Bhirrana – di chỉ cổ đại hé lộ bí mật về buổi bình minh của văn minh sông Ấn

Trước khi Harappa và Mohenjo-daro trở thành những đô thị huyền thoại, một cộng đồng cổ đại đã sinh sống bên dòng sông nay gần như biến mất.

Nằm tại huyện Fatehabad, bang Haryana, miền Bắc Ấn Độ, Bhirrana là một trong những di chỉ khảo cổ quan trọng nhất giúp tìm hiểu nguồn gốc và quá trình hình thành văn minh sông Ấn (Indus Valley Civilization). Những cuộc khai quật do Cục Khảo cổ Ấn Độ tiến hành trong giai đoạn 2003–2006 đã phát hiện nhiều tầng cư trú, phản ánh sự phát triển liên tục của cộng đồng dân cư từ thời kỳ tiền Harappa đến giai đoạn Harappa trưởng thành.

Điểm đặc biệt của Bhirrana là những lớp di tích cổ nhất thuộc văn hóa đồ gốm Hakra, được cho là có niên đại rất sớm. Một số kết quả định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ được các nhà nghiên cứu diễn giải là dấu hiệu cư trú từ khoảng thiên niên kỷ thứ 8–9 trước Công nguyên. Tuy nhiên, cách xác định niên đại này vẫn còn được giới khảo cổ thảo luận, không phải một kết luận đã được thống nhất rộng rãi.

Toàn cảnh khu khai quật di chỉ Bhirrana, cho thấy những nền móng kiến trúc cổ được phát hiện qua các tầng cư trú. Ảnh: qz.com

Các phát hiện tại đây cho thấy cư dân Bhirrana từng sinh sống trong những hố nhà hình tròn đào sâu xuống đất, sử dụng đồ gốm trang trí và biết chế tác công cụ kim loại. Ở những tầng văn hóa muộn hơn, các nhà khảo cổ tìm thấy nhà xây bằng gạch bùn, đường phố, tường thành và những công trình có nhiều phòng. Điều này phản ánh quá trình chuyển biến từ cộng đồng cư trú quy mô nhỏ sang một khu định cư có tổ chức hơn.

Đồ vật được khai quật cũng rất phong phú, bao gồm hạt chuỗi bằng đá bán quý, vòng tay bằng đồng, đất nung, vỏ sò, mũi tên, công cụ chế tác và những bức tượng động vật. Đáng chú ý, một mảnh gốm có hình người phụ nữ đang nhảy múa được khắc lên bề mặt, gợi nhớ đến tượng Cô gái nhảy múa nổi tiếng ở Mohenjo-daro.

Bhirrana nằm gần lòng sông Ghaggar-Hakra cổ, một hệ thống sông từng đóng vai trò quan trọng đối với các cộng đồng tiền Harappa. Những nghiên cứu về đồng vị oxy trong xương và răng động vật tại đây còn giúp các nhà khoa học tái dựng biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự suy yếu dần của gió mùa qua nhiều thiên niên kỷ.

Dù niên đại chính xác vẫn còn tranh luận, Bhirrana đã cung cấp những manh mối quý giá về quá trình hình thành một trong những nền văn minh đô thị cổ đại lớn nhất thế giới.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Chavín de Huántar: Ngôi đền bí ẩn với mê cung ngầm hơn 3.000 tuổi

Ẩn mình giữa dãy Andes hùng vĩ, một quần thể đền đài cổ đại từng là điểm hành hương quan trọng, nơi những nghi lễ kỳ bí diễn ra cách đây hàng nghìn năm.

Nằm ở độ cao khoảng 3.180 m so với mực nước biển, tại vùng Ancash của Peru, Chavín de Huántar là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng nhất của nền văn minh Chavín. Quần thể này được xây dựng chủ yếu trong khoảng năm 1200–500 trước Công nguyên, sớm hơn nhiều công trình nổi tiếng của người Inca. UNESCO đã công nhận địa điểm này là Di sản Thế giới vào năm 1985.

Điểm đặc biệt của Chavín de Huántar là kiến trúc kết hợp giữa những khối đá khổng lồ, quảng trường chìm, hành lang hẹp và hệ thống đường hầm phức tạp bên dưới các công trình. Các nhà khảo cổ cho rằng đây không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là trung tâm tổ chức nghi lễ, tập hợp cộng đồng từ nhiều vùng khác nhau của dãy Andes.

Choáng ngợp những kỳ quan hang động ẩn sâu dưới lòng đại dương

Ẩn dưới làn nước xanh thẳm, những hang động biển lưu giữ cảnh quan kỳ lạ, hệ sinh thái độc đáo và nhiều bí mật địa chất.

Khác với những hang động trên đất liền, hang động dưới biển được hình thành và biến đổi bởi nhiều quá trình địa chất phức tạp, từ sự hòa tan đá vôi, hoạt động núi lửa đến biến động mực nước biển. Một số nằm hoàn toàn dưới mặt nước, số khác có lối vào ngay trên bờ nhưng những khoang bên trong lại ngập nước. Không ít địa điểm sở hữu những đường hầm kéo dài hàng trăm mét, đòi hỏi thợ lặn chuyên nghiệp mới có thể khám phá.

Tại Croatia, hang động Modra špilja (Blue Cave) trên đảo Biševo nổi tiếng với ánh sáng xanh kỳ ảo. Ánh nắng xuyên qua một khe mở dưới mặt nước, phản chiếu lên nền đá vôi rồi lan tỏa khắp khoang hang. Khi điều kiện ánh sáng thuận lợi, nước biển và các bức tường đá dường như phát sáng màu xanh bạc. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về cách ánh sáng tự nhiên biến đổi cảnh quan dưới lòng biển.

Năm 2026 gần như chắc chắn vượt ngưỡng nóng lên 1,5°C

Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus (C3S), nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 10 đạt 15,35°C, cao hơn 0,9°C so với mức trung bình giai đoạn 1991–2020 và cao hơn 1,75°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850–1900.

Đây là tháng 10 nóng nhất kể từ khi dữ liệu quan trắc được ghi nhận. Tháng 10 cũng là tháng thứ ba liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, sau tháng 8 và tháng 9.

wl3yjidrnibcorrwsmjz1gulhm-pmroj0mdcyacrniumlmpof0n4roakvm4snmxpoanlklbogvf1un4lhem0l8wom22spnwn4iocwngjytx5lcvpuchs6to1oo7d4rnrem1ou3ll6sjzgjmyc2gaymr-mxhwy3kx59nj8muz7t0fd0bezl5amerb3xagtndu.jpg
Biểu đồ nhiệt tháng 10 ghi nhận qua các năm.

Đọc nhiều nhất

Tin mới