Nằm ở độ cao khoảng 3.180 m so với mực nước biển, tại vùng Ancash của Peru, Chavín de Huántar là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng nhất của nền văn minh Chavín. Quần thể này được xây dựng chủ yếu trong khoảng năm 1200–500 trước Công nguyên, sớm hơn nhiều công trình nổi tiếng của người Inca. UNESCO đã công nhận địa điểm này là Di sản Thế giới vào năm 1985.
Điểm đặc biệt của Chavín de Huántar là kiến trúc kết hợp giữa những khối đá khổng lồ, quảng trường chìm, hành lang hẹp và hệ thống đường hầm phức tạp bên dưới các công trình. Các nhà khảo cổ cho rằng đây không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là trung tâm tổ chức nghi lễ, tập hợp cộng đồng từ nhiều vùng khác nhau của dãy Andes.
Một tác phẩm điêu khắc đá bên trong khu đền Chavín de Huántar. Ảnh: travelandes.com
Một trong những di vật nổi tiếng nhất tại đây là Lanzón, cột đá granite cao khoảng 4,5 m, được chạm khắc hình một vị thần mang đặc điểm kết hợp giữa con người và thú dữ. Nhân vật này có răng nanh sắc nhọn, móng vuốt và những đường nét giống rắn trên đầu. Lanzón được đặt trong một gian phòng sâu bên trong hệ thống đường hầm, được xem là trung tâm thờ phụng của ngôi đền cổ.
Điều khiến Chavín de Huántar càng trở nên bí ẩn là những chiếc vỏ ốc biển lớn được tìm thấy tại đây. Các nhà nghiên cứu cho rằng chúng từng được sử dụng như nhạc cụ trong những nghi lễ tôn giáo. Hệ thống hành lang ngầm có thể khuếch đại và điều hướng âm thanh, tạo nên những trải nghiệm thính giác đặc biệt đối với người tham dự. Ánh sáng hạn chế, tiếng vang và những hình tượng thần linh kỳ dị có lẽ đã góp phần tạo nên bầu không khí linh thiêng, đầy choáng ngợp.
Ngoài Lanzón, những chiếc đầu đá nhô ra khỏi tường đền, bia Raimondi và tháp Obelisk Tello cũng là những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu của nền văn minh Chavín. Hình tượng báo đốm, rắn và chim săn mồi xuất hiện phổ biến, phản ánh thế giới quan tôn giáo phong phú của cư dân Andes cổ đại.
Đến nay, Chavín de Huántar vẫn là địa điểm quan trọng giúp giới khảo cổ tìm hiểu sự hình thành những trung tâm quyền lực tôn giáo đầu tiên ở Nam Mỹ. Những đường hầm tối tăm và biểu tượng thần linh kỳ lạ nơi đây vẫn lưu giữ nhiều câu hỏi chưa có lời giải về đời sống tinh thần của một nền văn minh đã biến mất từ lâu.