Bí mật dưới lớp cát dày

Tại huyện Thượng Thái, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, một cuộc khai quật khảo cổ từng khiến giới chuyên gia kinh ngạc khi phát hiện lăng mộ cổ chứa hàng nghìn cổ vật quý giá, dù đã trải qua nhiều lần bị trộm phá. Bí mật nằm ở hệ thống phòng vệ được thiết kế công phu từ hàng nghìn năm trước.

Lăng mộ Quách Trang được xác định là nơi an nghỉ của một quý tộc cấp cao nước Sở, có niên đại khoảng cuối Xuân Thu đến đầu Chiến Quốc. Khu vực này từng thuộc nước Thái, một chư hầu quan trọng thời Tây Chu, trước khi bị nước Sở thôn tính.

Năm 2005, các nhà khảo cổ Trung Quốc tiến hành khai quật khu mộ và phát hiện hai ngôi mộ lớn nằm cạnh nhau. Trong đó, ngôi mộ số 1 có quy mô đặc biệt lớn, với cấu trúc hầm đất sâu khoảng 18 m, phía trên được gia cố bằng nhiều lớp đất nện. Điều khiến giới chuyên môn chú ý là bên dưới lớp đất nện dày khoảng 7 m còn có một tầng cát mịn nguyên chất dày hơn 10 m. Đây là một trong những lớp cát bảo vệ mộ dày hiếm gặp tại Trung Quốc.

Theo các tài liệu khảo cổ, hàng nghìn tảng đá được bố trí bên trên và xung quanh quan tài. Một số khối đá nặng tới khoảng 150 kg, tạo thành hệ thống bảo vệ phức tạp.

17 đường hầm trộm mộ và bí mật chưa được giải đáp

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ phát hiện 17 đường hầm do những kẻ trộm mộ đào vào nhiều thời kỳ khác nhau. Đường hầm cổ nhất được xác định có niên đại từ thời Chiến Quốc, cho thấy ngôi mộ đã trở thành mục tiêu trộm cắp không lâu sau khi được xây dựng. Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc là dù bị xâm phạm nhiều lần, phần lớn cổ vật bên trong vẫn được bảo tồn.

Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân nằm ở thiết kế chống trộm nhiều lớp. Người xưa không chỉ lựa chọn vị trí chôn cất cẩn thận mà còn sử dụng đất nện, cát, đá và những cấu trúc giả để đánh lạc hướng kẻ trộm.

Đặc biệt, lớp cát mịn có khả năng dịch chuyển khi bị đào xới. Khi đường hầm xuyên qua tầng cát, vật liệu có thể tràn xuống, khiến đường hầm sụp đổ và vùi lấp người đào. Những tảng đá được bố trí xen kẽ càng làm tăng nguy cơ sạt lở. Vì vậy, ngay cả khi xác định được vị trí quan tài, việc tiếp cận khoang chứa cổ vật cũng vô cùng khó khăn.

Một số cấu trúc giống quan tài hoặc phòng chứa giả còn được bố trí phía trên và bên cạnh khu vực chôn cất chính. Những chi tiết này khiến kẻ trộm khó xác định chính xác vị trí chứa đồ tùy táng.

Hơn 1.000 cổ vật đồng và hàng trăm món đồ ngọc

Dù bị trộm phá, lăng mộ vẫn lưu giữ một bộ sưu tập cổ vật có giá trị đặc biệt đối với nghiên cứu lịch sử nước Sở. Theo các báo cáo khảo cổ được công bố, các nhà nghiên cứu đã phát hiện hơn 1.000 hiện vật bằng đồng và hơn 200 món đồ ngọc. Ngoài ra còn có nhiều đồ trang trí bằng đồng mạ vàng, vỏ sò, vật liệu mô phỏng tiền vỏ sò và các đồ tùy táng khác.

Nổi bật trong số đó là những chiếc đỉnh đồng có nắp tròn, được chế tác với kích thước lớn. Chiếc đỉnh lớn nhất có đường kính miệng khoảng 80 cm, chỉ nhỏ hơn một số đỉnh đồng nổi tiếng được phát hiện trong mộ Sở U Vương.

Hai chiếc giám đồng có quai hình rồng cũng gây chú ý bởi kích thước lớn và kỹ thuật chế tác tinh xảo. Bên cạnh đó, các nhà khảo cổ còn tìm thấy chuông đồng, khánh đá, bình đồng và nhiều loại vũ khí.

Những hiện vật này cho thấy chủ nhân ngôi mộ có địa vị xã hội cao, đồng thời phản ánh trình độ luyện kim, nghệ thuật trang trí và nghi lễ tang táng của tầng lớp quý tộc nước Sở.

Giá trị của lăng mộ Quách Trang không chỉ nằm ở số lượng cổ vật mà còn ở những thông tin lịch sử được hé lộ. Vùng Thượng Thái từng là trung tâm quan trọng của nước Thái, sau đó trở thành vùng đất chịu ảnh hưởng sâu sắc của nước Sở. Việc phát hiện một ngôi mộ quý tộc Sở quy mô lớn tại đây cung cấp thêm bằng chứng về quá trình mở rộng lãnh thổ và tổ chức cai trị của nước Sở.

Thông qua đồ tùy táng, kiến trúc mộ và những dấu tích còn lại, giới khảo cổ có thêm cơ sở nghiên cứu sự giao thoa văn hóa giữa khu vực Trung Nguyên và văn hóa Sở.

Đặc biệt, kỹ thuật tích cát, tích đá cho thấy người xưa đã có nhận thức rõ ràng về nguy cơ trộm mộ. Hệ thống phòng vệ được xây dựng ngay từ đầu, thay vì chỉ dựa vào vị trí chôn cất hoặc lớp đất phủ bên ngoài. Phát hiện tại Quách Trang vì thế trở thành minh chứng đáng chú ý cho trí tuệ và kỹ thuật xây dựng lăng mộ của người cổ đại.