Từ giao thông, y tế, giáo dục đến dịch vụ công, làn sóng chuyển đổi số này đang âm thầm tái định hình sâu sắc cách sống, cách làm việc và thụ hưởng tiện ích của hàng triệu người dân.

AI đô thị – “Bộ não số” của thành phố hiện đại

Đô thị số (Digital City) hay đô thị thông minh là khu vực ứng dụng toàn diện công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để tự động hóa, quản lý tài nguyên và nâng cao chất lượng đời sống cư dân.

Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn bùng nổ ứng dụng AI. Sự gia tăng dân số đô thị, áp lực lên hạ tầng, sự kỳ vọng ngày càng cao của người dân đối với dịch vụ công nhanh chóng, minh bạch và thân thiện.

Sự hiện diện của AI mang lại những thay đổi mang tính bước ngoặt trong dịch vụ công, giúp người dân tiếp cận thủ tục hành chính một cách nhanh chóng, xóa bỏ tư duy "hành là chính". Tại các thành phố lớn, các cơ quan hành chính nhà nước đều triển khai AI trong xử lý thủ tục và hỗ trợ dịch vụ công.

Theo Kế hoạch số 131/KH-UBND về chuyển đổi số thành phố Hà Nội năm 2026, mục tiêu đặt ra là 100% cơ quan nhà nước thành phố ứng dụng AI để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, tính từ 1/10/2026. Cùng với đó, 100% Cổng/trang thông tin điện tử cơ quan nhà nước thành phố thực hiện nghiêm công khai, minh bạch, thống nhất, dùng chung và kênh tương tác với người dân, doanh nghiệp.

Kế hoạch cũng đặt ra mục tiêu 100% văn bản của doanh nghiệp được chuyển nhận trên hệ thống chuyên nhận văn bản điện tử tích hợp trên iHanoi; 100% siêu thị, trung tâm thương mại; tối thiểu 85% chợ dân sinh có phương thức thanh toán số; tối thiểu 60% doanh nghiệp logistics, thương mại đầu mối ứng dụng nền tảng số trong điều phối và quản lý chuỗi cung ứng.

Tỷ lệ công dân được định danh điện tử (VNeID) đạt từ 95% trở lên trong đó, VNeID mức độ 2 đạt 90%.

Chị Hoàng Thị Thủy (34 tuổi, phường Long Biên, Hà Nội) hào hứng: “Hồi trước đi làm giấy khai sinh hay đăng ký tạm trú là ác mộng với xấp hồ sơ giấy, xếp hàng chờ chực cả ngày. Tuần trước, tôi ngồi ở nhà dùng ứng dụng định danh và trợ lý ảo trên điện thoại, thao tác chưa đầy 10 phút là xong thủ tục đăng ký khai sinh cho con. Tiến độ hồ sơ chạy đến đâu hệ thống báo về máy đến đó, cực kỳ minh bạch và không phải qua bất kỳ khâu trung gian phiền hà nào.”

Giao thông số - Hướng tới đô thị di chuyển thông minh

Trong lĩnh vực giao thông, công nghệ số đang len lỏi vào từng mét đường thông qua hàng loạt ứng dụng thông minh: bản đồ số cập nhật luồng xe, hệ thống vé điện tử liên thông, bãi đỗ xe tự động nhận diện biển số...

Sự kết hợp giữa AI và dữ liệu thời gian thực (real-time data) đang trở thành "vũ khí" đắc lực để giải quyết nạn kẹt xe tại các đô thị lớn.

Ảnh minh họa

Đại diện Đội Chỉ huy giao thông và điều khiển tín hiệu đèn giao thông, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội cho biết, toàn bộ hệ thống camera AI hiện nay hoạt động ổn định và được kết nối bằng đường truyền cáp quang tốc độ cao.

Hiện nay, Trung tâm Điều khiển giao thông thông minh đã kết nối trực tiếp với hơn 180 tủ điều khiển đèn tín hiệu giao thông ứng dụng công nghệ AI. Hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng tự động thu thập, phân tích dữ liệu về lưu lượng phương tiện theo thời gian thực, từ đó đưa ra phương án điều chỉnh chu kỳ đèn tối ưu cho từng nút giao, từng tuyến đường.

