Con người thường nói đến năm giác quan cơ bản: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác. Tuy nhiên, trong thế giới động vật, khả năng cảm nhận môi trường phong phú hơn rất nhiều. Một số loài có thể phát hiện từ trường Trái đất, cảm nhận điện trường, nhìn thấy tia cực tím hoặc nhận biết nhiệt lượng từ cơ thể sinh vật khác. Những khả năng này mở ra một thế giới cảm giác mà con người gần như không thể tưởng tượng bằng trải nghiệm thông thường.
Một trong những giác quan đặc biệt nhất là cảm nhận từ trường (Magnetoreception). Nhiều loài chim di cư, rùa biển và cá hồi có khả năng sử dụng từ trường Trái đất để định hướng trong những hành trình dài hàng nghìn kilomet. Nhờ đó, chúng có thể tìm đường đến nơi sinh sản hoặc quay trở lại môi trường sống quen thuộc mà không cần bản đồ hay thiết bị định vị.
Ảnh: vacationonmarco.com
Một khả năng khác khiến giới khoa học kinh ngạc là cảm nhận điện trường. Cá mập và cá đuối sở hữu những cơ quan cảm thụ điện đặc biệt, gọi là ampullae of Lorenzini, tập trung quanh vùng đầu và mõm. Chúng có thể phát hiện những tín hiệu điện cực yếu do hoạt động cơ bắp của con mồi tạo ra, ngay cả khi con mồi đang ẩn dưới lớp cát đáy biển. Thú mỏ vịt cũng sở hữu khả năng tương tự, giúp nó tìm kiếm động vật không xương sống dưới nước.
Không chỉ vậy, một số loài rắn như rắn lục và trăn còn sở hữu cơ quan cảm nhận bức xạ hồng ngoại. Những hố cảm nhiệt nhỏ trên đầu giúp chúng phát hiện nhiệt lượng tỏa ra từ cơ thể con mồi máu nóng, qua đó xác định vị trí và khoảng cách tương đối ngay cả trong bóng tối. Trong khi đó, ong mật và nhiều loài chim có thể nhìn thấy tia cực tím, giúp nhận biết những hoa văn trên cánh hoa mà mắt người không thể nhìn thấy.
Một giác quan khác cũng rất đáng kinh ngạc là khả năng nhìn ánh sáng phân cực. Ong, kiến và một số loài động vật có thể nhận biết hướng dao động của ánh sáng, sử dụng thông tin này như chiếc la bàn tự nhiên để định hướng, kể cả khi Mặt trời bị mây che khuất.
Những khả năng trên cho thấy thế giới không chỉ tồn tại theo cách con người nhìn thấy hay cảm nhận. Mỗi loài động vật sở hữu một hệ thống giác quan được tiến hóa để thích nghi với môi trường riêng. Có lẽ, nếu con người có thể trải nghiệm thế giới bằng giác quan của một con ong, cá mập hay rắn lục, thiên nhiên quanh ta sẽ hiện ra hoàn toàn khác biệt.