Nhắc đến những cây cổ thụ lâu đời nhất thế giới, cái tên nổi tiếng bậc nhất là Methuselah, một cá thể thông Bristlecone thuộc loài Pinus longaeva, sinh trưởng tại dãy Núi Trắng, bang California, Mỹ. Tuổi của cây được xác định bằng phương pháp đếm và đối chiếu vòng sinh trưởng, đạt khoảng 4.850 năm. Điều đó có nghĩa Methuselah đã nảy mầm từ trước khi các kim tự tháp Ai Cập được xây dựng hoàn chỉnh. Đáng chú ý, vị trí chính xác của cây được giữ bí mật nhằm tránh nguy cơ bị du khách làm tổn hại.

Thông Bristlecone không có vẻ ngoài đồ sộ, xanh tốt như những cây cổ thụ thường thấy. Thân cây thường xoắn vặn, cành khô trơ trụi và phần vỏ chỉ còn tồn tại trên một số dải thân hẹp. Chúng sinh trưởng ở độ cao khoảng 3.000 m, nơi đất đá nghèo dinh dưỡng, mùa đông khắc nghiệt, gió mạnh và lượng mưa thấp. Chính môi trường tưởng chừng không thể duy trì sự sống này lại góp phần tạo nên tuổi thọ phi thường. Tốc độ sinh trưởng rất chậm khiến gỗ trở nên đặc, có khả năng chống chịu sâu bệnh và nấm mục. Đặc biệt, cấu trúc sinh trưởng phân vùng giúp những phần thân còn sống tiếp tục tồn tại ngay cả khi các bộ phận khác đã chết.

Cây thông Bristlecone Methuselah, một trong những cá thể cây sống lâu nhất từng được xác định. Ảnh: justeunarbre.fr

Tuy nhiên, Methuselah chưa chắc là cá thể cây cổ nhất từng tồn tại. Một mẫu lõi gỗ được thu thập từ thập niên 1950 tại Núi Trắng, sau đó được nhà nghiên cứu Tom Harlan phân tích, được cho là thuộc về một cây thông Bristlecone đã sống hơn 5.000 năm. Kỷ lục Thế giới Guinness ghi nhận một cá thể vô danh có tuổi ước tính khoảng 5.074 năm vào năm 2024. Tuy nhiên, do mẫu vật và hồ sơ gốc không còn đầy đủ để kiểm chứng độc lập, tuyên bố này vẫn gây tranh luận trong giới nghiên cứu. Vì thế, Methuselah vẫn là cái tên nổi tiếng và có hồ sơ tuổi thọ được công nhận rộng rãi.

Một ứng viên đặc biệt khác là Gran Abuelo, thuộc loài bách Patagonia (Fitzroya cupressoides), sinh trưởng trong Vườn quốc gia Alerce Costero, Chile. Các nhà nghiên cứu từng đưa ra ước tính cây có thể đạt khoảng 5.400–5.500 năm tuổi thông qua mô hình khoa học kết hợp dữ liệu vòng sinh trưởng và điều kiện phát triển. Tuy nhiên, con số này chưa được xác nhận bằng phương pháp đếm toàn bộ vòng cây, do thân cây quá lớn và rỗng ở phần trung tâm. Nếu được chứng minh, Gran Abuelo có thể vượt qua Methuselah về tuổi thọ.

Gran Abuelo, cây bách Patagonia cổ thụ tại Chile với tuổi thọ được ước tính vượt 5.000 năm. Ảnh: crusoe.com.br

Một trường hợp thú vị khác là Old Tjikko, cây vân sam Na Uy (Picea abies) ở Thụy Điển. Hệ thống rễ của nó được ước tính có tuổi khoảng 9.550 năm thông qua phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ. Tuy nhiên, đây là hình thức sinh trưởng vô tính: thân cây mới liên tục mọc lên từ hệ thống rễ cũ sau khi thân trước đó chết đi. Vì vậy, con số 9.550 năm không có nghĩa thân cây đang nhìn thấy đã tồn tại lâu như vậy.

Sự khác biệt giữa cây cổ thụ cá thể và quần thể vô tính còn thể hiện rõ ở Pando, một quần thể dương lá rung (Populus tremuloides) tại bang Utah, Mỹ. Pando gồm hàng chục nghìn thân cây mọc lên từ một hệ thống rễ chung, được xem là một trong những sinh vật sống lâu đời và có khối lượng lớn nhất hành tinh. Tuổi của toàn bộ hệ thống vô tính này được ước tính lên tới hàng chục nghìn năm, dù việc xác định chính xác vẫn còn nhiều khó khăn.

Những cây cổ thụ như Methuselah không chỉ là kỳ quan sinh học mà còn là kho lưu trữ lịch sử khí hậu. Mỗi vòng sinh trưởng có thể cung cấp thông tin về nhiệt độ, lượng mưa và những biến động môi trường trong quá khứ. Nhờ nghiên cứu chúng, các nhà khoa học có thể tái dựng khí hậu hàng nghìn năm trước, tìm hiểu những đợt hạn hán kéo dài và biến đổi của hệ sinh thái. Những sinh vật tưởng chừng bất động này thực chất đang lưu giữ một cuốn biên niên sử tự nhiên mà không một nền văn minh nào có thể ghi chép đầy đủ.