Từ gói thầu chỉ định tiết kiệm "tượng trưng"

Ngày 10/02/2026, Văn phòng HĐND & UBND xã Đức Trọng (tỉnh Lâm Đồng) đã ban hành Quyết định số 362/QĐ-VP về việc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho công trình: "Sửa chữa, nâng cấp đường làng chùa Phú An". Theo quyết định này, gói thầu có giá trị dự toán là 1.935.771.950 đồng và được lựa chọn áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Đến ngày 12/03/2026, kết quả của quá trình lựa chọn này chính thức được công bố qua Quyết định số 115/QĐ-VP. Cái tên được "chọn mặt gửi vàng" để thực hiện dự án giao thông nông thôn này là Công ty TNHH Xây dựng An Phú Bảo – một doanh nghiệp đóng trụ sở ngay tại thôn Phú Trung, xã Đức Trọng. Điểm mấu chốt khiến dư luận đặc biệt lưu tâm không nằm ở quy mô của gói thầu, mà nằm ở con số giá trúng thầu. Doanh nghiệp này được chỉ định với mức giá 1.922.202.780 đồng (hợp đồng trọn gói trong 60 ngày).

Một phép tính đơn giản cho thấy, sau khi hoàn tất các thủ tục thương thảo và chốt giá, nhà thầu đã mang lại mức giảm trừ cho ngân sách nhà nước số tiền vỏn vẹn 13.569.170 đồng. Khoản tiền này tương đương với tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp, chỉ ở mức xấp xỉ 0,7%. Đối với một dự án có quy mô xấp xỉ 2 tỷ đồng, việc áp dụng hình thức chỉ định thầu thay vì đấu thầu rộng rãi đã hạn chế sự tham gia của các đối thủ cạnh tranh. Hệ quả nhãn tiền là cơ hội để tìm kiếm những báo giá cạnh tranh hơn, đem lại lợi ích lớn hơn cho ngân sách đã bị bỏ ngỏ.

Đến lịch sử đấu thầu "khiêm tốn" về hiệu quả

Kể từ khi hoạt động, nhà thầu này đã ghi dấu ấn với tần suất tham gia khá dày đặc. Tính đến đầu năm 2026, dữ liệu ghi nhận Công ty TNHH Xây dựng An Phú Bảo đã tham dự 65 gói thầu, trong đó trúng 34 gói với tổng giá trị tham gia lên tới hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, đằng sau bề dày thành tích đó, tiêu chí về "hiệu quả tiết kiệm" lại là một điểm nghẽn lớn. Tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của doanh nghiệp này trong suốt quá trình hoạt động luôn neo ở mức rất cao: 98,32%. Điều này đồng nghĩa với việc, mức độ tiết kiệm trung bình mà nhà thầu này tạo ra cho nhà nước khi tham gia các dự án chỉ dừng lại ở con số 1,68%.

Đáng chú ý, một phần không nhỏ trong danh mục các dự án mà Công ty TNHH Xây dựng An Phú Bảo trúng thầu với tư cách độc lập (tổng giá trị hơn 30 tỷ đồng) đến từ các gói chỉ định thầu. Khi một nhà thầu liên tục duy trì tỷ lệ trúng thầu sát giá trong một thời gian dài, đặc biệt là dưới hình thức chỉ định thầu, đó không còn là câu chuyện của sự ngẫu nhiên. Nó phản ánh một xu hướng thiếu vắng sự cọ xát cạnh tranh thực chất, tạo ra một kịch bản "đến hẹn lại lên", nơi các doanh nghiệp quen mặt dễ dàng nhận dự án mà không phải đối mặt với áp lực giảm giá để giành quyền thi công.

Lăng kính pháp lý và tiếng nói từ chuyên gia

Pháp luật về đấu thầu, cụ thể là Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC, đã thiết lập một hành lang pháp lý ngày càng minh bạch và nghiêm ngặt nhằm siết chặt quản lý dòng vốn công. Tinh thần xuyên suốt của các văn bản quy phạm pháp luật này là khuyến khích đấu thầu rộng rãi qua mạng, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, từ đó chọn được nhà thầu ưu tú nhất với chi phí tối ưu nhất. Hình thức chỉ định thầu dù được quy định rõ ràng nhưng chỉ nên xem là giải pháp mang tính đặc thù cho những trường hợp cấp bách hoặc gói thầu quy mô nhỏ mang tính chất đặc thù.

Phân tích dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương nhận định việc lạm dụng chỉ định thầu đi kèm với tỷ lệ tiết kiệm thấp là một dấu hiệu cảnh báo về rủi ro quản trị ngân sách: "Pháp luật cho phép chỉ định thầu rút gọn để đảm bảo tính linh hoạt, tiến độ cho dự án. Thế nhưng, nếu chủ đầu tư không có cơ chế khảo sát giá thị trường kỹ lưỡng, dẫn đến việc lập dự toán sát với giá trần, sau đó lại chỉ định ngay cho một doanh nghiệp quen mặt với mức giảm giá chỉ mang tính tượng trưng, thì bản chất của mục tiêu tiết kiệm vốn ngân sách đã bị xem nhẹ. Các cơ quan quản lý cấp trên cần có sự giám sát chéo, đánh giá lại tính hợp lý của các dự toán này để tránh tình trạng đội vốn từ khâu lập kế hoạch."

Đồng tình với quan điểm trên, chuyên gia đấu thầu Lê Hân đánh giá hiện tượng tỷ lệ tiết kiệm chưa tới 1% là vấn đề cần được các cơ quan chức năng đặc biệt lưu tâm. "Bản chất của hoạt động mua sắm công là dùng tiền của xã hội để phục vụ lợi ích chung. Một gói thầu tiết kiệm 0,7% hay một lịch sử đấu thầu chỉ giảm giá trung bình 1,68% cho thấy sự cạnh tranh đã bị vô hiệu hóa. Sự hiện diện thường xuyên của một số nhà thầu tại một địa phương nhất định qua con đường chỉ định thầu có thể tạo ra những rào cản vô hình đối với các doanh nghiệp khác muốn tham gia. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần của Luật Đấu thầu 22/2023/QH15. Cần phải có những cuộc thanh tra, kiểm toán độc lập để làm rõ tính minh bạch trong quá trình chọn lựa nhà thầu của các chủ đầu tư ở cơ sở."