Vào thời điểm máy tính điện tử còn chưa tồn tại, Annie Jump Cannon đã làm một công việc mà ngày nay nghe giống như nhiệm vụ dành cho một siêu máy tính: xem xét và phân loại hàng trăm nghìn ngôi sao. Bà làm việc tại Đài thiên văn Harvard vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khi phụ nữ vẫn phải đấu tranh để được công nhận trong khoa học.
Ảnh: picryl
Cannon sinh năm 1863 tại Delaware, Mỹ. Tình yêu thiên văn của bà được khơi dậy từ người mẹ, người thường cùng con gái quan sát bầu trời đêm. Sau khi học tại Wellesley College và tiếp tục nghiên cứu tại Radcliffe College, Cannon gia nhập Đài thiên văn Harvard, nơi bà trở thành một trong những “Harvard Computers” – nhóm phụ nữ chuyên phân tích những tấm ảnh kính thiên văn và thực hiện các phép tính thiên văn.
Công việc của Cannon thoạt nhìn có vẻ đơn điệu đến khó tin. Trên những tấm kính ảnh, các ngôi sao hiện lên như những chấm sáng rất nhỏ. Nhưng khi quan sát quang phổ của chúng, các nhà thiên văn có thể nhìn thấy những vạch tối đặc trưng, phản ánh thành phần và nhiệt độ của từng ngôi sao.
Ảnh: commons.wikimedia
Cannon đã biến một mớ dữ liệu khổng lồ ấy thành một hệ thống đơn giản nhưng cực kỳ hữu ích: O, B, A, F, G, K, M – sắp xếp các ngôi sao theo nhiệt độ, từ những sao nóng nhất đến những sao lạnh hơn. Hệ thống này, được gọi là phân loại quang phổ Harvard, sau đó trở thành nền tảng của cách các nhà thiên văn phân loại sao cho đến ngày nay.
Điều đáng kinh ngạc là tốc độ của Cannon. Theo một giai thoại nổi tiếng, bà có thể phân loại quang phổ của một ngôi sao chỉ trong khoảng ba giây. Trong suốt sự nghiệp, bà được ghi nhận đã phân loại khoảng 350.000 ngôi sao, và một số tài liệu Harvard ghi nhận con số lên tới khoảng 400.000 thiên thể.
Ảnh: nationalgeographic
Thành quả lớn nhất của công việc ấy là Henry Draper Catalogue, bộ danh mục thiên văn đồ sộ được xuất bản từ năm 1918 đến 1924, chứa thông tin về khoảng 225.000 ngôi sao. Các phần mở rộng sau đó tiếp tục bổ sung thêm hàng chục nghìn ngôi sao.
Cannon còn phát hiện hơn 300 sao biến quang, 5 tân tinh và một hệ sao đôi quang phổ. Bà qua đời năm 1941, nhưng hệ thống OBAFGKM vẫn còn hiện diện trong sách giáo khoa thiên văn hiện đại.
Điều thú vị nhất có lẽ là: Cannon không chỉ lập danh sách các vì sao. Bà đã giúp con người nhìn thấy một trật tự ẩn giấu trong hàng trăm nghìn điểm sáng tưởng như hỗn loạn của vũ trụ.
