Sách vàng nhân dịp lễ lên ngôi của Hoàng đế Gia Long ghi lại gì?

Việc Gia Long lên ngôi Hoàng đế vào ngày tháng năm nào hiện nay vẫn còn những ý kiến chưa đồng nhất.

Trong công trình mang tên Les archives des Empreurs d’Annam et l’histoire annamite (Tài liệu lưu trữ của các Hoàng đế An Nam và lịch sử An Nam) của Paul Boudet – nhà cổ tự người Pháp, Giám đốc Nha Lưu trữ Đông Dương (1917-1945) có đề cập đến việc lên ngôi của Gia Long tại phần những Bản sách vàng (công trình này được giới thiệu trong Chuyên đề sử liệu Việt Nam “Một số tư liệu về việc tìm hiểu Châu bản triều Nguyễn trước Cách mạng tháng Tám”, Vũ Văn Sạch - Lê Huy Tuấn sưu tầm, biên dịch và chú giải, xuất bản năm 2016).

Cũng cần nói thêm rằng, công trình trên của Paul Boudet xuất phát từ một cuộc triển lãm tại Hà Nội vào tháng 10/1941 do ông đứng ra tổ chức. Trong triển lãm này, Paul Paul Boudet với sự cho phép của vua Bảo Đại và sự giúp đỡ của Ngự tiền Văn phòng Phạm Quỳnh lần đầu tiên đưa những bản chụp các tài liệu và di sản trong kho báu của triều đình ra giới thiệu với công chúng.

Sach vang nhan dip le len ngoi cua Hoang de Gia Long ghi lai gi?
Chân dung Hoàng đế Gia Long.

Paul Boudet cho biết trong 26 quyển sách vàng, thì có bốn quyển mới xứng đáng được đặc biệt quan tâm. Chúng khác các quyển khác không chỉ về hình thức và nội dung. Quyển đầu tiên nói về việc lên ngôi của vua Gia Long, ba quyển kia là quy định cách đặt tên, thế thứ trong Hoàng tộc.

Ông cũng cho biết, ngày 1/6/1802, Nguyễn Ánh, ngay sau khi thắng nhà Tây Sơn đã khôi phục và đưa dân vào các tỉnh miền Trung và miền Nam, tức là toàn bộ xứ Trung kỳ, Nam Trung kỳ và Nam kỳ bây giờ thành vương quốc của nhà vua, tuyên bố chấm dứt triều Cảnh Hưng của nhà Lê mà nhà Nguyễn tỏ ra liên tục thần phục cho đến ngày này.

Chữ “Gia” do chữ Gia Đinh (Hạ Nam kỳ), nơi khởi nghiệp của Nguyễn Ánh, chữ “Long” do chữ Thăng Long (Hà Nội). Nhưng Nguyễn Ánh không muốn tự xưng vương, bởi như ông nói, ông chỉ giành lại cơ đồ cũ của nhà Nguyễn và chưa muốn làm chủ thể một cách tuyệt đối toàn bộ bờ cõi, vì Bắc kỳ còn nằm trong tay kẻ thù. Gia Long đã không phải đợi điều đó quá lâu, ngày 20/7/1802, ông ra Hà Nội và được đại diện của Bắc kỳ tiếp đón tại điện Kính Thiên.

Tuy nhiên, ông vẫn từ chối việc xưng vương vào tháng 9 vì như ông nói: “Còn một sứ mệnh cao cả cần hoàn thành là hàn gắn những nỗi đau do nhà Tây Sơn gây ra”. Cho đến mãi ngày 12 tháng năm triều Gia Long năm thứ 5, tức ngày 28/6/1806, do sự khẩn khoản của các quần thần văn võ trong kinh thành và các trấn, thành, Nguyễn Ánh cuối cùng đã lên ngôi xưng Hoàng đế An Nam, Hoàng đế Việt Nam.

Sach vang nhan dip le len ngoi cua Hoang de Gia Long ghi lai gi?-Hinh-2
Sách vàng nhân dịp lễ lên ngôi của Hoàng đế Gia Long đang bảo quản tại Bảo tàng lịch sử quốc gia.

Chính tờ biểu của các bề tôi dâng lên vua Gia Long khẩn khoản xin vua Gia Long đăng quang là nội dung chính của quyển sách vàng được bảo tồn trong kho báu ở Huế. Bản sách này gồm 10 tấm vàng, được kết nối với nhau bằng những vòng hình tròn… Tên của sách là: Sách vàng nhân dịp lễ lên ngôi của Hoàng đế Gia Long.

