống sót ở nơi mà con người khó có thể đứng lâu.
