Đột phá thể chế được xác định là động lực then chốt nhằm giải phóng và phát huy các nguồn lực trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên số, lực lượng sản xuất (LLSX) đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng số.
LLSX mới được hình thành từ sự kết hợp giữa nhân lực số, công nghệ số và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST), với đặc trưng là tính phi vật chất, kết nối cao và tốc độ đổi mới nhanh. Đây là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.
Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện thể chế để thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển kinh tế số. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP tăng từ 12,87% năm 2021 lên khoảng 14,02% năm 2025, bình quân đạt khoảng 13,2%. Tuy nhiên, chi cho R&D mới khoảng 0,53% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trung bình thế giới (2,2%).
Thực tế cho thấy, quá trình phát triển LLSX mới vẫn gặp nhiều rào cản. Hệ thống pháp lý chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực như AI, kinh tế nền tảng, tài sản số hay fintech. Tình trạng chồng chéo quy định làm gia tăng chi phí tuân thủ, trong khi các thị trường yếu tố sản xuất phát triển chưa đồng bộ.
Hệ sinh thái ĐMST còn hạn chế, liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Ở khâu thực thi, thủ tục hành chính và tâm lý “sợ sai” vẫn là rào cản, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chính sách.
Nguyên nhân chủ yếu là do tư duy xây dựng thể chế chưa theo kịp yêu cầu của nền kinh tế số, vẫn nặng về quản lý, tiền kiểm, dẫn đến “độ trễ thể chế”. Việc thiếu cơ chế thử nghiệm linh hoạt như sandbox cũng khiến nhiều mô hình kinh doanh mới khó triển khai.
Để khắc phục, cần thiết lập các cơ chế thể chế mang tính đột phá. Trước hết là mở rộng sandbox như một công cụ trung tâm cho ĐMST, cho phép thử nghiệm các mô hình mới với quy định linh hoạt.
Bên cạnh đó, cần thừa nhận dữ liệu là một loại tài sản để xây dựng thị trường dữ liệu, đồng thời thiết lập cơ chế miễn trừ trách nhiệm có điều kiện cho cán bộ khi thực hiện thí điểm chính sách.
Cùng với đó, cần chuyển sang mô hình doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái ĐMST, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua cơ chế đặt hàng và hỗ trợ thương mại hóa công nghệ.
Đồng thời, cần có cơ chế điều phối liên ngành đủ mạnh để khắc phục tình trạng phân mảnh, chồng chéo trong chính sách.
Những giải pháp này sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện phát triển LLSX mới, qua đó thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.
![[LIVE] Ông Trần Thanh Mẫn tái đắc cử Chủ tịch Quốc hội khóa 16](https://cdn.kienthuc.net.vn/images/bc6946fd7b2293218ee80dfa81dc4c6d99716940ce4ff779ae03533ae55ade0a024a62a7f8aa914bae4344f60c047b81/tranthanhman.jpg.avif)
