Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống về những kỳ vọng sau Đại hội IX Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, GS.VS Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam cho rằng, không có nơi nào có tiềm năng khoa học công nghệ lớn như VUSTA. Do đó, cần xây dựng một “ngân hàng gen” về nguồn nhân lực khoa học công nghệ. Đây là nơi tập trung đội ngũ các nhà khoa học của nhiều lĩnh vực nhất của đất nước.

VUSTA cần biến trí tuệ thành giá trị kinh tế

- Sau Đại hội IX, VUSTA cần làm gì để trí tuệ, sáng kiến và kết quả nghiên cứu của đội ngũ khoa học thực sự đến với doanh nghiệp, người sản xuất và người dân, tạo ra những giá trị thiết thực cho xã hội, thưa GS.VS Trần Đình Long?

Trong thời gian tới, tôi cho rằng VUSTA cần phát huy vai trò tập hợp đội ngũ khoa học công nghệ giỏi của Việt Nam, gồm hiền tài, nhân tài, thiên tài. Muốn phát huy được lực lượng này, cần thực hiện tốt những nhiệm vụ đã được quy định trong Điều lệ.

Nhiệm vụ thứ nhất là tư vấn, phản biện xã hội những vấn đề bức xúc của xã hội Việt Nam trong mô hình phát triển kinh tế.

Ví dụ, đối với vấn đề phát triển nông nghiệp, cần có tiếng nói phản biện xã hội để đưa nông nghiệp Việt Nam trở thành một cường quốc trên thế giới.

Năm 2025, chúng ta xuất khẩu nông sản với tổng kim ngạch 70 tỷ USD, nhưng 90% vẫn là xuất thô. Nếu 92 hội ngành chuyên ngành cùng các doanh nghiệp tham gia về mặt khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu, chế biến sâu thì giá trị xuất khẩu có thể tăng lên rất lớn. Chỉ riêng việc chế biến sâu đã có thể tạo ra giá trị cao hơn nhiều lần, từ 70 tỷ USD có thể hướng tới 700 tỷ USD.

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cần tập hợp các hội chuyên ngành và Liên hiệp Hội địa phương để thực hiện tốt vai trò phản biện đối với các mô hình phát triển kinh tế. Chẳng hạn, những vấn đề như kinh tế văn hóa hay công nghiệp nông nghiệp cần được phát huy bằng lực lượng khoa học công nghệ.

Chúng tôi cho rằng, thực hiện tốt Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 68 về phát triển doanh nghiệp tư nhân sẽ góp phần nâng cao vai trò, vị thế của VUSTA.

Xây dựng “ngân hàng gen” tri thức của đội ngũ khoa học

- Bên cạnh tư vấn, phản biện, theo Giáo sư, VUSTA cần làm gì để khai thác tốt hơn nguồn lực trí thức rất lớn trong toàn hệ thống?

Để tập hợp và phát huy đội ngũ khoa học công nghệ, cần xác định tài sản quý nhất của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là dữ liệu về con người, dữ liệu về các nhà khoa học.

Không có nơi nào có tiềm năng khoa học công nghệ lớn như VUSTA. Do đó, cần xây dựng một “ngân hàng gen” về nguồn nhân lực khoa học công nghệ. Đây là nơi tập trung đội ngũ các nhà khoa học của nhiều lĩnh vực nhất của đất nước.

Ngân hàng nguồn nhân lực này có thể được thể hiện trên nền tảng điện tử, thông qua thư viện điện tử, tập hợp các công trình nghiên cứu của các hội chuyên ngành cũng như Liên hiệp Hội địa phương. Đây là một “ngân hàng gen” rất quý về tri thức.

Trong tương lai, Việt Nam sẽ phát triển kinh tế số và kinh tế tri thức. Chính vì vậy, ngân hàng dữ liệu về nguồn nhân lực, các công trình nghiên cứu, sáng kiến, phát minh của các hội thành viên sẽ giúp tập hợp nguồn tri thức và đóng góp vào mô hình phát triển kinh tế của Việt Nam.

- Vậy VUSTA cần tăng cường kết nối giữa các hội ngành và địa phương như thế nào để nguồn lực khoa học được chuyển hóa thành những chương trình cụ thể, thưa Giáo sư?

Để phát huy vai trò tiên phong của VUSTA, cần tăng cường sự kết hợp giữa 92 hội ngành Trung ương với 34 Liên hiệp Hội địa phương để thực hiện các chương trình, đề án về khoa học công nghệ và phát triển kinh tế - xã hội, từ an ninh lương thực, an ninh thực phẩm đến an sinh xã hội.

Nếu phát huy được vai trò kết hợp giữa các hội chuyên ngành và hội địa phương thì sẽ tạo ra nhiều kết quả thiết thực.

Một ví dụ rõ là năm 2025, Hội Giống cây trồng Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức 5 hội thảo tại các địa phương và Hà Nội, đưa ra những chương trình phát triển cây trồng cụ thể như phát triển cây kết quả của Sơn La, phát triển lúa chất lượng cao ở Thái Bình, phát triển đậu tương ở Hà Nội, phát triển cây ăn quả...

Đó là những chương trình rất thực tế, với mái nhà chung là Liên hiệp Hội Việt Nam đứng ra kết nối giữa các hội chuyên ngành với Liên hiệp Hội địa phương.

Chúng tôi cho rằng, bất kỳ vấn đề nào cần giải quyết bằng khoa học công nghệ đều cần phát huy vai trò của lực lượng này, bởi khoa học công nghệ là động lực để phát triển kinh tế - xã hội và an sinh xã hội.

Nếu thực hiện tốt nhiệm vụ tư vấn, phản biện xã hội; tập hợp được các nhà nghiên cứu đầu ngành của Việt Nam; đồng thời phát huy vai trò kết nối giữa các hội chuyên ngành với các hội địa phương, vai trò của VUSTA sẽ ngày càng được củng cố, để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong thời gian tới.

- Trân trọng cảm ơn Giáo sư về những chia sẻ!