Ngày 8/1, Quân đội Nga đã tiến hành một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo tầm trung nhằm vào mục tiêu tại vùng Lviv, miền tây Ukraine, khu vực nằm gần biên giới các quốc gia thành viên NATO. Tên lửa được phóng từ bãi thử Kapustin Yar, đánh dấu lần đầu tiên loại tên lửa này được sử dụng trong chiến đấu, sau khi được xác nhận chính thức biên chế vào tháng 12/2025.

Theo các nguồn tin từ phía Nga, đòn tấn công được thực hiện nhằm trả đũa một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine, trong đó hàng chục UAV bị cáo buộc đã nhắm vào nơi ở của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Phía Ukraine chưa xác nhận thông tin liên quan đến vụ việc này.

Phản ứng trước diễn biến trên, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho rằng việc Nga sử dụng tên lửa đạn đạo tầm trung, được gọi là Oreshnik, để tấn công khu vực gần biên giới EU và NATO là mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh châu Âu, đồng thời là phép thử đối với phản ứng của cộng đồng xuyên Đại Tây Dương.

Một chi tiết đáng chú ý trong vụ phóng tên lửa lần này là Nga đã thông báo trước cho Mỹ và Trung Quốc về khung thời gian phóng cũng như khu vực rơi dự kiến của tên lửa. Động thái này được cho là nhằm tránh nguy cơ hiểu nhầm vụ phóng là một cuộc tấn công hạt nhân xuyên lục địa.

Kể từ những năm 1960, Mỹ đã duy trì hệ thống giám sát chặt chẽ các lực lượng tên lửa chiến lược của Nga nhằm cung cấp cảnh báo sớm trong trường hợp xảy ra các vụ phóng tên lửa. Trên thực tế, tên lửa đạn đạo tầm trung có quỹ đạo bay tương đối giống với tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, đặc biệt trong giai đoạn đầu, khiến nguy cơ nhận diện sai luôn hiện hữu.

Nga đã không phát triển các loại tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm xa trên bộ kể từ sau Chiến tranh Lạnh, do bị ràng buộc bởi Hiệp ước Lực lượng Hạt nhân Tầm trung (INF) ký năm 1989. Sau khi Mỹ rút khỏi hiệp ước này vào cuối thập niên 2010, các hạn chế đối với việc phát triển và triển khai loại vũ khí nói trên không còn hiệu lực.

Hiện vẫn chưa có xác nhận chính thức liệu tên lửa Oreshnik được phóng ngày 8/1 có phải là phiên bản sản xuất hàng loạt hay chỉ là nguyên mẫu thử nghiệm, hoặc một quả tên lửa được sử dụng nhằm đánh giá năng lực tác chiến thực tế. Việc tên lửa được phóng từ bãi thử Kapustin Yar cũng làm dấy lên nghi vấn về mức độ triển khai thực tế trong các đơn vị tác chiến của Nga.

Cho đến nay, đơn vị duy nhất được xác nhận đã tiếp nhận Oreshnik đóng quân tại Belarus, nơi Nga đang mở rộng hạ tầng quân sự tiền phương để phục vụ việc triển khai một kho tên lửa lớn hơn. Theo các ước tính, Oreshnik có tầm bắn khoảng 4.000 km và được trang bị nhiều đầu đạn độc lập, gắn trên các phương tiện hồi quyển siêu vượt âm có khả năng cơ động và tiếp cận mục tiêu từ những hướng khó lường.

Những đặc điểm này giúp Oreshnik có khả năng xuyên phá cao, gây thách thức đáng kể đối với các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện có của châu Âu như Arrow 3 hay MIM-104 Patriot. Việc Nga lần đầu sử dụng loại tên lửa này trong thực chiến được giới quan sát đánh giá là bước leo thang mang tính chiến lược, có thể ảnh hưởng lâu dài tới cán cân an ninh khu vực.