Rễ cây và nấm tác động trái ngược đến carbon trong đất

Nghiên cứu cho thấy rễ cây góp phần làm tăng lượng carbon hữu cơ trong đất, trong khi mạng lưới sợi nấm cộng sinh thúc đẩy một quá trình ngược lại.

Trồng rừng ở vùng khô hạn thường được xem là giải pháp phục hồi đất suy thoái, cải thiện môi trường và tăng khả năng hấp thụ carbon. Tuy nhiên, lượng carbon đi vào đất không đồng nghĩa toàn bộ sẽ được lưu giữ lâu dài.

Một phần có thể bị vi sinh vật phân hủy và giải phóng trở lại khí quyển, trong khi phần khác được giữ lại trong các dạng vật chất hữu cơ ổn định hơn.

4ff9361971-mushroom-g033a48e48-1280.jpg
Mặc dù giúp phân giải các chất hữu cơ nhưng nấm cũng thúc đẩy một lượng carbon thoát ra khỏi lòng đất. Ảnh: Pixabay

Nghiên cứu đăng trên tạp chí New Phytologist đã làm rõ sự khác biệt giữa hai con đường đưa carbon từ thực vật vào đất: thông qua rễ cây và thông qua hệ sợi nấm cộng sinh. Công trình do Xinping Dong, Yanju Gao và các cộng sự thuộc Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, thực hiện.

Nhóm nghiên cứu khảo sát các khu rừng trồng ở vùng siêu khô hạn, so sánh những khu rừng ở các giai đoạn phát triển khác nhau. Bằng phương pháp lõi tăng trưởng (ingrowth-core), họ định lượng đóng góp của rễ và sợi nấm đối với biến động carbon hữu cơ trong đất.

Kết quả cho thấy con đường thông qua rễ cây đóng góp khoảng 77,19-85,05% thay đổi carbon hữu cơ trong đất.

Rễ thúc đẩy tích lũy carbon thông qua vật chất hữu cơ dạng hạt và carbon hữu cơ gắn với khoáng chất. Đây là hai dạng carbon có đặc điểm và khả năng tồn tại trong đất khác nhau.

Ngược lại, con đường thông qua sợi nấm cộng sinh có liên quan đến mức suy giảm carbon hữu cơ dạng hạt, đóng góp vào khoảng 14,95-22,81% biến động carbon được ghi nhận.

w020261116760820809965.png
Động thái của lượng carbon hữu cơ trong đất (SOC) trong quá trình trồng rừng ở vùng cực khô hạn thông qua con đường rễ và con đường sợi nấm. Ảnh: Phys.org

Nấm rễ cộng sinh thường được biết đến với vai trò hỗ trợ cây hấp thụ nước và chất dinh dưỡng, đặc biệt trong môi trường khắc nghiệt. Tuy nhiên, vật chất hữu cơ do nấm đưa vào đất cũng có thể bị phân hủy, làm thay đổi tốc độ luân chuyển carbon.

Vì vậy, vai trò của nấm đối với carbon không chỉ phụ thuộc lượng vật chất được đưa xuống đất mà còn phụ thuộc cách vật chất đó được phân giải và ổn định.

Nghiên cứu còn cho thấy hàm lượng carbon hữu cơ trong đất đạt đỉnh ở các khu rừng trung niên, trong khi mức độ ổn định tương đối của carbon lại cao nhất ở những khu rừng trẻ.

Điều này cho thấy lượng carbon tích lũy và khả năng giữ carbon lâu dài không nhất thiết đạt cực đại ở cùng một giai đoạn phát triển.

Phát hiện có ý nghĩa đối với các chương trình trồng rừng ở vùng khô hạn, nơi điều kiện nước và dinh dưỡng hạn chế khiến quá trình phục hồi hệ sinh thái diễn ra chậm.

screenshot-2020-06-24-at-143148-1024x717.png
Để một khu rừng đạt được mức lưu trữ carbon cao nhất, cần phải đạt được sự cân bằng sinh thái nội tại nhất định. Ảnh: Galloway Wild Foods

Nếu chỉ đánh giá thành công bằng số cây trồng hoặc lượng sinh khối phía trên mặt đất, các chương trình có thể bỏ qua những biến đổi phức tạp đang diễn ra bên dưới.

Dù vậy, kết quả nghiên cứu không có nghĩa nấm cộng sinh nói chung làm đất mất carbon, cũng không phủ nhận vai trò sinh thái thiết yếu của chúng. Công trình tập trung vào một hệ thống trồng rừng ở vùng siêu khô hạn và so sánh các con đường carbon trong bối cảnh cụ thể.

