Giác quan bí ẩn giúp động vật 'nhìn' những điều con người không thể

Thế giới tự nhiên chứa đựng những tín hiệu vô hình mà con người hoàn toàn không nhận biết, nhưng nhiều loài động vật lại cảm nhận dễ dàng.

Con người thường nói đến năm giác quan cơ bản: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác. Tuy nhiên, trong thế giới động vật, khả năng cảm nhận môi trường phong phú hơn rất nhiều. Một số loài có thể phát hiện từ trường Trái đất, cảm nhận điện trường, nhìn thấy tia cực tím hoặc nhận biết nhiệt lượng từ cơ thể sinh vật khác. Những khả năng này mở ra một thế giới cảm giác mà con người gần như không thể tưởng tượng bằng trải nghiệm thông thường.

Một trong những giác quan đặc biệt nhất là cảm nhận từ trường (Magnetoreception). Nhiều loài chim di cư, rùa biển và cá hồi có khả năng sử dụng từ trường Trái đất để định hướng trong những hành trình dài hàng nghìn kilomet. Nhờ đó, chúng có thể tìm đường đến nơi sinh sản hoặc quay trở lại môi trường sống quen thuộc mà không cần bản đồ hay thiết bị định vị.

Ảnh: vacationonmarco.com

Một khả năng khác khiến giới khoa học kinh ngạc là cảm nhận điện trường. Cá mập và cá đuối sở hữu những cơ quan cảm thụ điện đặc biệt, gọi là ampullae of Lorenzini, tập trung quanh vùng đầu và mõm. Chúng có thể phát hiện những tín hiệu điện cực yếu do hoạt động cơ bắp của con mồi tạo ra, ngay cả khi con mồi đang ẩn dưới lớp cát đáy biển. Thú mỏ vịt cũng sở hữu khả năng tương tự, giúp nó tìm kiếm động vật không xương sống dưới nước.

Không chỉ vậy, một số loài rắn như rắn lục và trăn còn sở hữu cơ quan cảm nhận bức xạ hồng ngoại. Những hố cảm nhiệt nhỏ trên đầu giúp chúng phát hiện nhiệt lượng tỏa ra từ cơ thể con mồi máu nóng, qua đó xác định vị trí và khoảng cách tương đối ngay cả trong bóng tối. Trong khi đó, ong mật và nhiều loài chim có thể nhìn thấy tia cực tím, giúp nhận biết những hoa văn trên cánh hoa mà mắt người không thể nhìn thấy.

Một giác quan khác cũng rất đáng kinh ngạc là khả năng nhìn ánh sáng phân cực. Ong, kiến và một số loài động vật có thể nhận biết hướng dao động của ánh sáng, sử dụng thông tin này như chiếc la bàn tự nhiên để định hướng, kể cả khi Mặt trời bị mây che khuất.

Những khả năng trên cho thấy thế giới không chỉ tồn tại theo cách con người nhìn thấy hay cảm nhận. Mỗi loài động vật sở hữu một hệ thống giác quan được tiến hóa để thích nghi với môi trường riêng. Có lẽ, nếu con người có thể trải nghiệm thế giới bằng giác quan của một con ong, cá mập hay rắn lục, thiên nhiên quanh ta sẽ hiện ra hoàn toàn khác biệt.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Không cần oxy, không sợ chân không: Bí mật sinh tồn của vi sinh vật vũ trụ

Không có oxy, áp suất hay sự bảo vệ của khí quyển, nhưng một số sinh vật cực nhỏ vẫn có thể tồn tại giữa môi trường vũ trụ khắc nghiệt.

Không gian vũ trụ được xem là một trong những môi trường khắc nghiệt nhất đối với sự sống. Chân không, bức xạ tia cực tím, tia vũ trụ và những biến động nhiệt độ cực đoan có thể phá hủy tế bào của hầu hết sinh vật trên Trái Đất. Tuy nhiên, các thí nghiệm của NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đã phát hiện một số vi sinh vật có khả năng chịu đựng những điều kiện tưởng chừng không thể tồn tại này.

