Người Inca quản lý cả một đế chế bằng những sợi dây thắt nút như thế nào?

Không cần giấy, bút hay chữ viết, người Inca vẫn xây dựng được một hệ thống ghi chép thông tin độc đáo bằng những sợi dây thắt nút.

Trong thời kỳ phát triển rực rỡ của đế chế Inca ở Nam Mỹ, họ đã sử dụng một công cụ đặc biệt mang tên Quipus (hay Khipus) để lưu trữ và truyền tải thông tin. Trong tiếng Quechua, ngôn ngữ của người Inca, từ Quipus có nghĩa là “nút thắt”. Thay vì viết lên giấy hoặc khắc lên đá, họ sử dụng những sợi dây bằng bông hoặc lông lạc đà không bướu, buộc thành những nút thắt với màu sắc, độ dài và vị trí khác nhau.

Một bộ Quipus thường có một sợi dây chính nằm ngang, từ đó nhiều sợi dây nhỏ hơn buông xuống. Trên những sợi dây này, người Inca tạo ra các nút thắt với nhiều kiểu dáng và khoảng cách khác nhau. Màu sắc của dây cũng mang ý nghĩa riêng, có thể giúp phân biệt những nhóm đối tượng hoặc loại thông tin được ghi chép.

Ảnh: nationalgeographic.fr

Điều thú vị là Quipus không đơn thuần là một công cụ đếm. Hệ thống này sử dụng nguyên tắc thập phân, trong đó vị trí của nút thắt trên sợi dây thể hiện hàng đơn vị, hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn... Số vòng hoặc kiểu nút cũng góp phần biểu thị giá trị của con số. Nhờ đó, người Inca có thể ghi lại số lượng dân cư, sản phẩm nông nghiệp, gia súc, hàng hóa trong kho và các khoản cống nạp.

Những người chuyên tạo lập và đọc Quipus được gọi là quipucamayoc. Họ giữ vai trò quan trọng trong bộ máy hành chính, giúp chính quyền theo dõi dân số, phân phối lương thực và quản lý nguồn lực trên một lãnh thổ rộng lớn. Các sợi dây có thể được cuộn lại, đóng thành bó nhỏ để thuận tiện vận chuyển theo những tuyến đường liên lạc của đế chế.

Tuy nhiên, bí ẩn lớn nhất của Quipus vẫn chưa được giải đáp hoàn toàn. Một số nhà nghiên cứu cho rằng ngoài những con số, hệ thống này còn có thể lưu giữ thông tin lịch sử, câu chuyện, nghi lễ hoặc những nội dung phức tạp hơn. Dù vậy, giới khoa học vẫn chưa thể giải mã đầy đủ cách thức người Inca mã hóa những thông tin phi số học.

Sau khi người Tây Ban Nha chinh phục đế chế Inca vào thế kỷ XVI, việc sử dụng Quipus dần suy giảm. Ngày nay, hàng trăm bộ dây nút cổ vẫn được lưu giữ trong các bảo tàng và tiếp tục là đối tượng nghiên cứu. Quipus không chỉ cho thấy trí tuệ tổ chức đáng kinh ngạc của người Inca mà còn đặt ra một câu hỏi thú vị: liệu một nền văn minh có thể xây dựng hệ thống lưu trữ thông tin phức tạp mà không cần đến chữ viết hay không?

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

47 quan tài, hơn 600 cổ vật trong mộ cổ 2.500 năm tuổi

Ngôi mộ cổ tại Giang Tây (Trung Quốc) gây chấn động khảo cổ với 47 quan tài, hơn 600 cổ vật và những tinh thể xanh bí ẩn bám trên xương người.

Phát hiện 47 quan tài trong ngôi mộ cổ 2.500 năm tuổi

Tháng 5/2007, tại Lý Châu Ao, thuộc hương Thủy Khẩu, huyện Tĩnh An, tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, các nhà khảo cổ tiến hành khai quật một ngôi mộ cổ sau khi phát hiện dấu vết xâm phạm của những kẻ trộm mộ.

Kiệt tác luyện kim cổ: Thanh kiếm của Câu Tiễn vẫn sáng bóng sau 2.500 năm

Được khai quật sau hơn hai thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất, một thanh kiếm đồng cổ đại khiến giới khảo cổ kinh ngạc bởi tình trạng bảo tồn gần như nguyên vẹn.

Thanh kiếm Câu Tiễn (Việt Vương Câu Tiễn kiếm) là một trong những bảo vật khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Hiện vật được tìm thấy năm 1965 tại lăng mộ số 1 thuộc khu mộ Vọng Sơn, Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc. Thanh kiếm có niên đại khoảng thế kỷ V trước Công nguyên, gắn với Câu Tiễn, vị vua nổi tiếng trong lịch sử Xuân Thu với câu chuyện nằm gai nếm mật.

Điều đáng kinh ngạc là sau khoảng 2.500 năm nằm trong lòng đất, thanh kiếm vẫn giữ được vẻ ngoài sáng bóng, lưỡi sắc và hầu như không có dấu hiệu ăn mòn đáng kể. Khi được khai quật, nó vẫn nằm trong bao kiếm bằng gỗ sơn mài. Hiện vật có chiều dài khoảng 55,7 cm, rộng 4,6 cm và nặng khoảng 875 g.

Người xưa chế tạo giường gấp thông minh từ hơn 2.300 năm trước

Hai chiếc giường gấp được khai quật tại Hồ Bắc (Trung Quốc) khiến giới khảo cổ bất ngờ bởi thiết kế thông minh, kết cấu linh hoạt và kỹ thuật chế tác tinh xảo.

Năm 1986, trong quá trình khai quật một khu mộ cổ ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, các nhà khảo cổ phát hiện hai chiếc giường gấp bằng gỗ có thiết kế đặc biệt. Phát hiện này thu hút sự chú ý bởi đây không chỉ là những món đồ nội thất phục vụ sinh hoạt, mà còn phản ánh trình độ chế tác gỗ, tư duy thiết kế và quan niệm về đời sống của người xưa.

Theo đó, hiện vật được gọi là giường gấp bằng gỗ Bao Sơn. Dù đã trải qua thời gian dài nằm dưới lòng đất, khiến chất liệu gỗ bị mục ruỗng và hư hại, những dấu tích còn lại vẫn cung cấp nhiều thông tin có giá trị. Nhờ công tác nghiên cứu và phục dựng của các chuyên gia, hình dáng cũng như một số đặc điểm kết cấu của chiếc giường đã được tái hiện.

Đọc nhiều nhất

Tin mới