Petra, thành phố cổ của người Nabataea ở miền Nam Jordan, có lẽ là một trong những nơi hiếm hoi trên thế giới khiến du khách có cảm giác đang bước vào một thành phố được chính những ngọn núi sinh ra.
Khoảng thế kỷ IV trước Công nguyên đến thế kỷ I sau Công nguyên, Petra phát triển thành một trung tâm thương mại quan trọng trên các tuyến đường nối bán đảo Ả Rập với Ai Cập và vùng Địa Trung Hải. UNESCO mô tả Petra là một thành phố “nửa xây dựng, nửa tạc vào đá”, nổi bật giữa những hẻm núi và vách sa thạch đỏ.
Ảnh: Wikimedia Commons
Con đường ấn tượng nhất dẫn vào Petra là Siq, một khe núi tự nhiên dài hơn 1 km với những vách đá dựng đứng. Người Nabataea còn xây dựng hệ thống dẫn nước và một đường hầm để kiểm soát dòng lũ, biến một vùng đất khô hạn thành nơi có thể duy trì một đô thị lớn.
Ảnh: Memphis Tours
Sau khi đi hết Siq, du khách bất ngờ nhìn thấy Al-Khazneh, thường được gọi là Kho bạc. Mặt tiền công trình cao khoảng 39 m, được đục trực tiếp vào khối sa thạch màu hồng. Những cột đá, đầu cột Corinth, phù điêu và các chi tiết trang trí mang đậm ảnh hưởng Hy Lạp hóa, nhưng được thể hiện bằng kỹ thuật tạc đá đặc trưng của người Nabataea.
Điều đáng kinh ngạc nằm ở phương pháp thi công. Thay vì xây một công trình trên bề mặt quả núi, những người thợ phải đục trực tiếp từ mặt vách đá, tạo ra toàn bộ mặt tiền theo từng lớp. Dấu vết của hoạt động khai thác đá, lỗ giàn giáo và kỹ thuật xử lý bề mặt cho thấy đây là một công trình đòi hỏi trình độ thủ công và tổ chức lao động rất cao.
Ảnh: Wikimedia Commons
Al-Khazneh chỉ là phần nổi tiếng nhất. Petra còn có hàng loạt lăng mộ khổng lồ, đền thờ, nhà hát, các công trình công cộng và Tu viện Ad Deir, tất cả hòa vào cảnh quan sa thạch tự nhiên. Sự kết hợp giữa kiến trúc Hy Lạp hóa và truyền thống tạc đá Nabataea được UNESCO đánh giá là một thành tựu nghệ thuật độc đáo.
Điều đặc biệt là những công trình ấy không hoàn toàn bất tử. Gió, mưa, lũ quét và sự xói mòn đang từng bước làm biến đổi bề mặt đá. Người Nabataea từng tạo các rãnh dẫn nước để bảo vệ mặt tiền khỏi nước mưa, nhưng hệ thống này hiện đã suy giảm và cần được bảo tồn.
Petra vì thế không đơn thuần là một thành phố cổ. Đó là nơi con người từng biến những vách núi thành kiến trúc, biến sa mạc thành đô thị và biến đá thành nghệ thuật – một di sản mà mỗi đường đục trên mặt đá dường như vẫn lưu lại bàn tay của những người thợ cách đây hơn hai thiên niên kỷ.
