Vì sao hàng nghìn khối đá ở Ghềnh Đá Đĩa xếp ngay ngắn như được sắp đặt?

Giữa bờ biển miền Trung, thiên nhiên đã tạo nên một công trình kỳ lạ với hàng nghìn cột đá hình đa giác xếp khít nhau.

Nằm bên bờ biển tỉnh Phú Yên cũ (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk), Ghềnh Đá Đĩa là một trong những thắng cảnh địa chất độc đáo nhất Việt Nam. Nhìn từ xa, nơi đây giống như một công trình kiến trúc khổng lồ với hàng nghìn khối đá đen có hình lục giác, ngũ giác hoặc gần tròn, xếp cạnh nhau ngay sát mặt biển. Điều kỳ lạ là không có bàn tay con người nào tham gia sắp đặt, tất cả đều được tạo nên bởi những biến đổi địa chất diễn ra cách đây hàng triệu năm.

Nguồn gốc của cảnh quan này nằm ở hoạt động núi lửa trong khu vực cao nguyên Vân Hòa. Những dòng dung nham bazan nóng chảy tràn ra ngoài, sau đó nguội dần và đông đặc. Trong quá trình nguội đi, khối đá bị co lại, tạo ra những ứng suất bên trong. Khi ứng suất tích tụ đủ lớn, đá bắt đầu xuất hiện các vết nứt, lan rộng thành hệ thống khe phân chia khối dung nham thành những cột có tiết diện đa giác. Hiện tượng này được giới địa chất gọi là columnar jointing, hay nứt tách dạng cột.

kto-tr_redsvn-ganh-da-dia.jpg

Ghềnh Đá Đĩa. Ảnh: Quốc Lê.

Khi vật liệu nguội và co lại, các vết nứt có xu hướng phát triển theo những hướng giúp giải phóng ứng suất hiệu quả. Trong điều kiện thích hợp, chúng hình thành mạng lưới đa giác, thường có năm hoặc sáu cạnh. Hình lục giác xuất hiện phổ biến vì giúp phân chia bề mặt thành những vùng tương đối đồng đều. Đây không phải sự sắp xếp hoàn hảo như sản phẩm công nghiệp, mà là kết quả tự nhiên của các quy luật vật lý.

Theo các nghiên cứu địa chất, khu vực Ghềnh Đá Đĩa có khoảng 10.000–11.500 cột đá bazan, với nhiều thế nằm khác nhau: thẳng đứng, nghiêng, nằm ngang hoặc uốn cong. Sóng biển tiếp tục tác động, khiến một số cột đá xuất hiện những vết nứt ngang, tạo thành các khối giống như những chiếc đĩa xếp chồng lên nhau.

Hiện tượng tương tự cũng xuất hiện tại Giant's Causeway ở Bắc Ireland, Devils Postpile ở Mỹ hay đảo Staffa của Scotland. Tuy nhiên, Ghềnh Đá Đĩa có sức hấp dẫn riêng nhờ sự kết hợp giữa những cột đá đen, sóng biển trắng xóa và màu xanh của đại dương.

Không chỉ là thắng cảnh đẹp, Ghềnh Đá Đĩa còn là một cuốn sách địa chất ngoài trời, lưu giữ dấu tích hoạt động núi lửa cổ đại. Những khối đá tưởng chừng được con người chế tác chính là minh chứng sống động cho khả năng kiến tạo kỳ diệu của thiên nhiên.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Chavín de Huántar: Ngôi đền bí ẩn với mê cung ngầm hơn 3.000 tuổi

Ẩn mình giữa dãy Andes hùng vĩ, một quần thể đền đài cổ đại từng là điểm hành hương quan trọng, nơi những nghi lễ kỳ bí diễn ra cách đây hàng nghìn năm.

Nằm ở độ cao khoảng 3.180 m so với mực nước biển, tại vùng Ancash của Peru, Chavín de Huántar là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng nhất của nền văn minh Chavín. Quần thể này được xây dựng chủ yếu trong khoảng năm 1200–500 trước Công nguyên, sớm hơn nhiều công trình nổi tiếng của người Inca. UNESCO đã công nhận địa điểm này là Di sản Thế giới vào năm 1985.

Điểm đặc biệt của Chavín de Huántar là kiến trúc kết hợp giữa những khối đá khổng lồ, quảng trường chìm, hành lang hẹp và hệ thống đường hầm phức tạp bên dưới các công trình. Các nhà khảo cổ cho rằng đây không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là trung tâm tổ chức nghi lễ, tập hợp cộng đồng từ nhiều vùng khác nhau của dãy Andes.

Choáng ngợp những kỳ quan hang động ẩn sâu dưới lòng đại dương

Ẩn dưới làn nước xanh thẳm, những hang động biển lưu giữ cảnh quan kỳ lạ, hệ sinh thái độc đáo và nhiều bí mật địa chất.

Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.

Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.

Năm 2026 gần như chắc chắn vượt ngưỡng nóng lên 1,5°C

Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 đạt 15,35°C, cao hơn 0,9°C so với mức trung bình giai đoạn 1991–2020 và cao hơn 1,75°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850–1900.

Đây là tháng 10 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc được ghi nhận. Tháng 10 cũng là tháng thứ ba liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, sau tháng 8 và tháng 9.

wl3yjidrnibcorrwsmjz1gulhm-pmroj0mdcyacrniumlmpof0n4roakvm4snmxpoanlklbogvf1un4lhem0l8wom22spnwn4iocwngjytx5lcvpuchs6to1oo7d4rnrem1ou3ll6sjzgjmyc2gaymr-mxhwy3kx59nj8muz7t0fd0bezl5amerb3xagtndu.jpg
Biểu đồ nhiệt tháng 10 ghi nhận qua các năm.

Đọc nhiều nhất

Tin mới