Nhờ khả năng xử lý dữ liệu nhanh và liên tục, AI giúp việc điều hành giao thông trở nên linh hoạt hơn, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm sáng và chiều. Nhiều tuyến đường đã ghi nhận tốc độ lưu thông được cải thiện rõ rệt sau khi ứng dụng công nghệ mới.

Không chỉ tối ưu hiệu quả lưu thông tại từng nút giao, hệ thống AI còn cho phép điều khiển đồng bộ nhiều cụm đèn tín hiệu trên cùng một tuyến đường để tạo “làn sóng xanh”. Nhờ đó, các phương tiện có thể di chuyển liên tục qua nhiều nút giao mà không phải dừng chờ quá nhiều lần, góp phần hạn chế ùn ứ cục bộ và giảm phát thải môi trường.

Anh Nguyễn Danh Tuyên, tài xế công nghệ tại Hà Nội cho biết: “Điểm hay nhất của giao thông số bây giờ là hệ thống đèn tín hiệu thông minh. Camera quét mật độ dòng xe liên tục, AI tự tính toán để kéo dài đèn xanh ở hướng đang ùn ứ chứ không nhảy giây cố định như ngày xưa. Người lái xe như tôi cũng bật app lên là biết tuyến nào đang kẹt từ sớm để chủ động né, giảm hẳn thời gian “chôn chân”dưới nắng nóng. Các trạm sạc xe điện thông minh cũng đang được phủ sóng dày hơn, những tài xế chạy xe điện không phải xếp hàng chờ đợi mất thời gian hay phải di chuyển quá xa để tìm điểm sạc. Mỗi km lăn bánh trên đường đều được định vị và quản lý qua hệ thống giao thông kết nối thông minh rất tiện lợi”.

Y tế số - Chăm sóc sức khỏe thông minh cho mọi người dân

Sự thông minh của đô thị không dừng lại ở đường phố mà đã bước vào từng phòng khám thông qua làn sóng y tế số, mang lại cơ hội chăm sóc sức khỏe bình đẳng cho mọi người dân. Việc đặt lịch khám qua ứng dụng, thanh toán viện phí không tiền mặt và sổ sức khỏe điện tử cá nhân giúp người dân hoàn toàn làm chủ hành trình trị bệnh. Tình trạng người dân từ khắp các tỉnh thành đổ về các bệnh viện hạng đặc biệt tại Hà Nội hay TP HCM xếp hàng từ 4 - 5 giờ sáng, chờ hàng giờ để đến một lượt khám khoảng chục phút, vốn là bài toán nhức nhối nhiều thập kỷ qua cũng đã được giải quyết.

Nói về sự tiện lợi khi sử dụng dịch vụ y tế hiện nay, bà Nguyễn Thị Hợp (62 tuổi, phường Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh) chia sẻ: “Tôi bị bệnh tim mạch, trước đây cứ mỗi tháng là phải dậy từ 5 giờ sáng, bắt xe khách lên Bệnh viện Bạch Mai xếp hàng lấy số chờ khám cả buổi, mệt mỏi vô cùng. Bây giờ tôi muốn đi khám, chỉ cần đặt lịch qua số tổng đài bệnh viện rồi đến đúng theo lịch hẹn, không phải chờ đợi lâu. Tôi cũng có thể đăng ký khám từ xa (Telehealth) qua ứng dụng, ngồi tại nhà vẫn được bác sĩ chuyên khoa ở đó tư vấn, kê đơn thuốc điện tử. Khi nào thực sự cần xét nghiệm, khám đánh giá chuyên sâu tôi mới phải lên tuyến trên”.

Chị Đặng Thị Sâm ở vùng núi xã Anh Sơn, Nghệ An cũng cho biết: “Làm công chức hành chính ở xã rất bận rộn, trước đây, mỗi lần sắp xếp ra Bệnh viện Nội tiết trung ương khám lại bệnh tuyến giáp, tôi phải sắp xếp lịch rất khó khăn, chưa kể đi lại vất vả, tốn kém. Nhưng nay chỉ với vài thao tác chạm trên điện thoại ngay tại căn nhà của mình, tôi có thể chủ động lựa chọn khung giờ, chọn bác sĩ và đặt lịch hẹn chính xác đến từng phút. Mô hình khám chữa bệnh từ xa (Telehealth) kết hợp với sổ sức khỏe điện tử liên thông giúp người bệnh ở vùng cao, vùng xa như tôi được kết nối trực tuyến, nhận tư vấn chất lượng cao và đơn thuốc điện tử từ các chuyên gia đầu ngành mà không cần phải bước chân ra khỏi cửa”.

