Cây địa tiền, tên khoa học Marchantia polymorpha, là một loài thực vật nhỏ bé thuộc nhóm rêu tản, thường mọc ở những nơi ẩm ướt như bờ suối, đất rừng, khe đá hoặc các khu vực có độ ẩm cao. Dù ít được chú ý vì kích thước khiêm tốn và hình dạng đơn giản, địa tiền lại mang ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nghiên cứu tiến hóa thực vật. Đây được xem là một trong những “hậu duệ” gần với các loài thực vật đầu tiên từng chinh phục đất liền cách đây hàng trăm triệu năm.
Ảnh: weedalogue.
Khác với cây cối quen thuộc có thân, lá và rễ rõ ràng, địa tiền có cơ thể dạng phiến dẹt màu xanh lục gọi là “tản”. Trên bề mặt tản xuất hiện các hoa văn hình lục giác nhỏ li ti, tạo cảm giác như da của một sinh vật ngoài hành tinh tí hon. Đặc biệt hơn, loài này còn sở hữu những cấu trúc sinh sản trông như chiếc ô hoặc cây nấm mini mọc lên từ mặt tản, khiến chúng trở thành một trong những thực vật kỳ lạ nhất khi quan sát cận cảnh.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Một đặc điểm rất thú vị của Marchantia polymorpha là khả năng sinh sản vô tính cực kỳ hiệu quả. Trên bề mặt cây có những “cốc nhỏ” gọi là gemma cup, chứa các mảnh mô tí hon gọi là gemmae. Khi nước mưa rơi xuống, các gemmae bị bắn ra xung quanh và phát triển thành cây mới. Cơ chế này giúp địa tiền lan rộng nhanh chóng trong môi trường ẩm mà không cần hạt hay hoa.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Dù trông đơn giản, địa tiền lại có cấu trúc sinh học đáng kinh ngạc. Chúng không có hệ mạch như thực vật hiện đại nhưng vẫn có thể trao đổi khí và hấp thụ nước hiệu quả qua toàn bộ bề mặt cơ thể. Các nhà khoa học thường dùng Marchantia polymorpha làm sinh vật mô hình để nghiên cứu quá trình tiến hóa thực vật, bởi bộ gen của nó tương đối đơn giản và mang nhiều đặc điểm cổ xưa.
Trong tự nhiên, địa tiền đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ẩm cho đất và tạo môi trường cho vi sinh vật phát triển. Tuy nhiên, ở một số nhà kính hoặc vườn cây, chúng cũng có thể phát triển quá mạnh và bị xem là “cỏ dại”.
