Mới đây, Phòng khám Medlatec tiếp nhận nam bệnh nhân V.G.L. (23 tuổi, trú tại TP. Hà Nội) trong tình trạng đau dữ dội khớp bàn ngón chân.

Khai thác bệnh sử, bệnh nhân có tiền sử gout (gút) và rối loạn lipid máu. Bệnh nhân từng nhiều lần xuất hiện các đợt sưng đau khớp bàn ngón tay, ngón chân nhưng chủ yếu tự điều trị bằng đơn thuốc cũ, tái sử dụng trong nhiều năm mà không tái khám chuyên khoa.

Khoảng 1 tuần trước đó, bệnh nhân xuất hiện tình trạng sưng, nóng, đỏ, đau rõ tại khớp bàn ngón I chân trái và đau khớp cổ chân phải. Dù đã tự dùng thuốc nhưng triệu chứng chỉ thuyên giảm ít nên bệnh nhân đi khám.

Tại thời điểm thăm khám, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân tỉnh, tiếp xúc tốt, chỉ số BMI 27,6 (béo phì độ I). Hai bàn chân bệnh nhân có biến dạng khớp nặng, đặc biệt tại khớp bàn ngón chân cái hai bên. Nhiều khối tophi kích thước lớn lồi gồ dưới da, ranh giới không rõ, làm thay đổi trục khớp. Da vùng khớp căng, dày, một số vị trí đỏ nhẹ.

Ở bàn tay bệnh nhân xuất hiện nhiều hạt tophi nhỏ và trung bình tại các khớp ngón tay và khớp liên đốt gần, xa. Các khớp phì đại, mất đường viền sinh lý, gây biến dạng rõ bàn tay. Da phủ trên các khối tophi chưa ghi nhận dấu hiệu bội nhiễm.

Khớp bàn ngón chân, ngón tay của bệnh nhân bị biến dạng nặng do biến chứng của bệnh gút mạn tính/ Ảnh Medlatec

Bệnh nhân được chỉ định thực hiện các xét nghiệm và cận lâm sàng cần thiết. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy, số lượng bạch cầu và chỉ số CRP định lượng (chỉ số viêm) tăng cao, phản ánh tình trạng viêm đang tiến triển. Đáng chú ý, nồng độ acid uric máu của bệnh nhân ở mức 414,16 µmol/L, vẫn nằm trong giới hạn bình thường (220–450 µmol/L).

Siêu âm khớp cổ chân phải ghi nhận hình ảnh theo dõi hạt tophi kèm tình trạng viêm phần mềm và tràn dịch khớp. Đặc biệt, kết quả chụp cắt lớp vi tính hai mức năng lượng (DECT) bàn chân cho thấy, nhiều ổ tiêu xương tại cổ chân, xương bàn - ngón và xương chêm hai bên. Hình ảnh lắng đọng tinh thể urat lan tỏa tại bao hoạt dịch, gân cơ và phần mềm vùng cổ chân, bàn chân, ưu thế ở bàn chân phải và khớp bàn – ngón I chân trái.

Hình ảnh lắng đọng tinh thể urat lan tỏa tại bao hoạt dịch, gân cơ và phần mềm vùng cổ chân, bàn chân… qua chụp DECT/Ảnh Medlatec

Dựa trên lâm sàng và cận lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán mắc đợt cấp của gút mạn tính, theo dõi nhiễm khuẩn hạt tophi. Bác sĩ đã kê đơn điều trị ngoại trú, hẹn tái khám, đồng thời tư vấn cho bệnh nhân chế độ ăn uống và quản lý cân nặng hợp lý.

Theo ThS.BS Mạc Thùy Chi – Chuyên khoa Cơ xương khớp, Phòng khám Đa khoa Medlatec Tây Hồ, gút là bệnh lý khớp viêm thường gặp, do tình trạng lắng đọng các tinh thể monosodium urat (MSU) tại khớp và phần mềm gây sưng, nóng, đỏ, đau, hạn chế vận động các khớp.

Gút thường diễn biến âm thầm, nếu phát hiện bệnh sớm có thể ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như: biến dạng khớp, tổn thương thận, hay ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống. Vì vậy, để phát hiện bệnh kịp thời, bác sĩ lưu ý tất cả người dân, nhất là những người trẻ khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau nên đi khám để loại trừ nguyên nhân:

• Đau khớp đột ngột, thường ở khớp chi dưới như: ngón chân cái, cổ chân, đầu gối;

• Khớp sưng, nóng, đỏ, đau tăng về đêm; Tiền sử tăng acid uric máu, ăn nhiều đạm, uống bia rượu;Đau tái phát nhiều lần cùng một vị trí khớp; Thường xảy ra sau ăn nhậu, căng thẳng, chấn thương nhẹ hoặc nhiễm lạnh.

Bác sĩ Chi cho biết thêm, bệnh gút được xem là bệnh của người trung niên và lớn tuổi, thường gặp ở nam 40-50 tuổi, nữ 60 – 70 tuổi, thế nhưng hiện nay, bệnh đang ngày càng trẻ hóa. Lối sống hiện đại, ăn nhiều đạm động vật, uống bia rượu, ít vận động và thừa cân là những yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn tới bệnh gút ở người trẻ.

Bên cạnh đó, nhiều người vẫn lầm tưởng rằng, người mắc gút sẽ có chỉ số acid uric cao. Tuy nhiên, khoảng 80-90% bệnh nhân gút có tăng acid uric máu, còn lại nhiều người được chẩn đoán mắc gút nhưng acid uric vẫn bình thường. Trường hợp của bệnh nhân V.G.L. ở trên là ví dụ điển hình. Trong cơn gút cấp, nồng độ acid uric máu có thể tạm thời giảm xuống nên xét nghiệm lúc đó vẫn bình thường. Nếu chỉ dựa vào xét nghiệm acid uric, có thể bỏ sót chẩn đoán.

Vì vậy, ngoài các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm acid uric, các bác sĩ sẽ chỉ định làm siêu âm và chụp cắt lớp vi tính 2 mức năng lượng (DECT) để chẩn đoán. Tiêu chuẩn để chẩn đoán sử dụng theo Tiêu chuẩn EULAR/ ACR 2015 - hệ thống phân loại và chẩn đoán bệnh gút được thống nhất bởi Liên minh các Hiệp hội Thấp khớp Châu Âu (EULAR) và Hội thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR).

ThS.BS Mạc Thùy Chi cũng khuyến cáo, việc tự ý dùng thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc thuốc hạ acid uric không đúng chỉ định, có thể khiến bệnh diễn tiến âm thầm, dẫn đến gút mạn tính, hình thành tophi, phá hủy khớp và giảm nghiêm trọng chất lượng sống. Đặc biệt, bệnh nhân lạm dụng corticoid sẽ làm bệnh gút trở nên trầm trọng hơn, gặp nhiều biến chứng của bệnh cũng như tác dụng phụ do thuốc. Do đó, người trẻ khi có biểu hiện đau khớp tái diễn cần thăm khám sớm và quản lý bệnh bài bản dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.