Công nghệ không chỉ xóa nhòa khoảng cách địa lý, tiết kiệm chi phí đi lại, lưu trú cho người dân, mà lớn hơn cả là quyền được chăm sóc sức khỏe một cách tiện nghi, chủ động cho mỗi công dân trong thời đại số.

Đặc biệt, việc phân luồng bệnh nhân thông minh của y tế số đã mang lại hiệu quả rõ rệt cho hệ thống y tế công vốn luôn trong tình trạng quá tải.

Y tế số phát triển, bệnh nhân chỉ cần đặt lịch qua số tổng đài bệnh viện rồi đến đúng theo lịch hẹn, không còn cảnh chen chúc, chờ đợi lâu. Ảnh Bình Nguyên

ThS.BS Nguyễn Hồng Nguyên, Bệnh viện Quân y 103 cho biết: “Nhiều năm qua, nghịch lý lớn nhất của các bệnh viện tuyến trung ương là tình trạng quá tải cục bộ ở những danh mục bệnh không đáng có. Nhiều bệnh nhân đến khám tại bệnh viện trên chỉ để giải quyết các nhu cầu cơ bản: khám sàng lọc ban đầu, tái khám định kỳ theo hẹn, hoặc xin đơn thuốc cho các bệnh mạn tính ổn định như cao huyết áp, tiểu đường… Khi người dân đổ dồn về tuyến trên vì tâm lý bất an ở tuyến dưới, các bác sĩ tuyến trung ương phải căng mình tiếp đón hàng trăm lượt khám mỗi ngày. Y tế số đã giải phóng áp lực rất lớn cho các bệnh viện tuyến trung ương. Những ca bệnh nhẹ, tái khám định kỳ hoặc tư vấn ban đầu hiện được xử lý hiệu quả qua Telehealth hoặc tại y tế địa phương dưới sự hỗ trợ từ xa của chuyên gia. Nhờ đó, các bác sĩ tuyến trên có thêm thời gian và nguồn lực để tập trung nghiên cứu chuyên môn sâu, cứu chữa những ca bệnh nặng, hiểm nghèo...”

Giáo dục thông minh – Học tập cá nhân hóa trong thời đại số

Hiện xu hướng chuyển đổi số trong giáo dục đang phát triển mạnh. Công nghệ cho phép nhiều trải nghiệm học tập cá nhân hơn giúp người học có cách tiếp thu kiến thức khác nhau.

Giáo dục thông minh đang mở ra một chương mới nhờ khả năng cá nhân hóa chương trình học tập dựa trên AI và dữ liệu. Không còn áp dụng một công thức chung, hệ thống tự động phân tích thế mạnh, điểm yếu của từng học sinh để đề xuất lộ trình rèn luyện phù hợp. Đồng thời, công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) đã nâng tầm trải nghiệm học tập, cho phép học sinh "bước vào" không gian ba chiều thám hiểm vũ trụ hay tái hiện các trận đánh lịch sử sinh động.

Em Trần Minh Thành (Học sinh Trường THPT FPT Hà Nội) chia sẻ: “Học khoa học, Công nghệ, Lịch sử hay Sinh học… bây giờ không còn bị giới hạn trên trang sách phẳng nữa. Trường em có phòng học thông minh, đeo kính VR vào là chúng em như được đứng giữa trận chiến lịch sử hoặc nhìn rõ từng cấu trúc tế bào cơ thể người dịch chuyển, quan sát các hiện tượng tự nhiên.... Việc học chủ động, thú vị và dễ nhớ hơn rất nhiều”.

Có thể nói, sự chuyển mình sang mô hình đô thị số từ giao thông, dịch vụ công, y tế, giáo dục.. tại Việt Nam là minh chứng cho thấy công nghệ đang phục vụ con người một cách thiết thực nhất. Vượt qua những thách thức bước đầu về hạ tầng và bảo mật, không gian sống số hóa này đang từng ngày nâng cao chất lượng sống, kiến tạo một xã hội Việt Nam văn minh, tiện nghi và sẵn sàng cho những nấc thang phát triển mới.

​