Các nhà khoa học cho rằng quản lý rừng khô hạn cần xem xét đặc điểm rễ, nấm và giai đoạn phát triển của thảm thực vật, thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi khu vực.

Đây là hướng tiếp cận quan trọng nếu mục tiêu không chỉ là trồng thêm cây mà còn duy trì lượng carbon được lưu giữ trong đất về lâu dài.

Xem video: Đậu gà có thể trở thành thực phẩm đầu tiên được trồng trên Mặt Trăng.

Phương pháp mới đơn giản để tạo vật liệu thu giữ carbon hiệu quả

Siêu máy tính giúp các nhà khoa học chỉ dùng một vài giọt chất lỏng thích hợp kiểm soát cấu trúc bên trong của các vật liệu xốp giúp thu giữ carbon vượt trội.

Một nhóm nghiên cứu quốc tế do các nhà khoa học từ Viện Ruđer Bošković (IRB) của Croatia dẫn đầu đã chứng minh rằng việc kiểm soát cấu trúc bên trong của các vật liệu xốp tiên tiến có thể cung cấp một phương pháp đơn giản và tiết kiệm để sản xuất các vật liệu thu giữ carbon dioxide, tinh chế nhiên liệu và tách các hóa chất hữu ích từ hỗn hợp phức tạp.

43577-2022-364-figa-html.png
Các cấu trúc xốp imidazolat zeolit đóng vai trò lớn trong việc thu giữ carbon trong khí thải.

Rừng Amazon không phải 'lá phổi xanh' của Trái đất như nhiều người vẫn nghĩ

Rừng Amazon từ lâu được ví như "lá phổi xanh" của Trái đất. Thế nhưng, khu rừng này không cung cấp nhiều oxy như chúng ta vẫn nghĩ.

Nằm trải dài qua nhiều quốc gia Nam Mỹ, trong đó phần lớn diện tích thuộc Brazil, Amazon là khu rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới với diện tích khoảng 5,5 triệu km². Những cánh rừng xanh tốt quanh năm là nơi sinh sống của vô số loài động thực vật, đồng thời góp phần duy trì khí hậu và lượng mưa trong khu vực. Với thảm thực vật rộng lớn như vậy, Amazon tạo ra một lượng oxy đáng kể mỗi ngày, nhưng phần lớn lại được sử dụng ngay trong chính khu rừng.

mata-atlantica-atlantic-forest-in-brazil-royalty-free-image-1668724621jpg.jpg
Vai trò thực sự của khu rừng này không nằm ở việc “sản xuất oxy” như cách nhiều người vẫn nghĩ. Ảnh: FG Trade//Getty Images

Kỳ diệu những khu rừng không thay đổi sau hàng nghìn năm tồn tại

Trên khắp thế giới, nhiều khu rừng đã tồn tại qua hàng nghìn năm, lưu giữ những cây cổ thụ và dấu vết của các hệ sinh thái từ thời xa xưa.

Những khu rừng cổ không chỉ gây ấn tượng bởi tuổi đời của cây cối, mà còn bởi khả năng duy trì những hệ sinh thái phức tạp qua nhiều thế hệ. Một số khu rừng được bảo vệ nhờ tín ngưỡng, số khác tồn tại ở những vùng địa hình hiểm trở hoặc được gìn giữ bằng các chính sách bảo tồn hiện đại. Chúng là những kho lưu trữ sống, giúp giới khoa học tìm hiểu khí hậu, đa dạng sinh học và lịch sử tương tác giữa con người với thiên nhiên.

Một trong những ví dụ nổi tiếng là rừng Białowieża, nằm giữa Ba Lan và Belarus. Đây là phần còn sót lại của những khu rừng nguyên sinh từng bao phủ phần lớn châu Âu. Nơi đây có những cây sồi, tần bì và vân sam cổ thụ, cùng quần thể bò rừng châu Âu – loài thú lớn từng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Rừng Białowieża được bảo vệ qua nhiều giai đoạn lịch sử và hiện là Di sản thế giới UNESCO. Dù không phải mọi cây trong rừng đều hàng nghìn năm tuổi, giá trị đặc biệt của nơi này nằm ở cấu trúc rừng tự nhiên và quá trình sinh thái được duy trì lâu dài.

Đọc nhiều nhất

Tin mới