Trong sách ghi những lời thỉnh cầu của quần thần dâng lên vua. Mở đầu là một đoạn văn thể hiện sự khát khao tôn vua Gia Long lên ngôi. Rồi sau đó nhắc lại sự vinh quang của vương quốc An Nam. “Đất nước của chúng ta rộng lớn và nằm ở vùng thuận lợi xuống phương Nam. Các đấng tiên vương đã lập ra một giang sơn rộng lớn, tích lũy được những công đức lớn lao, xứng đáng với mệnh trời. Các quân vương kế vị đã tiếp tục nối được truyền thống tốt đẹp này nên đã thu được nhiều thành quả vẻ vang”.

Thế rồi, gặp những thời thuận lợi, một vị hoàng tử vĩ đại ra đời và nhờ sự tận tụy tài năng, khôn khéo của mình giành chiến thắng trong các cuộc chiến với kẻ thù. Ngài dấy binh để đánh bại kẻ thù và thu phục thần dân. Ngài thực hiện được hai việc khó khăn là khôi phục và lập quốc. Ngài đã thống nhất đế chế Việt.

“Chúng thần xin kính cẩn dâng tờ tấu biểu này và xin kính mong thánh thượng chấp nhận tôn hiệu Hoàng đế để thể hiện cương vị nắm giữ vận mệnh của đất nước và nhận sự vinh quang với ngôi vị Hoàng đế”.

Việc lên ngôi Hoàng đế của Gia Long Đại Nam thực lục chính biên, Thực lục về Thế tổ cao hoàng đế chép lại như sau: “Nhâm tuất, năm Gia Long thứ 1 [1802], mùa hạ, tháng 5, ngày mồng 1 Canh ngọ, lập đàn ở đồng An Ninh hợp tế trời đất cáo về việc đặt niên hiệu. Ngày Tân mùi, kính cáo vong linh liệt thánh [tổ tiên]. Làm lễ xong, vua ngự ở điện, nhận lễ chầu mừng. Đặt niên hiệu là Gia Long, đại xá cho cả nước. Chiếu rằng :... Nay ơn trời giúp đỡ, các thánh để Phước, bờ cõi cũ đã lấy lại, cơ nghiệp xưa đã trở về, các quan văn võ tại triều dâng sớ chương khuyên ta lên ngôi hoàng đế và đổi niên hiệu. Nhưng ta nghĩ rằng giống giặc chưa trừ xong, đất nước chưa thống nhất, không nên vội lên ngôi tôn. Duy cứ theo niên hiệu đã qua mà thi hành những lệnh đổi mới thì không phải là nêu rõ được khuôn phép. Vậy nên chuẩn lời xin đặt niên hiệu mới, định lấy ngày mồng 1 tháng 5 năm nay kính cáo trời đất, ngày hôm sau kính cáo liệt thánh, chép niên hiệu là Gia Long, để thống nhất kỷ cương, làm mới tai mắt. Vậy xuống 6 điều ân điển...”. Sách cũng chép: “Họ Lê họ Trịnh cùng các cựu thần văn võ và phiên tù nhà Lê dâng biểu xin vua lên ngôi hoàng đế. Vua khiêm nhường không nhận”.

“Bính dần, Gia Long năm thứ 5 [1806], mùa hạ, tháng 5, ngày Kỷ mùi, vua lên ngôi hoàng đế ở điện Thái Hòa... Vua lên ngôi hoàng đế, xuống chiếu bố cáo trong ngoài. Bầy tôi dâng biểu chúc mừng”.

Vua triều Nguyễn chống bùa chú, trấn yểm tài tình thế nào?

Trong những năm đầu trị quốc của hoàng đế Gia Long, cùng với nạn giặc giã, thú dữ hoành hành, vấn nạn mê tín dị đoan cũng là mối quan tâm hàng đầu của nhà vua.

