Sáng 10/9, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với các luật được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất thông qua. Trong đó có Luật Xuất bản.

Luật số 17/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản được Quốc hội khóa XVI thông qua với 94,40% số phiếu tán thành, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định đối với xuất bản điện tử, nền tảng xuyên biên giới, trí tuệ nhân tạo, hệ sinh thái xuất bản; đồng thời tăng cường phòng, chống in lậu, in giả xuất bản phẩm và xâm phạm quyền tác giả trên môi trường mạng.

Xuất bản vừa là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, vừa là ngành kinh tế - công nghệ

Theo Luật mới, hoạt động xuất bản được xác định vừa là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, vừa là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia.

Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong định hướng phát triển, đồng thời bảo đảm quyền sáng tạo, quyền phổ biến tác phẩm, quyền tác giả, quyền liên quan và môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Luật khẳng định, Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản. Nhà xuất bản trực tiếp tổ chức biên tập, độc lập quyết định nội dung và chịu trách nhiệm về xuất bản phẩm. Quản lý nhà nước được thực hiện theo hướng kết hợp phòng ngừa với hậu kiểm, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm của từng chủ thể.

Luật cũng chuyển mạnh phương thức quản lý từ hồ sơ, thủ tục hành chính sang quản lý bằng dữ liệu; đẩy mạnh xây dựng, kết nối, chia sẻ và khai thác cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc một lần cung cấp, nhiều lần sử dụng.

Một điểm mới đáng chú ý là Luật quy định rõ nguyên tắc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản.

Theo đó, việc sử dụng công nghệ không làm thay đổi, giảm nhẹ hoặc chuyển giao trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân. Chủ thể sử dụng AI phải chịu trách nhiệm về nội dung, bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan và kiểm soát rủi ro trong quá trình tạo lập, biên tập, chuyển đổi và phổ biến nội dung.

Đối với xuất bản phẩm thuộc các nhóm đề tài đặc biệt như lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ và lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc, Luật quy định cơ chế quản lý qua ba lớp.

Nhà xuất bản tự thẩm định nội dung; cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định trong quá trình đăng ký kế hoạch; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đọc, kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi phát hành.

Việc thẩm định trước khi phát hành chỉ áp dụng đối với phạm vi do Chính phủ quy định, không mở rộng đối với mọi xuất bản phẩm và không làm thay đổi nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản.

Quản lý chặt sản phẩm có tính chất xuất bản phẩm trên mạng

Luật sửa đổi cũng bổ sung quy định quản lý sản phẩm thông tin có nội dung, hình thức tương tự xuất bản phẩm được tổ chức, cá nhân tạo lập và phổ biến đến công chúng nhưng không phải là xuất bản phẩm được xuất bản qua nhà xuất bản hoặc nhập khẩu hợp pháp.

Quy định này nhằm xử lý khoảng trống đối với những sản phẩm đang được phổ biến rộng rãi trên không gian mạng dưới hình thức tương tự xuất bản phẩm.

Tổ chức, cá nhân tạo lập, phổ biến sản phẩm phải chịu trách nhiệm theo quy định. Các tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian có trách nhiệm thực hiện các biện pháp ngăn chặn, gỡ bỏ hoặc hạn chế truy cập sản phẩm có nội dung vi phạm.

Đối với tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ trung gian cho người sử dụng tại Việt Nam, Luật yêu cầu lưu giữ thông tin, dữ liệu; bảo đảm xác định được tổ chức, cá nhân phổ biến sản phẩm; cung cấp thông tin theo yêu cầu và có người đại diện theo quy định của pháp luật để tiếp nhận, thực hiện yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Bỏ 16/30 thủ tục hành chính

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, phân cấp và phân quyền.

Theo đó, Luật bãi bỏ 16 trong tổng số 30 thủ tục hành chính; đồng thời đơn giản hóa một số thủ tục và điều kiện kinh doanh. Nhiều thủ tục được chuyển từ cấp phép, xác nhận hoặc đăng ký sang thông báo, tự thẩm định và hậu kiểm.

Tổ chức, cá nhân tự chịu trách nhiệm; cơ quan nhà nước kiểm tra trên cơ sở dữ liệu và dấu hiệu vi phạm. Cách thức này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý vi phạm.

Luật cũng phân cấp cho UBND cấp tỉnh cấp giấy phép thành lập văn phòng đại diện của nhà xuất bản, tổ chức phát hành xuất bản phẩm nước ngoài; cấp giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm và giấy phép xuất bản tài liệu không kinh doanh.

Một số cơ quan, tổ chức ở trung ương và cấp tỉnh được tự quyết định xuất bản tài liệu không kinh doanh theo đúng chức năng, nhiệm vụ và phải chịu trách nhiệm về nội dung tài liệu.

Luật số 17/2026/QH16 gồm 3 điều, trong đó Điều 1 gồm 33 khoản, sửa đổi, bổ sung 31 điều và tên Chương V, đồng thời bãi bỏ 7 điều của Luật Xuất bản; Điều 2 sửa đổi Danh mục phí, lệ phí; Điều 3 quy định về hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết đang khẩn trương xây dựng các văn bản quy định chi tiết, chuẩn bị điều kiện để triển khai Luật thống nhất, hiệu quả.