Nga đã chính thức xác nhận việc sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik tấn công thành phố Lviv (miền Tây Ukraine) vào rạng sáng 9/1/2026, đánh dấu lần đầu tiên hệ thống này được sử dụng trong tác chiến thực tế. Giới phân tích quốc phòng nhận định, đòn đánh mang ý nghĩa chiến lược và chính trị nhiều hơn là tác động quân sự trực tiếp, nhằm gửi thông điệp răn đe tới NATO và Mỹ.

Theo Bộ Quốc phòng Nga, vụ phóng Oreshnik được tiến hành trong bối cảnh xung đột Ukraine tiếp tục leo thang, song thiệt hại trên thực địa không lớn.

Tuy nhiên, việc lựa chọn Lviv – thành phố nằm cách biên giới Ba Lan chưa đầy 70 km – được cho là một quyết định mang tính biểu tượng, thể hiện khả năng tấn công sát lãnh thổ NATO mà không gặp phải sự đánh chặn nào.

Oreshnik - vũ khí tầm trung mang hàm ý chiến lược

Oreshnik được đánh giá là hậu duệ trực tiếp của dự án RS-26 Rubezh, với tầm bắn vượt 5.500 km và tốc độ bay duy trì trên Mach 10. Với đặc tính này, tên lửa có thể tấn công các mục tiêu tại châu Âu chỉ trong vòng chưa đầy 20 phút kể từ khi phóng, thậm chí về mặt lý thuyết có thể vươn tới lãnh thổ Mỹ nếu được triển khai từ các khu vực chiến lược như Bắc Cực hoặc các bệ phóng cơ động tiền phương.

Trong đòn tấn công vào Lviv, Oreshnik được sử dụng với đầu đạn thông thường, song cấu trúc của tên lửa ngay từ đầu đã được thiết kế để mang nhiều loại đầu đạn, bao gồm cả đầu đạn hạt nhân phân hướng độc lập (MIRV). Đây là yếu tố khiến giới quân sự phương Tây đặc biệt lo ngại.

Theo các đánh giá sơ bộ, Oreshnik có thể mang tối đa 6 phương tiện tái xâm nhập có khả năng cơ động, mỗi phương tiện lại triển khai nhiều đạn con, cho phép làm bão hòa các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện có. Quỹ đạo bay thấp kết hợp khả năng cơ động mạnh khiến thời gian cảnh báo sớm bị rút ngắn đáng kể, đặc biệt đối với các quốc gia Trung và Tây Âu.

Khác với tên lửa Kh-47M2 Kinzhal – từng bị hệ thống Patriot đánh chặn trên bầu trời Ukraine – Oreshnik là tên lửa đạn đạo phóng từ mặt đất, bay ở độ cao lớn hơn, mang tải trọng nặng hơn và được thiết kế để vượt qua các lớp phòng thủ nhiều tầng.

Thách thức mới đối với NATO và hệ thống phòng thủ tên lửa

Dù Moscow tuyên bố Oreshnik là “không thể đánh chặn”, các chuyên gia phương Tây cho rằng những hệ thống như Aegis SM-3, THAAD của Mỹ hay Arrow 3 của Israel về lý thuyết vẫn có khả năng đối phó. Tuy nhiên, việc đánh chặn thành công phụ thuộc vào phát hiện sớm, hợp nhất cảm biến, số lượng tên lửa đánh chặn và khả năng phân biệt mục tiêu – những yếu tố trở nên cực kỳ khó khăn khi đối mặt với một tên lửa siêu vượt âm có khả năng mang MIRV.

Hiện nay, Mỹ đang đẩy nhanh phát triển tên lửa đánh chặn giai đoạn lướt (Glide Phase Interceptor) và tăng cường triển khai THAAD, Aegis Ashore tại châu Âu, song các năng lực này vẫn hạn chế về số lượng và phạm vi bảo vệ. Đức mới chỉ kích hoạt khẩu đội Arrow 3 đầu tiên, trong khi chưa có quốc gia châu Âu nào sở hữu đủ năng lực phòng thủ chuyên biệt để bao phủ toàn bộ các quỹ đạo tấn công tiềm năng của Oreshnik.

Đối với Ukraine, mối đe dọa từ Oreshnik là đặc biệt nghiêm trọng. Dù Patriot đã chứng minh hiệu quả trước nhiều loại tên lửa Nga, tốc độ, độ cao và khả năng cơ động của Oreshnik khiến Ukraine gần như không có khả năng đánh chặn. Đòn đánh vào Lviv cho thấy Nga tự tin vận hành loại vũ khí này ngay sát NATO, qua đó làm gia tăng áp lực tâm lý và chính trị đối với phương Tây.

Giới phân tích cho rằng việc Nga sử dụng Oreshnik với đầu đạn thông thường là một phần trong chiến lược duy trì sự mơ hồ có chủ ý. Việc không thể xác định ngay liệu một vụ phóng trong tương lai mang đầu đạn thường hay hạt nhân sẽ khiến quy trình ra quyết định của NATO bị rút ngắn và phức tạp hơn đáng kể.

Trong bối cảnh các hiệp ước kiểm soát vũ khí như INF sụp đổ, New START suy yếu, sự xuất hiện của Oreshnik cho thấy Nga sẵn sàng bước vào một môi trường răn đe không kiểm soát, nơi thời gian cảnh báo chỉ tính bằng phút, và một vụ phóng duy nhất cũng có thể kéo theo những hệ lụy vượt xa chiến trường Ukraine.