Tư Mã Thiên: Người bị làm nhục vẫn quyết sống để hoàn thành bộ sử vĩ đại

Một người có thể mất danh dự, chịu hình phạt tàn khốc và vẫn để lại cho hậu thế một trong những bộ sử vĩ đại nhất.

Tư Mã Thiên, sống khoảng năm 145–86 trước Công nguyên, dưới thời Tây Hán, thường được xem là nhân vật đặt nền móng quan trọng cho truyền thống sử học Trung Hoa. Công trình lớn nhất của ông, Sử ký (Shiji), không chỉ ghi chép lịch sử mà còn biến lịch sử thành một tác phẩm có chiều sâu về con người, quyền lực và số phận.

Ảnh: min

Tư Mã Thiên sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm quan sử. Cha ông, Tư Mã Đàm, giữ chức Thái sử lệnh và đã khởi xướng việc biên soạn một bộ thông sử lớn. Sau khi cha qua đời, Tư Mã Thiên tiếp tục công việc ấy, với tham vọng kể lại lịch sử Trung Hoa từ thời Ngũ Đế trong truyền thuyết cho tới thời Hán Vũ Đế đương thời.

Nhưng cuộc đời ông rẽ sang một hướng bi thảm vào năm 99 trước Công nguyên. Trong chiến dịch chống Hung Nô, viên tướng Lý Lăng đầu hàng đối phương. Tư Mã Thiên lên tiếng bênh vực ông và vì vậy bị triều đình kết tội. Ông phải chịu cung hình, một hình phạt nhục nhã và đau đớn. Thay vì lựa chọn cái chết để bảo toàn danh dự theo quan niệm đương thời, Tư Mã Thiên quyết định sống và hoàn thành di nguyện của cha. Chính trải nghiệm ấy khiến phần tự truyện trong Sử ký trở thành một trong những đoạn văn nổi tiếng nhất của văn học Trung Hoa cổ đại.

Ảnh: vocus

Khoảng 130 thiên của Sử ký đã tạo nên một mô hình viết sử có ảnh hưởng lâu dài. Tác phẩm kết hợp bản kỷ về các hoàng đế, biểu ghi niên đại, thư bàn về những vấn đề như lễ nhạc và kinh tế, thế gia về các chư hầu và liệt truyện về những nhân vật nổi bật. Cấu trúc “kỷ truyện thể” này sau đó trở thành khuôn mẫu quan trọng cho các bộ chính sử Trung Hoa về sau.

Điều đặc biệt ở Tư Mã Thiên là ông không chỉ viết về hoàng đế. Trong Sử ký có cả những tướng lĩnh, học giả, thương nhân, thích khách, người du hiệp và những nhân vật ở các vùng bên ngoài trung tâm Trung Hoa. Ông cũng đưa vào tác phẩm những câu chuyện, lời đối thoại và những số phận cá nhân, khiến lịch sử không còn chỉ là danh sách các triều đại và chiến tranh.

Ảnh: sohu

Tư Mã Thiên vì thế không đơn giản là người “ghi chép quá khứ”. Ông cố gắng tìm kiếm quy luật đằng sau sự hưng vong của các triều đại và đặc biệt quan tâm đến câu hỏi: tại sao những con người tài năng lại thành công, thất bại hoặc bị lịch sử vùi lấp?

Hơn hai nghìn năm sau, Sử ký vẫn là một trong những nguồn tư liệu nền tảng để nghiên cứu Trung Hoa cổ đại. Di sản lớn nhất của Tư Mã Thiên có lẽ nằm ở một ý tưởng giản dị nhưng mạnh mẽ: lịch sử được tạo nên bởi con người và muốn hiểu lịch sử phải nhìn vào cả những con người đứng sau những biến cố lớn.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

Bí ẩn Kelimutu- ba hồ nước trên cùng một ngọn núi liên tục đổi màu

Trên đỉnh một ngọn núi lửa ở Flores, Indonesia, có ba hồ nước nằm cạnh nhau nhưng có thể mang những màu sắc khác nhau và liên tục biến đổi.

Hồ Kelimutu là một trong những cảnh quan núi lửa kỳ lạ nhất Indonesia. Nằm trên đỉnh núi Kelimutu, cao khoảng 1.600–1.690 m trên đảo Flores, ba hồ miệng núi lửa gần như nằm cạnh nhau nhưng mỗi hồ lại có màu nước riêng. Điều đặc biệt hơn: những màu sắc ấy không cố định. Chúng có thể chuyển từ xanh lam, xanh lục sang nâu, đen, đỏ hoặc những sắc thái trung gian khác theo thời gian.

Bức ảnh 72 năm tuổi hé lộ bí ẩn về người phụ nữ quyền lực 5.000 năm trước

Một bức ảnh đen trắng chụp hiện vật đã thất lạc đang mang đến manh mối mới về Meretneith, người phụ nữ quyền lực và có thể từng trực tiếp cai trị Ai Cập.

Meretneith sống vào Vương triều thứ nhất, thời kỳ không lâu sau khi Ai Cập được thống nhất. Nhiều bằng chứng cho thấy bà từng có vị trí rất cao trong hoàng gia, nhưng bà nắm quyền đến đâu thì vẫn chưa rõ.

Khi khai quật tại Saqqara, nhà khảo cổ William B. Emery phát hiện 13 con dấu bằng bùn quanh miệng một hầm mộ. Trên đó có những serekh- khung biểu tượng mà người Ai Cập thời kỳ đầu dùng để ghi tên người cai trị.

Những nhánh tiến hóa bí ẩn vừa được tìm thấy trong thế kỷ XXI

Thế kỷ XXI chưa đi được bao xa, nhưng những hóa thạch mới đã nhiều lần buộc con người viết lại câu chuyện về sự sống.

Một trong những phát hiện gây tiếng vang sớm nhất là Tiktaalik roseae, được tìm thấy năm 2004 trên đảo Ellesmere thuộc Bắc Cực Canada. Sống khoảng 375 triệu năm trước, sinh vật này mang một tổ hợp đặc điểm kỳ lạ: vẫn có vảy, mang và vây như cá, nhưng vây trước lại chứa những cấu trúc tương tự xương cánh tay, cẳng tay và cổ tay. Tiktaalik vì thế trở thành một bằng chứng quan trọng giúp các nhà khoa học hiểu quá trình tiến hóa từ cá sang động vật có bốn chi, tức nhóm tổ tiên xa xôi của cả lưỡng cư, bò sát, chim và con người.

Đọc nhiều nhất

Tin mới