Những ngày gần đây, trào lưu tạo ảnh nữ thần bằng trí tuệ nhân tạo (AI) lan truyền mạnh trên các nền tảng mạng xã hội. Đặc biệt, loạt hình ảnh Phạm Băng Băng trong tạo hình lộng lẫy, huyền bí được chia sẻ rộng rãi đã góp phần khiến xu hướng này thu hút sự chú ý của đông đảo người dùng.

Chỉ với một bức ảnh chân dung và vài thao tác trên ứng dụng, người dùng có thể biến hóa thành những nhân vật mang phong cách thần thoại, cổ trang hoặc huyền ảo mà không cần đầu tư trang phục, bối cảnh hay ê-kíp chụp ảnh chuyên nghiệp. Sự tiện lợi, mới lạ và khả năng tạo ra những hình ảnh bắt mắt khiến nhiều người hào hứng tham gia, chia sẻ thành phẩm lên Facebook, TikTok.

Trước đó, trào lưu tạo ảnh chân dung phong cách thập niên 80 cũng từng thu hút lượng lớn người tham gia. Điểm chung của những xu hướng này là người dùng chỉ cần tải ảnh lên ứng dụng, lựa chọn phong cách hoặc nhập câu lệnh, hệ thống AI sẽ xử lý và tạo ra hình ảnh mới.

Tuy nhiên, phía sau những bức ảnh lung linh là một vấn đề ít được chú ý: Người dùng đang giao dữ liệu hình ảnh cá nhân cho nền tảng nào, dữ liệu được xử lý ra sao và quyền kiểm soát những hình ảnh đó thuộc về ai?

Ảnh chân dung có thể trở thành công cụ giả mạo danh tính

Để tạo ra hình ảnh theo yêu cầu, nhiều ứng dụng AI cần người dùng cung cấp ảnh chân dung làm dữ liệu đầu vào. Tùy thuộc vào công nghệ và chính sách của từng nhà cung cấp, hình ảnh có thể được tải lên máy chủ để xử lý, lưu trữ trong một khoảng thời gian nhất định hoặc được sử dụng theo các mục đích được quy định trong điều khoản dịch vụ.

Điều đáng nói, không phải người dùng nào cũng dành thời gian tìm hiểu chính sách quyền riêng tư trước khi sử dụng. Nhiều người chỉ quan tâm đến chất lượng hình ảnh, tốc độ xử lý hoặc việc ứng dụng có miễn phí hay không mà bỏ qua thông tin về đơn vị vận hành, phạm vi thu thập dữ liệu và cách thức bảo vệ hình ảnh cá nhân.

Theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, hình ảnh khuôn mặt có thể được xem là dữ liệu cá nhân khi gắn với một người cụ thể hoặc giúp xác định một người. Đặc biệt, các đặc điểm khuôn mặt được xử lý bằng công nghệ nhằm nhận dạng hoặc xác thực danh tính có thể thuộc nhóm dữ liệu sinh trắc học. Khác với mật khẩu hay mã xác thực có thể thay đổi khi bị lộ, khuôn mặt là đặc điểm gắn liền với mỗi người. Vì vậy, việc khắc phục hậu quả khi dữ liệu khuôn mặt bị khai thác trái phép có thể phức tạp hơn nhiều.

Đáng lưu ý, những bức ảnh chân dung được chia sẻ công khai hoặc tải lên các nền tảng trực tuyến có thể trở thành nguồn tư liệu để đối tượng xấu khai thác. Khi có được hình ảnh rõ nét của một người, chúng có thể kết hợp với công cụ chỉnh sửa, tạo ảnh hoặc công nghệ deepfake để xây dựng hình ảnh, video giả mạo, thậm chí tạo tài khoản mạng xã hội giả danh nạn nhân.

