Làm nghề Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học lâu năm, chứng kiến nhiều ca "thập tử nhất sinh", những quả thận ứ mủ như "sữa ông thọ", các ca suy thận mạn khi tuổi còn rất trẻ... bác sĩ Mai Văn Lực, chuyên gia Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học đã đúc rút ra những kinh nghiệm quan trọng giúp bảo vệ hệ tiết niệu.

Nước là vua: Không có thuốc nào tốt bằng nước. Uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày (khuyến cáo là 0,4 lít nước/10 kg thể trạng cơ thể) là cách rẻ nhất, tốt nhất để phòng sỏi thận.

Màu nước tiểu: Hãy nhìn nước tiểu của mình. Nếu nó trong hoặc vàng nhạt là bình thường. Nếu vàng sậm, bạn đang thiếu nước trầm trọng. Nếu tiểu máu, tiểu mủ thì cần tới viện ngay.

Sỏi “im lặng” là sỏi nguy hiểm nhất: Đừng nghĩ không đau là không sao. Những viên sỏi to lấp kín đài bể thận hoặc những viên sỏi hình thành tại niệu quản (sỏi không triệu chứng) thường không gây đau dữ dội, nhưng nó âm thầm làm mất chức năng thận. Khi phát hiện thì thận đã hỏng.

Thuốc Nam không làm tan sỏi đã “hóa đá”: Sỏi to, cứng, sỏi san hô... uống thuốc lá, thuốc nam không thể tan, mà còn làm trì hoãn thời gian vàng điều trị, dẫn đến suy thận, hẹp niệu quản.

Cơn đau quặn thận: Đau dữ dội vùng thắt lưng lan xuống bẹn/bìu, không tư thế nào giảm đau cần đi cấp cứu ngay.

Sốt, đau thắt lưng là tình trạng báo động đỏ: Dấu hiệu của ứ mủ thận hoặc sốc nhiễm khuẩn. Chậm trễ có thể nguy hiểm tính mạng.

Sỏi tiết niệu rất hay tái phát: Đã mổ sỏi/tán sỏi một lần thì nguy cơ bị lại rất cao (50% sau 5 năm). Vì thế, tái khám định kỳ mỗi 3-6 tháng là bắt buộc.

Mổ mở đã là dĩ vãng: Y học hiện đại ưu tiên tán sỏi qua da đường hầm nhỏ (Mini-PCNL), tán sỏi ngược dòng ống mềm... Ít đau, thẩm mỹ, ra viện sớm. Đừng quá sợ "dao kéo".

Sỏi niệu quản nhỏ (< 5mm): Có thể tự ra được nếu uống nhiều nước và dùng thuốc giãn cơ hỗ trợ (theo chỉ định bác sĩ). Đừng vội mổ nếu chưa cần thiết.

Thận ứ nước: Là hậu quả, không phải tên bệnh. Phải tìm ra nguyên nhân gây ứ nước (do sỏi, do hẹp, do u...) để giải quyết tắc nghẽn.

Mùa hè là mùa sỏi: Mồ hôi ra nhiều, nước tiểu cô đặc, dễ tạo sỏi. Mùa này cần uống nước gấp đôi bình thường.

Siêu âm - rẻ mà “có võ”: Chỉ cần một lần siêu âm ổ bụng (chi phí rất thấp) là đã phát hiện được sỏi, u, dị dạng đường tiết niệu. Đừng tiếc tiền đi khám.

Tiểu buốt sau “yêu”: Chị em phụ nữ rất dễ bị viêm bàng quang sau khi quan hệ. Nhớ đi tiểu và vệ sinh sạch sẽ ngay sau khi sinh hoạt vợ chồng.

Đừng nhịn tiểu: Nước tiểu ứ đọng lâu trong bàng quang là môi trường lý tưởng để vi khuẩn phát triển và cặn lắng tạo sỏi. Nhịn tiểu quá mức là không tốt, còn các bạn bị OAB thì lại cần tập tiểu, huấn luyện bàng quang.

Đàn ông trên 50 tuổi chú ý tuyến tiền liệt: Nếu thấy tiểu khó, tiểu đêm nhiều lần, tia nước tiểu yếu. Cần đi khám U xơ tiền liệt tuyến, nhớ kiểm tra PSA nhé.

Đau tinh hoàn ở trẻ nam/thanh niên: Nếu đau đột ngột dữ dội, phải nghĩ ngay đến xoắn tinh hoàn. Thời gian vàng cứu tinh hoàn chỉ có 6 giờ. Đừng ngại, đừng chủ quan, đi viện ngay.

Nước cam, nước chanh: Rất tốt cho người bị sỏi (đặc biệt sỏi canxi oxalat) nhờ chứa Citrate giúp chống tạo sỏi.

𝐕𝐢𝐭𝐚𝐦𝐢𝐧 𝐂: Tốt nhưng không lạm dụng. Uống quá nhiều C liều cao (>1000mg/ngày) kéo dài làm tăng nguy cơ sỏi thận.

Muối là kẻ thận: Ăn mặn hại thận khủng khiếp. Giảm mặn là giảm gánh nặng cho thận và giảm nguy cơ sỏi.

Hẹp bao quy đầu ở trẻ: Không nên vội vàng nong/cắt quá sớm nếu không có chỉ định. Nhưng cần vệ sinh sạch sẽ để tránh viêm nhiễm ngược dòng.

Tiểu máu (nước tiểu đỏ): Không bao giờ là bình thường. Có thể là sỏi di chuyển, viêm, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của U bàng quang/U thận. Phải đi tìm nguyên nhân ngay.

Giảm đạm động vật: Ăn quá nhiều thịt đỏ làm tăng Axit Uric và giảm pH nước tiểu, dễ sinh sỏi.

Tư thế ngủ: Không ảnh hưởng nhiều đến sỏi thận như lời đồn. Quan trọng là vận động. Người nằm bất động lâu ngày dễ bị sỏi hơn người hay vận động.

Uống nước trước khi ngủ: Tốt, nhưng vừa phải để tránh mất ngủ vì tiểu đêm. Nên uống rải rác trong ngày. Quan trọng nhất là ly nước ngay sau khi ngủ dậy.

Thực phẩm chức năng: Chỉ là hỗ trợ. Không thay thế được phác đồ điều trị của bác sĩ.

Phụ nữ mang thai: Nếu đau lưng dữ dội, coi chừng sỏi thận gây cơn đau quặn thận. Việc điều trị cần hết sức thận trọng để an toàn cho cả mẹ và con.

Đừng kiêng canxi: Đây là sai lầm kinh điển. Kiêng tôm cua cá, kiêng sữa... càng làm tăng nguy cơ tạo sỏi (do tăng hấp thu Oxalate). Hãy ăn uống cân bằng.

Bia không trị được sỏi: Nhiều bạn rỉ tai nhau, cứ uống bia là nó đào thải hết sỏi... Sự thật thì uống bia chỉ làm bạn đi tiểu nhiều tạm thời (lợi tiểu), nhưng sau đó gây mất nước và tăng Axit Uric, tăng nguy cơ tạo sỏi mới.

Vệ sinh vùng kín: Lau từ trước ra sau (đặc biệt với nữ) để tránh vi khuẩn từ hậu môn xâm nhập vào niệu đạo gây viêm đường tiết niệu.

Hãy tin vào bác sĩ chuyên khoa: Đừng tin "bác sĩ Google" hay lời mách bảo của hàng xóm. Mỗi người một cơ địa, một loại sỏi khác nhau.

Bác sĩ Mai Văn Lực (Bệnh viện E)