Việc bãi bỏ một số vai trò trung gian cấp huyện, đồng thời tăng quyền chủ động cho cấp tỉnh và đặc biệt là cấp xã – nơi trực tiếp chịu tác động của thiên tai đang đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý. Mô hình mới không chỉ rút ngắn quy trình xử lý mà còn đặt chính quyền cơ sở vào vị trí trung tâm, gắn quyền hạn với trách nhiệm cụ thể.

CHUẨN HOÁ QUY TRÌNH, CHẤM DỨT LẬP KẾ HOẠCH "HÌNH THỨC"

Trước diễn biến ngày càng phức tạp của thiên tai và yêu cầu cấp bách hoàn thiện thể chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Văn bản hợp nhất số 33/VBHN-BNNMT, hướng dẫn xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai các cấp tại địa phương.

Theo ông Phạm Đức Luận, Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, văn bản này có ý nghĩa then chốt trong việc khắc phục tình trạng quy định phân tán, chồng chéo kéo dài nhiều năm, gây khó khăn cho địa phương khi triển khai.

Đáng chú ý, lần đầu tiên quy trình xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai được quy định đầy đủ, bài bản, từ khâu rà soát, thu thập dữ liệu, đánh giá rủi ro, xây dựng dự thảo, lấy ý kiến đến phê duyệt và ban hành.

“Quy trình này sẽ hạn chế tình trạng lập kế hoạch mang tính đối phó, thiếu căn cứ khoa học”, ông Luận nhấn mạnh.

Kế hoạch được xây dựng theo chu kỳ 5 năm, đồng thời cập nhật hằng năm, bảo đảm vừa có tầm nhìn trung hạn, vừa linh hoạt trước những biến động khó lường của thiên tai.

TĂNG PHÂN CẤP, RÕ TRÁCH NHIỆM

Một điểm mới quan trọng của Văn bản 33 là điều chỉnh phân cấp quản lý phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới. Theo đó, một số tầng nấc trung gian cấp huyện được lược bỏ, thay vào đó là tăng quyền chủ động cho cấp tỉnh và cấp xã.

Việc tinh gọn này giúp rút ngắn thời gian phản ứng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở – lực lượng “tuyến đầu” trong phòng, chống thiên tai.

Cùng với đó, văn bản quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ chu trình từ xây dựng, triển khai đến giám sát kế hoạch, nhằm chấm dứt tình trạng chồng chéo, “khoán trắng” trách nhiệm.

Không dừng lại ở việc chuẩn hóa quy trình, Văn bản hợp nhất 33 thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa dựa trên cơ sở khoa học.

Các địa phương được yêu cầu xác định đầy đủ các loại hình thiên tai đặc trưng, phân tích dữ liệu lịch sử từ 5–10 năm, đồng thời cập nhật các kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất.

Đặc biệt, việc xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai theo từng khu vực được quy định cụ thể, giúp nhận diện chính xác các “điểm nóng”. Đây là cơ sở quan trọng để bố trí dân cư, phát triển hạ tầng và tổ chức sản xuất phù hợp, giảm thiểu thiệt hại.

Một điểm mới đáng chú ý khác là yêu cầu lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Nhiệm vụ hướng dẫn lồng ghép được chuyển từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư sang Bộ Tài chính nhằm thống nhất quản lý nguồn lực.

Ở cấp xã, văn bản bổ sung nhiều quy định cụ thể nhằm nâng cao năng lực ứng phó tại chỗ. Các địa phương phải xây dựng phương án ứng phó theo từng loại hình thiên tai, chuẩn bị đầy đủ vật tư, trang thiết bị, nhu yếu phẩm và tổ chức diễn tập định kỳ.

Song song đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng được xác định là yêu cầu bắt buộc, góp phần hình thành “lá chắn mềm” từ chính người dân.

Có thể thấy, Văn bản hợp nhất 33/VBHN-BNNMT không đơn thuần là sự “gộp lại” các quy định, mà là bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý rủi ro thiên tai: từ bị động sang chủ động, từ phân tán sang đồng bộ.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm nâng cao năng lực ứng phó của toàn hệ thống – bắt đầu từ chính cơ sở.