Những nội dung giả mạo này có thể được sử dụng để tiếp cận người thân, bạn bè, đồng nghiệp nhằm thực hiện các kịch bản lừa đảo, vay tiền hoặc phát tán thông tin sai sự thật. Nguy cơ càng đáng lưu ý khi hình ảnh khuôn mặt bị kết hợp với những thông tin cá nhân khác được thu thập từ mạng xã hội, giúp đối tượng xấu xây dựng kịch bản giả mạo có vẻ đáng tin cậy hơn.

Không chỉ vậy, nếu ứng dụng AI không có cơ chế bảo vệ phù hợp hoặc xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu, hình ảnh người dùng có nguy cơ bị tiếp cận, sao chép và sử dụng ngoài mục đích ban đầu. Khi đó, người dùng có thể khó xác định dữ liệu của mình đang được lưu trữ ở đâu, ai đã tiếp cận và liệu hình ảnh có tiếp tục bị chia sẻ cho bên thứ ba hay không.

Một số dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác là ứng dụng không công khai đơn vị phát triển, không có chính sách quyền riêng tư rõ ràng, yêu cầu cung cấp quá nhiều thông tin không liên quan đến chức năng tạo ảnh hoặc đòi hỏi quyền truy cập rộng vào thư viện ảnh, danh bạ và các dữ liệu khác trên thiết bị.

Điều đáng lo ngại không nằm ở bản thân việc tạo ra một bức ảnh AI, mà ở chỗ người dùng có thể mất quyền kiểm soát hình ảnh sau khi tải lên nền tảng. Một thao tác tưởng chừng đơn giản để bắt kịp trào lưu có thể vô tình tạo thêm nguồn dữ liệu cho những hành vi khai thác trái phép trên không gian mạng.

Chủ động bảo vệ hình ảnh trước khi tham gia trào lưu AI

Trước sức hút của các trào lưu tạo ảnh bằng AI, người dùng không nhất thiết phải từ chối công nghệ, nhưng cần hình thành thói quen kiểm tra và bảo vệ dữ liệu cá nhân trước khi sử dụng dịch vụ.

Trước hết, nên lựa chọn ứng dụng từ nhà phát triển có thông tin rõ ràng, được phân phối qua các kho ứng dụng chính thức và có chính sách quyền riêng tư minh bạch. Người dùng cần tìm hiểu hình ảnh được sử dụng vào mục đích gì, thời gian lưu trữ bao lâu, có được chia sẻ với bên thứ ba hay không và cách yêu cầu xóa dữ liệu sau khi sử dụng.

Bên cạnh đó, không nên tải lên những hình ảnh chứa thông tin nhạy cảm, ảnh giấy tờ tùy thân, hình ảnh trẻ em hoặc ảnh có thể tiết lộ địa chỉ, nơi làm việc và các thông tin riêng tư khác. Người dùng cũng cần hạn chế cấp những quyền truy cập không cần thiết cho ứng dụng, đặc biệt là quyền truy cập danh bạ, vị trí và toàn bộ thư viện ảnh.

Đối với những nền tảng yêu cầu đăng nhập, người dùng nên tránh sử dụng chung mật khẩu với các tài khoản quan trọng như email, ngân hàng hoặc mạng xã hội. Không cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hay dữ liệu xác thực cá nhân cho các ứng dụng không có lý do chính đáng để yêu cầu.

Trong trường hợp phát hiện hình ảnh bị sử dụng trái phép, người dùng cần lưu lại bằng chứng, đường dẫn, tài khoản và nội dung vi phạm; đồng thời báo cáo với nền tảng liên quan và cơ quan chức năng khi cần thiết.

AI đang mở ra nhiều khả năng sáng tạo hình ảnh, giúp người dùng tiếp cận những trải nghiệm vốn trước đây đòi hỏi chi phí và nguồn lực lớn. Tuy nhiên, sự tiện lợi không nên đánh đổi bằng quyền riêng tư. Trước khi tải lên một bức ảnh chân dung để tạo ra hình ảnh mới, mỗi người cần tự đặt câu hỏi về nơi dữ liệu được gửi đến, cách dữ liệu được sử dụng và khả năng kiểm soát sau khi hoàn tất quá trình tạo ảnh.