Đã hơn 200 năm trôi qua nhưng cuộc chiến chống tà đạo, trừ dẹp nạn mê tín trong dân gian của hoàng đế Gia Long và sau đó là người kế nghiệp, hoàng đế Minh Mạng, vẫn còn đẫm tính thời sự!
Vua trieu Nguyen chong bua chu, tran yem tai tinh the nao?
Chân dung Hoàng đế Gia Long. 
Chúa Nguyễn Ánh bình định được nhà Tây Sơn và lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu Gia Long năm 1802. Thời bấy giờ, nạn mê tín dị đoan trong dân chúng gần như là quốc nạn, các đạo sĩ với những tà thuật ghê rợn tung hoành. Tin theo các đạo sĩ, thầy địa lý, nhiều phàm dân có tục "rửa gân", "nghiệm gân" bằng cách đào lấy hài cốt cha mẹ, bậc tôn trưởng để chiêm nghiệm việc tốt xấu. Không những thế, vì mê tín dị đoan mà người ta còn quật mồ để hủy hoại vất bỏ xác chết, gọt đầu, làm thương tổn đến tử thi, trộm quần áo của xác chết…
Luật hình - nhân mạng (quyển 196) trong Khâm Định Đại Nam Hội điển sự lệ đề cập rất rõ tệ mê tín dị đoan trong dân chúng thời bấy giờ. Không chỉ quật mồ người thân chiêu hồn xem điềm tốt xấu, còn có tình trạng những kẻ ngu muội, u mê giết người lấy nội tạng luyện bùa thuốc. Hình luật dành cho tội phạm dạng này, có đoạn: "Phàm những người lấy tai mắt, tạng phủ của người sống đem mổ xẻ ra làm bùa thuốc, nếu có người thân thuộc tố giác ra, hoặc bắt giải nộp quan, thì nếu đã hành động rồi, kẻ thủ phạm vẫn không được tha tội".
Luật hình - nhân mạng thời bấy giờ còn có tội danh khá lạ kỳ: làm ra hay nuôi chứa loài sâu có độc để giết người.
Loài sâu độc mà ai đó nuôi để giết người là sâu gì, cách nuôi ra sao, Luật hình-nhân mạng cũng như các thư tịch cổ triều Nguyễn còn để lại không nói rõ. Nạn trấn yểm, dùng bùa chú để hại chết người cũng nằm trong phạm vi cấm đoán của triều đình Gia Long: "Nếu kẻ nào khắc vẽ hình người để yểm phản, làm phù chú nguyền rủa, muốn làm chết người khác (kể cả người thường, con cháu, nô tỳ, người ở đợ, bậc tôn trưởng, hạng dưới, ít tuổi) đều khép vào tội mưu giết người (đã hành động nhưng chưa làm cho bị thương) mà trị tội. Vì thế mà đến nỗi chết người, đều chiếu luật "mưu giết người", mà trị tội. Nếu chỉ muốn làm cho người ta bị tật bệnh khốn khổ thì được giảm kém tội mưu giết người đã hành động rồi, nhưng chưa làm cho bị thương 2 bậc".
Vua Gia Long đã nhìn ra nguồn gốc của sự ngu muội trong dân chúng với các hình thái quật mồ chiêu hồn, nuôi sâu độc giết người, yểm phản làm phù chú, rồi nạn cầu đảo, giải hạn, trừ tà… xuất phát từ những kẻ làm nghề phù thủy, đồng cốt, thầy cúng, phường đồng cốt.
Vua trieu Nguyen chong bua chu, tran yem tai tinh the nao?-Hinh-2
Quan tòa kết tội và thi hành án một phạm nhân. 
Hoàng đế Gia Long khẳng định trước triều thần rằng, những kẻ thầy bà đã lợi dụng sự ngu muội trong dân chúng làm trò ma mị, đục khoét, gây thanh thế nên cần phải nghiêm trị: "Những thuật cầu đảo, sám hối, giải ách đều là vô ích cả. Đời xưa kẻ đồng cốt, bói toán khinh nhờn thần thánh, họ Cao Tân (họ của vua Đế Cốc ngày xưa) chỉ cúng tế vị thần chính đáng, bọn tà đạo làm mê hoặc dân chúng, chế độ của vương giả giết đi, đều là trừ khử sự mê hoặc, bỏ thuyết gian tà, để cho tục dân hết thảy theo về chính đạo. Như Tây Môn Báo ném người đàn bà làm đồng cốt xuống sông, Địch Nhân Kiệt phá bỏ đền dâm thần, đều có định kiến cả".
Tây Môn Báo mà hoàng đế Gia Long nhắc đến, là người nước Ngụy, làm quan ở quận Nghiệp thời Chiến quốc (Trung Quốc). Cổ sử ghi dân chúng thời bấy giờ vì bị phường đồng cốt làm cho u mê hằng năm góp tiền làm lễ chọn một người con gái tế sống, quăng xuống sông gọi là cưới vợ cho Hà Bá để tránh bị quấy nhiễu. Bọn cường hào ác bá nhân đó lợi dụng làm tiền, khiến nhân dân khốn khổ. Tây Môn Báo biết chuyệt đã cho bắt hết phường đồng cốt quăng xuống sông, trừ được mối tệ cho dân.
Còn Địch Nhân Kiệt làm quan thời Đường (Trung Quốc). Lúc còn làm tuần phủ Hoa Nam và thứ sử Dự Châu, thấy dân trong hạt thờ những Dâm thần vốn dĩ là những "thần bậy bạ không đáng thờ", ông đã cho phá hết những đền thờ dâm thần trong hạt!
Trong bản Dụ vào năm 1804 (năm Gia Long thứ 3), hoàng đế Gia Long nhìn nhận thực trạng "dân chúng tin theo quỷ thần, mê muội đã quá, hơi một tí cũng đi mời thầy vẽ bùa, đọc chú, ninh hầu kẻ đồng cốt".
Vị vua lập nên triều Nguyễn, khẳng định: "Kẻ có tà thuật đều giả trá, lừa dối cho người nghe sinh biến đổi rối loạn trong lòng, vẽ bùa, viết khoán, nhờ pháp thuật để sinh nhai; chuộc mạng, chiêu hồn, lấy con bệnh làm của báu. Thậm chí có kẻ phù đồng ấp bóng, bịa ra lời nói của thần, kiêng ăn, cấm thuốc, kẻ đau ốm không thể cứu lại được. Lại có những thuật làm người bằng giấy, làm ngựa bằng cỏ, ném gạch đá vào nhà, đốt cháy nhà cửa, cùng những bùa thuốc làm mê hoặc, đã lấy pháp thuật để quấy nhiễu người lại đến tận nhà để xin chữa, lừa dối trăm cách, thực là mối hại lớn của nhân dân".
Xác định phường thầy bà đồng cốt là mối hại lớn của nhân dân, để an dân, triều đình Gia Long cấm ngặt những kẻ hành nghề phù thủy, làm đồng cốt. Không những thế, theo lệnh vua, bộ Hình định rõ tội danh và trừng trị thẳng tay những kẻ can phạm. Nhẹ thì đánh đòn, bắt làm phu dịch, bắt đi giã gạo, lưu đày xa xứ, nặng thì phạt tội trảm (chém), giảo (thắt cổ)...
Điều luật Cấm chỉ các bọn thầy cúng, đồng cốt và tà thuật (Luật lễ - nói về tế tự, quyển 186) đề cập chi tiết các hình phạt dành cho phường đồng cốt, thầy cúng, tăng đạo cả gan vi phạm cấm lệnh bài trừ tệ nạn mê tín trong nhân dân.
Vua trieu Nguyen chong bua chu, tran yem tai tinh the nao?-Hinh-3
 

