Tiêu chảy cấp và viêm dạ dày ruột là những bệnh lý thường gặp ở trẻ em. Phần lớn trường hợp có thể được chăm sóc và theo dõi tại nhà, nhưng nếu bù nước không đúng cách hoặc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo, trẻ có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng mất nước, rối loạn điện giải, thậm chí ảnh hưởng đến tuần hoàn và chức năng các cơ quan.

TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, cảnh báo nhiều sai lầm trong quá trình chăm sóc trẻ tại nhà có thể khiến bệnh diễn biến nặng hơn.

Mất nước có thể diễn tiến nhanh ở trẻ nhỏ

TS.BS Nguyễn Thành Nam cho biết, khi bị nôn và tiêu chảy liên tục, cơ thể trẻ mất một lượng lớn nước và chất điện giải. Nếu không được bù dịch kịp thời, trẻ có nguy cơ rối loạn tuần hoàn, ảnh hưởng đến chức năng thận và các cơ quan khác.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, cha mẹ không nên chỉ căn cứ vào số lần trẻ đi ngoài để đánh giá mức độ bệnh. Điều quan trọng là phải theo dõi toàn trạng, khả năng uống nước và lượng nước tiểu của trẻ.

Những biểu hiện mất nước thường gặp gồm khát nước, môi khô, mắt trũng, quấy khóc hoặc tiểu ít. Khi tình trạng trở nặng, trẻ có thể li bì, khó đánh thức, uống kém hoặc không uống được. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà.

Pha Oresol sai cách, nguy cơ rối loạn điện giải

TS.BS Nguyễn Thành Nam cảnh báo, một trong những sai lầm đáng lo ngại là pha Oresol không đúng tỷ lệ. Đây là dung dịch được sử dụng để bù nước và điện giải khi trẻ bị tiêu chảy, nhưng hiệu quả và độ an toàn phụ thuộc vào việc pha đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Cha mẹ không được tự ý pha đặc, pha loãng hoặc chia nhỏ gói bột khi không bảo đảm chính xác tỷ lệ. Dung dịch quá đặc có thể làm tăng natri máu, dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng. Ngược lại, pha quá loãng khiến nồng độ điện giải không phù hợp, làm giảm hiệu quả bù nước.

Khi cho trẻ uống Oresol, nên chia thành từng ngụm nhỏ, cho uống thường xuyên thay vì uống nhiều cùng lúc. Nếu trẻ bị nôn, có thể tạm dừng khoảng 5-10 phút rồi tiếp tục cho uống chậm hơn. Trường hợp trẻ nôn liên tục, không thể uống hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước nặng, cần đưa trẻ đi khám.

Không bắt trẻ nhịn ăn, kiêng khem quá mức

Một sai lầm khác là hạn chế dinh dưỡng vì lo trẻ ăn vào sẽ tiêu chảy nhiều hơn. Một số gia đình chỉ cho trẻ uống nước cháo loãng, kiêng thịt cá hoặc tự ý ngừng sữa.

Tuy nhiên, việc kiêng khem không cần thiết có thể khiến trẻ thiếu năng lượng, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục. Khi bị tiêu chảy, trẻ vẫn cần được duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi.

Cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú mẹ, duy trì chế độ ăn thường ngày trong khả năng dung nạp, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và chia thành nhiều bữa nhỏ. Không tự ý ngừng sữa hoặc loại bỏ các nhóm thực phẩm khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

Tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh nhiều rủi ro

Việc tự mua thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh cho trẻ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Không phải trường hợp tiêu chảy nào cũng cần sử dụng kháng sinh. Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp do virus, việc dùng kháng sinh không mang lại lợi ích điều trị.

Sử dụng thuốc không đúng chỉ định có thể gây tác dụng phụ, ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột và làm phức tạp quá trình điều trị. Vì vậy, cha mẹ không nên tự ý mua thuốc cho trẻ uống, kể cả những loại thuốc được quảng cáo có tác dụng nhanh chóng kiểm soát tiêu chảy.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, đưa trẻ đi khám kịp thời

TS.BS Nguyễn Thành Nam nhấn mạnh, khi trẻ bị tiêu chảy, nôn ói, điều quan trọng là nhận biết sớm dấu hiệu mất nước, bù nước đúng cách và không tự ý sử dụng thuốc. Đây là những nguyên tắc cần thiết giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ.

Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các biểu hiện như li bì, khó đánh thức, co giật; không uống được hoặc nôn liên tục; tiểu ít bất thường; đi ngoài phân có máu; đau bụng dữ dội hoặc sốt cao kèm tình trạng mệt lả.

Đặc biệt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần được theo dõi sát do nguy cơ mất nước và diễn biến nặng. Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu nguy hiểm mới đưa đi khám.

Để phòng bệnh đường tiêu hóa, cần duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, sử dụng nguồn nước sạch, chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn, thực hiện ăn chín, uống sạch. Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, khi có thể, cũng góp phần bảo vệ sức khỏe trẻ.

Bên cạnh đó, cha mẹ nên cho trẻ uống vaccine phòng Rotavirus theo lịch khuyến cáo, lưu ý giới hạn độ tuổi của từng loại vaccine và tham khảo ý kiến nhân viên y tế.

Mời quý độc giả theo dõi video: Chính phủ phát lệnh nóng: Kiểm soát giá quyết liệt những tháng cuối năm