“Em luôn cố gắng hiểu bản chất hiện tượng trước, sau đó mới đến công thức và kỹ thuật giải toán”, Lê Duy Khánh, học sinh lớp 11, Trường THPT chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa, Thủ khoa môn Vật lý Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm 2025 chia sẻ về phương pháp học tập của mình.

34 điểm Vật lý và đề thi “đo” tư duy bản chất

Với số điểm 34, mức điểm rất hiếm gặp trong một kỳ thi vốn nổi tiếng phân hóa mạnh, Lê Duy Khánh trở thành Thủ khoa môn Vật lý kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm nay. Thành tích này càng đáng chú ý khi Khánh mới là học sinh lớp 11 của Trường THPT Chuyên Lam Sơn, Thanh Hóa.

Chia sẻ về bài thi, Khánh cho biết đề năm nay không thiên về những phép tính thuần túy mà tập trung kiểm tra khả năng hiểu và phân tích hiện tượng vật lý. Trong đó, em ấn tượng nhất với bài điện ở ngày thi thứ hai, liên quan đến bán dẫn và lớp chuyển tiếp p–n”. Theo em, đây là chủ đề quen thuộc trong chương trình nâng cao, nhưng đề thi đã khai thác ở mức độ hiện tượng học sâu, buộc thí sinh phải nắm chắc bản chất của quá trình dẫn điện trong vật liệu.

Với đề thi này, nếu chỉ học công thức thì rất khó xử lý trọn vẹn. Bên cạnh kiến thức, chiến thuật làm bài cũng được Khánh xác định rõ ràng ngay từ đầu. Em ưu tiên giải quyết các câu hỏi dễ trước để “giữ nhịp” và đảm bảo chắc chắn điểm nền, sau đó mới quay lại xử lý các câu khó. Khi tâm lý đã ổn định và bài làm có nền điểm vững, việc tiếp cận câu khó sẽ hiệu quả hơn”.

Đề năm nay kiểm tra đúng năng lực tư duy Vật lý chứ không chỉ là kỹ năng tính toán. Cách ra đề này, theo Khánh, tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa những thí sinh học thuộc lòng và những em thực sự hiểu vấn đề. Kết quả là sự tổng hòa của ba yếu tố: kiến thức chắc, chiến thuật hợp lý và tâm lý ổn định. Việc thiếu một trong ba yếu tố này đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đạt điểm cao, đặc biệt trong những kỳ thi đòi hỏi tư duy sâu như học sinh giỏi quốc gia.

Học từ gốc, hiểu bản chất, hạn chế thức khuya

Sinh năm 2009, lớn lên tại TP Thanh Hóa trong một gia đình coi trọng việc học, Duy Khánh sớm hình thành ý thức tự giác và kỷ luật trong học tập. Em cho biết, bố mẹ không đặt nặng áp lực thành tích mà luôn động viên con theo đuổi con đường mình lựa chọn, xem việc học là quá trình tích lũy lâu dài. Chính môi trường đó giúp Khánh duy trì được tâm thế học tập ổn định, không bị cuốn vào áp lực so sánh.

Khác với hình ảnh nhiều học sinh giỏi bộc lộ năng khiếu từ rất sớm, Khánh tiến bộ theo từng năm học. Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi em trúng tuyển vào lớp chuyên Vật lý của Trường THPT Chuyên Lam Sơn và bắt đầu quá trình rèn luyện với cường độ cao hơn. Tuy vậy, phương pháp học của Khánh không thay đổi theo hướng “nước rút”, mà tập trung vào việc xây dựng nền tảng vững chắc.

“Em luôn cố gắng hiểu bản chất hiện tượng trước, sau đó mới đến công thức và kỹ thuật giải toán”, Khánh chia sẻ. Thay vì săn đề hay tìm mẹo giải nhanh, em học kỹ những kiến thức thầy cô giảng trên lớp đội tuyển, cũng như trong các đợt tập huấn với giáo sư, chuyên gia. Các dạng bài được tiếp cận theo trình tự từ dễ đến khó, từ quen thuộc đến nâng cao, đảm bảo mỗi phần đều được nắm chắc trước khi mở rộng.

Theo Khánh, cách học này giúp giảm cảm giác quá tải và tạo sự tự tin khi gặp những bài toán phức tạp. Cùng với đó, việc duy trì nhịp sinh hoạt khoa học được em coi là nguyên tắc quan trọng. Trong suốt quá trình ôn luyện, Khánh hạn chế thức khuya, ưu tiên ngủ đủ để giữ sự tỉnh táo. “Em cho rằng học hiệu quả quan trọng hơn học nhiều. Nếu học trong tình trạng mệt mỏi, khả năng tiếp thu và tư duy đều giảm”, Khánh chia sẻ.

Nhận xét về học trò của mình, thầy Nguyễn Bá Tư, Tổ trưởng Tổ Vật lý, Trường THPT Chuyên Lam Sơn, đồng thời là giáo viên trực tiếp giảng dạy Khánh cho biết, Khánh có phong cách học tập điềm tĩnh, chắc chắn và không nóng vội. “Khánh luôn có sự kiên trì đào sâu cho đến khi hiểu rõ bản chất vấn đề”, thầy Tư nhận xét. Ngoài ra, Khánh trình bày bài làm mạch lạc, logic, đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia góp phần giúp thí sinh đạt kết quả tốt nhất.

Từ kinh nghiệm học tập của bản thân, Duy Khánh cho rằng việc theo đuổi các kỳ thi học sinh giỏi không đòi hỏi phải nổi bật ngay từ những bước đầu. Theo em, điều cốt lõi là xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc, tập trung hiểu sâu bản chất vấn đề và duy trì tâm lý ổn định trong quá trình học tập. Khánh nhấn mạnh, kết quả đạt được là sự kết hợp giữa năng lực cá nhân, tính kiên trì và lựa chọn phương pháp học phù hợp trong suốt chặng đường rèn luyện.