Để một phôi thai hành tinh tích tụ đủ vật chất trong đĩa bụi và khí nhằm đạt tới kích thước khổng lồ, các mô hình tính toán truyền thống luôn đòi hỏi khoảng thời gian tối thiểu từ 4 đến 5 triệu năm.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của một thiên thể non trẻ mang tên Elias 2-24 b đã phá vỡ hoàn toàn thước đo thời gian ấy, tựa như một đứa trẻ chào đời thần tốc chỉ sau hai tháng thai nghén.

Hành tinh đặc biệt này tọa lạc tại khu vực chòm sao Xà Phu, cách Trái Đất khoảng 450 năm ánh sáng. Dựa trên nguồn dữ liệu lưu trữ do Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ tài trợ, giới thiên văn học quốc tế đã chính thức xác nhận đây là hành tinh dạng Sao Mộc trẻ nhất từng được ghi nhận trong lịch sử, với niên đại chưa đầy một triệu năm tuổi.

Đáng chú ý, thiên thể này hiện vẫn đang nằm nguyên trong đĩa tiền hành tinh - cấu trúc bụi và khí bao quanh ngôi sao chủ, đóng vai trò như một chiếc nhau thai vũ trụ khổng lồ liên tục cung cấp dưỡng chất.

Mặc dù khối lượng hiện tại của Elias 2-24 b đã tiệm cận Sao Mộc, thiên thể sơ sinh này vẫn đang trong giai đoạn tăng trưởng mãnh liệt nhất. Mỗi năm, lực hấp dẫn của nó hút trọn lượng vật chất tương đương khoảng một phần triệu khối lượng Sao Mộc để tiếp tục bồi tụ bầu khí quyển.

Lực hút cực mạnh này thậm chí đã quét sạch một khoảng trống có bề rộng lên tới 30 đơn vị thiên văn trên mặt đĩa khí bụi, tạo nên một không gian riêng biệt để nuôi dưỡng phôi thai hành tinh.

Hành trình xác định danh tính của thiên thể này từng là bài toán hóc búa kéo dài suốt một thập kỷ. Ngay từ năm 2016, hệ thống kính thiên văn ALMA đã ghi nhận khoảng trống kỳ lạ trên đĩa bụi, sau đó Kính viễn vọng Rất lớn VLT của Đài thiên văn Nam Âu cũng phát hiện một vệt sáng mờ nhạt bên trong cấu trúc này.

Tuy nhiên, giới nghiên cứu thời điểm đó rơi vào bế tắc bởi theo lý thuyết hiện hành, một hành tinh ở khoảng cách xa đến 55 đơn vị thiên văn so với sao mẹ không thể đạt được kích thước tương đương Sao Mộc chỉ trong thời gian ngắn ngủi như vậy.

Nút thắt chỉ thực sự được khai thông khi nhóm nghiên cứu do nghiên cứu sinh tiến sĩ Andrea Bernardi thuộc Đại học Diego Portales tại Chile dẫn đầu tiến hành rà soát lại các tệp dữ liệu lưu trữ từ năm 2018 và 2020 của Đài quan sát Keck.

Bằng cách ứng dụng thiết bị chụp hào quang xoáy nhằm triệt tiêu luồng sáng chói lọi từ sao mẹ, kết hợp cùng kỹ thuật chụp ảnh vi phân góc và thuật toán phân tích chuyển động riêng chung, nhóm khoa học gia đã bóc tách thành công điểm sáng khỏi các dải nhiễu quang sai.

Dữ liệu khẳng định vệt sáng dịch chuyển đồng bộ với sao chủ.

Điểm khiến các nhà lý thuyết chấn động chính là vị trí của Elias 2-24 b. Phần lớn trong số 6.000 ngoại hành tinh từng được nhận diện đều là các thiên thể đã định hình hàng tỷ năm, di chuyển sát sao mẹ và chỉ được phát hiện gián tiếp thông qua phương pháp đo độ biến thiên ánh sáng khi hành tinh đi ngang qua bề mặt định tinh.

Ngược lại, Elias 2-24 b là trường hợp hiếm hoi được ghi nhận trực tiếp bằng hình ảnh khi vẫn còn là một phôi thai đang lớn.

Theo mô hình truyền thống, quá trình tích tụ vật chất ở khoảng cách càng xa trung tâm sẽ diễn ra càng chậm; ngay tại vị trí cách sao mẹ 5 đơn vị thiên văn, việc hình thành một thiên thể cỡ Sao Mộc đã cần đến 5 triệu năm.

Việc một hành tinh ở khoảng cách 55 đơn vị thiên văn hoàn thành quá trình này trong chưa đầy một triệu năm buộc giới khoa học phải xem xét lại các công thức tính toán tiến hóa.

Với việc Kính viễn vọng Không gian Roman vừa được đưa lên quỹ đạo vào ngày 30/8/2026 mang theo công nghệ cản sáng thế hệ mới, giới thiên văn kỳ vọng cánh cửa khám phá các vườn ươm hành tinh sẽ tiếp tục mở rộng, đón chào thêm nhiều phát hiện chấn động trong tương lai.