Hãy tưởng tượng một buổi sáng, bạn thức dậy trong căn nhà nhìn ra biển xanh, đi bộ qua những khu vườn nổi, ghé chợ địa phương rồi đến nơi làm việc bằng những cây cầu nối giữa các đảo nhân tạo. Đó không còn đơn thuần là bối cảnh của phim khoa học viễn tưởng. Trên thế giới, các kiến trúc sư và nhà khoa học đang nghiên cứu những mô hình thành phố nổi, với hy vọng tạo ra không gian sinh sống mới và giúp các đô thị ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ảnh: hypebeast

Một trong những dự án được chú ý nhất là OCEANIX Busan, được công bố năm 2022 thông qua hợp tác giữa thành phố Busan của Hàn Quốc, Chương trình Định cư con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) và công ty OCEANIX. Thiết kế do nhóm kiến trúc sư quốc tế, trong đó có BIG và SAMOO, tham gia phát triển. Dự án hướng đến một cộng đồng nổi có khả năng chống chịu trước những rủi ro khí hậu, đồng thời sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Điểm đặc biệt của OCEANIX Busan là thành phố không được hình dung như một khối kiến trúc khổng lồ duy nhất. Thay vào đó, những nền tảng nổi được kết nối thành các khu chức năng, bao gồm nơi ở, nghiên cứu và lưu trú. Các nền tảng có thể mở rộng hoặc điều chỉnh theo nhu cầu. Theo thiết kế được công bố, toàn bộ khu vực ban đầu rộng khoảng 6,3 ha, hướng tới phục vụ cộng đồng khoảng 12.000 người, với tiềm năng mở rộng trong tương lai.

Ảnh: linternaute

Thành phố được thiết kế theo hướng giảm phụ thuộc vào nguồn tài nguyên từ đất liền. Những tấm pin mặt trời trên mái nhà và các nền tảng nổi có thể cung cấp năng lượng; hệ thống tuần hoàn nước giúp xử lý và tái sử dụng nước; nhà kính và nông nghiệp đô thị hỗ trợ sản xuất thực phẩm. Chất thải được xem như nguồn tài nguyên có thể tái chế thay vì chỉ đem đi xử lý. Nếu vận hành đúng như thiết kế, mô hình này có thể tạo nên một cộng đồng sống khép kín hơn giữa biển.

Tuy nhiên, xây dựng một thành phố nổi không đơn giản là đặt những ngôi nhà lên các tấm phao khổng lồ. Công trình phải chịu được sóng lớn, gió bão, ăn mòn do nước mặn và những biến động khó lường của đại dương. Hệ thống cấp nước, xử lý nước thải, cứu hộ, y tế và vận chuyển cũng phải hoạt động ổn định. Ngoài ra, các nền tảng nổi cần được thiết kế để hạn chế tác động đến sinh vật biển và dòng chảy tự nhiên. Những thách thức này khiến việc biến các bản vẽ đầy tham vọng thành khu dân cư thực sự trở thành bài toán kỹ thuật và kinh tế phức tạp.

Ảnh: surfacesreporter

Một vấn đề khác là chi phí. Thành phố nổi có thể tạo thêm không gian sống, nhưng liệu nhà ở có đủ rẻ để phục vụ người dân bình thường, thay vì chỉ dành cho giới giàu có? Nếu chi phí xây dựng và bảo trì quá cao, mô hình này khó trở thành giải pháp phổ biến cho các đô thị đang thiếu đất.

Dẫu vậy, ý tưởng thành phố nổi vẫn mở ra một hướng suy nghĩ đáng chú ý về tương lai đô thị. Thay vì chỉ tìm cách ngăn biển tiến vào đất liền, con người có thể học cách xây dựng những cộng đồng thích ứng với môi trường biển. Trong tương lai, những khu dân cư nổi có thể được sử dụng làm trung tâm nghiên cứu đại dương, nơi cư trú ven biển hoặc cơ sở hỗ trợ các vùng chịu ảnh hưởng của nước biển dâng.

Thành phố nổi chưa phải lời giải hoàn chỉnh cho khủng hoảng khí hậu. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi thú vị: nếu đất liền không còn đủ chỗ cho các thành phố đang phát triển, liệu đại dương có thể trở thành một phần của không gian sống tương lai mà không phải trả giá bằng sự tổn hại của hệ sinh thái biển?