Bậc tam cấp ở lăng mộ các vua Nguyễn có gì đặc biệt?

(Kiến Thức) - Bậc tam cấp của lăng mộ các vua Nguyễn thay đổi theo từng triều vua, gắn liền với những biến động lịch sử của nước Việt thời cận đại.

Bac tam cap o lang mo cac vua Nguyen co gi dac biet?
Nét đặc trưng trong kiến trúc lăng mộ các vua Nguyễn ở kinh thành Huế là việc chia thành nhiều cấp sân tế từ thấp lên cao, được dẫn lên bằng các bậc cấp. Trong ảnh là bậc cấp ở lăng vua Gia Long, nơi có 7 cấp sân tế.

“Độc chiêu” chống nạn cờ bạc của các Vua triều Nguyễn

Kinh nghiệm trị đám "con cháu bác thằng bần" của các vị vua triều Nguyễn đến nay vẫn đẫm tính thời sự và hữu ích với hậu thế.

Cờ bạc là "bác thằng bần", cờ bạc gây ra bao thảm cảnh tan cửa nát nhà, gây bao bất ổn xã hội, ai cũng biết điều đó nhưng hiềm một nỗi, tệ nạn này ngày càng diễn biến phức tạp, đường dây này bị chặt, đường dây khác lại manh nha và hoạt động càng táo tợn, quy mô, tinh vi hơn đường dây trước…

Đọc nhiều nhất

Tin mới