Nằm tại tỉnh San Juan, miền Tây Argentina, Ischigualasto là một công viên tự nhiên nổi tiếng với biệt danh “Thung lũng Mặt Trăng” (Valle de la Luna). Những ngọn đồi trơ trụi, mặt đất trắng xám xen lẫn sắc đỏ nâu và các khối đá bị gió nước bào mòn khiến nơi đây giống bề mặt một hành tinh xa lạ. Nhưng dưới khung cảnh tưởng như cằn cỗi ấy là một kho báu khoa học có giá trị đặc biệt: những dấu tích ghi lại giai đoạn đầu của thời đại khủng long.

Ảnh: Wikimedia Commons

Cảnh quan Ischigualasto không hình thành chỉ sau vài trận bão cát. Qua hàng triệu năm, các lớp trầm tích tích tụ trong những môi trường cổ đại rồi bị nâng lên, nứt vỡ và bào mòn bởi nước, gió cùng sự thay đổi nhiệt độ. Những quá trình ấy tạo nên các hình thù nổi tiếng như El Hongo, khối đá trông giống cây nấm khổng lồ, hay Cancha de Bochas, nơi những viên đá tròn nằm rải rác trên nền đất như các quả bóng. Chúng là sản phẩm của địa chất, không phải công trình do con người tạo ra.

Năm 2000, Ischigualasto cùng Công viên quốc gia Talampaya lân cận được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Hai khu bảo tồn bao phủ tổng cộng hơn 275.000 ha, lưu giữ chuỗi trầm tích lục địa đặc biệt đầy đủ của kỷ Trias, giai đoạn kéo dài khoảng 250–200 triệu năm trước. Những lớp đá này giúp các nhà khoa học nghiên cứu sự thay đổi của môi trường sống và quá trình tiến hóa của động vật có xương sống.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều khiến Ischigualasto đặc biệt không chỉ là địa hình kỳ lạ, mà còn là những hóa thạch được bảo tồn trong các tầng đá. Tại đây, các nhà cổ sinh vật học đã tìm thấy hóa thạch của nhiều loài bò sát cổ, tổ tiên xa của động vật có vú và những loài khủng long xuất hiện từ rất sớm. Một trong những phát hiện nổi tiếng là Eoraptor, loài khủng long nhỏ sống khoảng 230 triệu năm trước. Những mẫu vật này góp phần giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách khủng long xuất hiện và dần trở thành nhóm động vật thống trị nhiều hệ sinh thái trên cạn.

Ischigualasto cũng không hoàn toàn là một vùng đất chết. Dù lượng mưa thấp và khí hậu khắc nghiệt, khu vực vẫn có những loài cây bụi chịu hạn, xương rồng cùng các động vật thích nghi với môi trường sa mạc. Chính sự tương phản giữa vẻ hoang vu của cảnh quan và sự sống âm thầm tồn tại khiến chuyến khám phá nơi đây trở nên hấp dẫn.

Du khách thường tham quan công viên theo tuyến đường có hướng dẫn, dừng tại những điểm nổi bật để quan sát địa hình và tìm hiểu lịch sử địa chất. Ngoài hành trình ban ngày, công viên còn tổ chức một số hoạt động ngắm cảnh ban đêm vào những dịp phù hợp, khi ánh trăng làm nổi bật những đường nét kỳ dị của đá.

“Thung lũng Mặt Trăng” vì thế không chỉ là một thắng cảnh ngoạn mục. Đây còn là cuốn biên niên sử bằng đá, lưu giữ những trang đầu của câu chuyện tiến hóa trên Trái đất. Giữa vùng đất tưởng như thuộc về một hành tinh khác, mỗi lớp trầm tích lại đưa con người trở về một thời đại xa xôi, khi những loài khủng long đầu tiên mới bắt đầu xuất hiện.