Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.
Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.
Ít được biết đến hơn là Bue Marino trên đảo Sardinia, Italy. Hệ thống hang động ven biển này có những hành lang đá vôi dài, các hồ nước ngầm và nhũ đá hình thành qua hàng nghìn năm. Một số khu vực từng là nơi trú ngụ của hải cẩu thầy tu Địa Trung Hải, loài động vật quý hiếm hiện đang bị đe dọa. Những dấu tích cổ trong hang cũng cho thấy mực nước biển và môi trường ven bờ từng thay đổi đáng kể.
Không gian bên trong hang Nereo ở Sardinia, Italy, với những hành lang đá vôi chìm dưới biển và hệ sinh thái sinh vật biển phong phú. Ảnh: pintadera.info
Một kỳ quan khác là Nereo's Cave, nằm dưới mũi đá vôi Capo Caccia, Sardinia. Hệ thống này có khoảng 500 m đường hầm và nhiều khoang phụ, với các lối vào nằm ở độ sâu 15–30 m. Ánh sáng từ bên ngoài chiếu vào làm nổi bật những đàn hải quỳ vàng, bọt biển và các sinh vật bám trên vách đá. Đây được xem là một trong những hang động biển ngầm lớn nhất châu Âu.
Ở Bahamas, Thunderball Grotto lại mang vẻ đẹp khác biệt. Hang có lối vào nhỏ gần mặt nước, bên trong là những khoang đá ngập nước, nơi ánh nắng xuyên qua các khe hở trên trần tạo thành những vệt sáng lung linh. Cá nhiệt đới nhiều màu sắc và san hô khiến nơi đây giống một thủy cung tự nhiên. Địa điểm này từng xuất hiện trong bộ phim James Bond Thunderball năm 1965.
Không phải hang động biển nào cũng được tạo ra bởi sóng. Nhiều hệ thống hang ngầm hình thành từ thời kỳ băng hà, khi mực nước biển thấp hơn hiện nay hàng chục đến hàng trăm mét. Nước mưa hòa tan đá vôi, tạo nên những đường hầm và hố sụt sâu dưới lòng đất. Khi băng tan, mực nước biển dâng lên, các khoang rỗng này bị nhấn chìm, trở thành những thế giới ngầm như ngày nay. Một số hang còn chứa các lớp nước ngọt và nước mặn phân tầng, tạo môi trường sống đặc biệt cho những sinh vật thích nghi với bóng tối.
Dù sở hữu vẻ đẹp mê hoặc, hang động dưới biển cũng là một trong những môi trường nguy hiểm nhất đối với con người. Những hành lang hẹp, dòng chảy bất thường, tầm nhìn hạn chế và nguy cơ mất phương hướng khiến việc thám hiểm đòi hỏi thiết bị chuyên dụng cùng kỹ năng lặn hang động. Đằng sau vẻ đẹp tĩnh lặng ấy vẫn còn vô số khoang ngầm chưa được khám phá.