Một trong những ví dụ nổi bật là vi khuẩn Deinococcus radiodurans, thường được mệnh danh là vi khuẩn chịu bức xạ. Loài này có khả năng sửa chữa những tổn thương nghiêm trọng trong DNA, thậm chí sau khi bộ gene bị phân mảnh bởi bức xạ mạnh. Một số thí nghiệm cũng cho thấy các tế bào vi khuẩn tập hợp thành lớp dày có thể bảo vệ lẫn nhau, giúp chúng tồn tại trong môi trường không gian lâu hơn so với tế bào đơn lẻ. Nghiên cứu công bố năm 2020 ghi nhận các mẫu vi khuẩn thuộc nhóm Deinococcus có thể sống sót sau ba năm tiếp xúc với môi trường bên ngoài Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).

Phân tích DNA hồ Loch Ness hé lộ điều gì về sinh vật bí ẩn?

Chiếc cổ dài nhô lên khỏi mặt nước đã khiến quái vật hồ Loch Ness trở thành huyền thoại, nhưng liệu một loài bò sát tiền sử có thể đứng sau bí ẩn này?

Plesiosaur là nhóm bò sát biển cổ đại từng sinh sống trên Trái Đất trong hàng trăm triệu năm, nổi bật với bốn chi dạng mái chèo và hình dáng khác thường. Một số loài có chiếc cổ dài cùng cái đầu nhỏ, trong khi những loài khác sở hữu cổ ngắn và bộ hàm lớn đầy răng sắc nhọn. Chính hình dáng đặc biệt ấy khiến plesiosaur trở thành hình mẫu quen thuộc của Nessie, sinh vật bí ẩn được cho là ẩn náu trong hồ Loch Ness ở Scotland.

Plesiosaur không phải khủng long theo phân loại khoa học, dù chúng sống cùng thời với khủng long trong Đại Trung sinh. Chúng thích nghi hoàn toàn với môi trường nước, sử dụng bốn chi dạng mái chèo để di chuyển và phải ngoi lên mặt nước để hô hấp. Nhóm động vật này đã tuyệt chủng vào khoảng 66 triệu năm trước, cùng thời điểm xảy ra cuộc đại tuyệt chủng cuối kỷ Phấn Trắng. Cho đến nay, hóa thạch plesiosaur được tìm thấy ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy chúng sống sót đến thời hiện đại.

Vực sâu đại dương: Thế giới sinh vật 'ngoài hành tinh' ngay trên Trái Đất

Bên dưới mặt biển xanh thẳm là một thế giới tối đen, lạnh giá, nơi những sinh vật kỳ lạ tồn tại bằng những chiến lược sinh tồn khó tin.

Ở độ sâu hàng nghìn mét, ánh sáng Mặt Trời không còn chiếu tới, nhiệt độ thường rất thấp và áp suất nước tăng khủng khiếp theo độ sâu. Thế nhưng, nơi tưởng chừng không thể tồn tại sự sống ấy lại là nhà của vô số sinh vật đặc biệt. Chúng phát sáng trong bóng tối, sở hữu cơ thể trong suốt hoặc hàm răng đáng sợ, thậm chí có loài phát triển kích thước khổng lồ so với họ hàng sống ở vùng nước nông. Đại dương sâu thẳm không phải một vùng đất chết, mà là hệ sinh thái rộng lớn vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được khám phá.

Một trong những cư dân nổi tiếng nhất là cá cần câu biển sâu. Trên đầu cá có một phần phụ giống chiếc cần câu, kết thúc bằng bộ phận phát sáng giúp dụ con mồi đến gần. Trong môi trường thiếu thức ăn, chiến thuật này tiết kiệm năng lượng hơn việc liên tục bơi tìm kiếm. Răng dài, nhọn cùng chiếc miệng rộng giúp chúng tóm gọn con mồi khi cơ hội xuất hiện. Ở một số loài, con cái có kích thước lớn hơn nhiều so với con đực; con đực có thể gắn chặt vào cơ thể con cái trong một mối liên kết sinh sản đặc biệt.

Đọc nhiều nhất

Tin mới