Những ốc đảo sự sống giữa địa ngục nóng bỏng dưới đáy đại dương

Dưới áp suất khổng lồ của đại dương, những dòng nước siêu nóng giàu khoáng chất tạo điều kiện cho các hệ sinh thái độc đáo phát triển.

Miệng phun thủy nhiệt (hydrothermal vents) là những khe nứt dưới đáy biển, thường xuất hiện gần các ranh giới mảng kiến tạo hoặc khu vực núi lửa ngầm. Nước biển thấm xuống lòng đất, được nung nóng bởi magma, hòa tan nhiều khoáng chất rồi phun ngược trở lại đại dương. Dòng nước này có thể đạt nhiệt độ trên 350°C, nhưng không sôi do áp suất cực lớn ở độ sâu hàng nghìn mét.

Điều khiến các miệng phun thủy nhiệt trở nên đặc biệt là chúng nuôi dưỡng những hệ sinh thái gần như độc lập với ánh sáng Mặt Trời. Thay vì dựa vào quang hợp như phần lớn sự sống trên Trái Đất, nhiều sinh vật tại đây sử dụng năng lượng hóa học thông qua quá trình hóa tổng hợp (chemosynthesis). Các vi khuẩn đặc biệt khai thác năng lượng từ hydrogen sulfide, methane hoặc những hợp chất vô cơ khác để tạo ra chất hữu cơ, trở thành nền tảng của cả một chuỗi thức ăn.

Một quần thể giun ống khổng lồ và các sinh vật khác sống quanh miệng phun thủy nhiệt dưới đáy đại dương. Ảnh: Wnicolepittoors.com

Một trong những sinh vật nổi bật nhất ở đây là giun ống khổng lồ (Riftia pachyptila), có thể dài hơn 2 m, với phần thân nằm trong ống bảo vệ và chùm mang màu đỏ rực nhô ra ngoài. Điều kỳ lạ là chúng không có miệng hay hệ tiêu hóa hoàn chỉnh. Thay vào đó, bên trong cơ thể tồn tại những khoang chứa vi khuẩn cộng sinh, cung cấp chất dinh dưỡng nhờ hóa tổng hợp. Bên cạnh giun ống còn có tôm mù, cua Yeti với những chiếc càng phủ lông, trai, sò và nhiều loài giáp xác đặc hữu.

Các cộng đồng sinh vật này thường tập trung dày đặc quanh miệng phun, tạo nên những ốc đảo sự sống giữa vùng đáy biển nghèo thức ăn. Tuy nhiên, môi trường tại đây cũng rất biến động: hoạt động núi lửa có thể khiến một miệng phun ngừng hoạt động, buộc các sinh vật phải thích nghi hoặc di chuyển.

Được phát hiện lần đầu vào năm 1977 gần quần đảo Galápagos, hệ sinh thái thủy nhiệt đã làm thay đổi hiểu biết của con người về giới hạn tồn tại của sự sống. Những môi trường tương tự cũng được cho là có thể tồn tại dưới đại dương ngầm của các thiên thể như Europa và Enceladus, mở ra những hướng tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.

Khó tin những loài động vật có thể nhịn ăn hàng tháng, thậm chí hàng năm

Trong thế giới động vật, có những loài sở hữu khả năng sinh tồn phi thường, đến mức chúng có thể không cần thức ăn suốt nhiều năm.

Nhắc đến những động vật có khả năng nhịn ăn lâu ngày, nhiều người thường nghĩ đến cá sấu, rắn hay rùa. Tuy nhiên, một trong những nhà vô địch thực sự của khả năng sinh tồn này lại là một loài cá nước ngọt có ngoại hình khá kỳ lạ: cá phổi châu Phi (African lungfish).

Theo các tài liệu khoa học, một số loài cá phổi châu Phi có thể sống tới khoảng 4–5 năm mà không cần thức ăn trong điều kiện hạn hán khắc nghiệt. Đây là một trong những khoảng thời gian nhịn ăn dài nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Đặc biệt, chúng không cần di chuyển hay tìm kiếm thức ăn trong suốt thời gian này.

Bí mật của những động vật sống hàng thế kỷ vẫn duy trì cơ thể khỏe mạnh

Trong tự nhiên, có những sinh vật sở hữu khả năng sống lâu đáng kinh ngạc, khiến quy luật lão hóa thông thường trở nên đặc biệt.

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là chuột chũi trụi lông (naked mole-rat), loài gặm nhấm sống dưới lòng đất ở Đông Phi. Chúng có thể sống hơn 30 năm, lâu gấp nhiều lần những loài gặm nhấm có kích thước tương tự. Điều đáng chú ý là nguy cơ tử vong do lão hóa ở loài này tăng rất chậm theo tuổi tác. Chúng cũng duy trì khả năng sinh sản và nhiều chức năng sinh lý trong thời gian dài. Các nhà khoa học đang nghiên cứu cơ chế sửa chữa DNA, kiểm soát protein và khả năng chống ung thư đặc biệt của chúng.

Một sinh vật khác gây kinh ngạc là thủy tức (Hydra), động vật không xương sống nhỏ bé sống trong môi trường nước ngọt. Cơ thể thủy tức chứa nhiều tế bào gốc có khả năng liên tục phân chia và thay thế các tế bào già cỗi. Trong điều kiện phòng thí nghiệm thích hợp, một số loài thủy tức thể hiện tốc độ lão hóa gần như không đáng kể. Điều này không có nghĩa chúng bất tử, bởi chúng vẫn có thể chết vì bệnh tật, điều kiện môi trường bất lợi hoặc bị động vật khác ăn thịt.

Loài mực quái vật dài hơn 10 m từng thống trị đại dương tiền sử

Hàng chục triệu năm trước, đại dương từng là nơi sinh sống của những loài động vật thân mềm khổng lồ, sở hữu xúc tu đáng sợ.

Trong số những sinh vật bí ẩn nhất của đại dương tiền sử có Tusoteuthis longa, một loài mực khổng lồ sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 80 triệu năm trước. Chúng từng sinh sống trong vùng biển nội địa bao phủ một phần Bắc Mỹ ngày nay. Với chiều dài ước tính khoảng 8–11 m tính cả xúc tu, Tusoteuthis có thể sánh với những loài mực khổng lồ hiện đại.

Điều thú vị là các nhà cổ sinh vật học không tìm thấy nguyên vẹn cơ thể chúng. Phần lớn bằng chứng chỉ là hóa thạch của gladius – cấu trúc nâng đỡ bên trong cơ thể mực, đôi khi được ví như bộ xương sống. Do phần lớn cơ thể mực được cấu tạo từ mô mềm nên rất khó hóa thạch. Từ những di tích ít ỏi này, giới khoa học phải tái dựng hình dáng và kích thước của sinh vật đã tuyệt chủng.

Đọc nhiều nhất

Tin mới