Cuộc xung đột Nga - Ukraine từng khiến châu Âu rơi vào khủng hoảng khí đốt nghiêm trọng, còn căng thẳng tại Trung Đông liên tục đẩy giá dầu, LPG, LNG biến động mạnh. Những "cú sốc" này cho thấy an ninh năng lượng hiện nay không còn chỉ là bảo đảm "đủ điện", mà còn là khả năng chủ động nguồn cung và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước biến động toàn cầu.
Đối với Việt Nam, áp lực này càng lớn khi nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm tới, trong khi nhiều mỏ dầu khí lớn trong nước đã bước vào giai đoạn suy giảm. Cùng với đó, nhu cầu nhập khẩu than và LNG ngày càng gia tăng.
Nhiều chuyên gia nhận định, nếu không nhanh chóng phát triển các nguồn năng lượng mới và nâng cao năng lực tự chủ chuỗi cung ứng, Việt Nam sẽ đối mặt nguy cơ phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh đó, Petrovietnam được nhìn nhận giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi hiếm có doanh nghiệp nào tại Việt Nam tham gia gần như toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng từ khai thác, vận chuyển, chế biến, tồn trữ đến phân phối. Điều này cho thấy Petrovietnam không chỉ đóng vai trò sản xuất kinh doanh mà còn trở thành "mắt xích" quan trọng trong hạ tầng năng lượng chiến lược quốc gia.
Từ doanh nghiệp dầu khí đến tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia
Trong nhiều năm, Petrovietnam chủ yếu được biết đến trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí. Đây cũng là giai đoạn Tập đoàn giữ vai trò quan trọng trong đóng góp ngân sách và bảo đảm nguồn cung năng lượng trong nước.
Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, Petrovietnam chủ động thay đổi cả về mô hình phát triển lẫn tư duy đầu tư. Từ một doanh nghiệp dầu khí truyền thống, Tập đoàn chuyển dịch sang mô hình công nghiệp - năng lượng - dịch vụ tích hợp, tham gia toàn bộ chuỗi giá trị từ khai thác, vận chuyển, chế biến đến lọc hóa dầu và cung ứng năng lượng.
Sự chuyển dịch này không chỉ mở rộng quy mô hoạt động mà còn đánh dấu sự thay đổi lớn về vai trò của Tập đoàn: Từ nhà khai thác dầu khí truyền thống trở thành lực lượng chủ lực trong hệ sinh thái an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.
Bên cạnh hoạt động thăm dò, khai thác (E&P) truyền thống, Petrovietnam hiện đang đẩy mạnh các dự án LNG, phát triển điện khí, mở rộng hệ thống kho cảng, vận chuyển năng lượng và nghiên cứu các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, hydrogen hay thu giữ carbon.
Đáng chú ý, điện gió ngoài khơi được xem là lĩnh vực có nhiều dư địa để Petrovietnam phát huy lợi thế. Việt Nam sở hữu tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn, trong khi Petrovietnam có nhiều kinh nghiệm trong khảo sát biển, thi công công trình ngoài khơi, vận hành thiết bị biển và dịch vụ kỹ thuật dầu khí. Đây là nền tảng quan trọng để Tập đoàn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng tái tạo ngoài khơi trong tương lai.
Với kinh nghiệm hàng chục năm trong lĩnh vực công trình biển, cơ khí chế tạo và dịch vụ kỹ thuật dầu khí, Petrovietnam hiện không chỉ hướng tới mục tiêu sản xuất năng lượng mà còn từng bước xây dựng năng lực công nghiệp năng lượng quốc gia. Theo nhiều chuyên gia, nếu được trao cơ chế phù hợp, Petrovietnam hoàn toàn có thể trở thành lực lượng "nòng cốt" phát triển điện gió ngoài khơi của Việt Nam trong tương lai.
Xây dựng hệ sinh thái năng lượng mới
Điểm khác biệt lớn nhất của Petrovietnam hiện nay là Tập đoàn không còn chỉ tập trung vào khai thác dầu khí truyền thống mà đang từng bước xây dựng hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng đồng bộ.
Trong chiến lược mới, LNG và điện khí được xem là "mắt xích" quan trọng. Khi năng lượng tái tạo phát triển nhanh, hệ thống điện sẽ cần nguồn điện nền linh hoạt để bảo đảm vận hành ổn định. Điện khí được đánh giá là giải pháp chuyển tiếp phù hợp nhờ phát thải thấp và khả năng điều chỉnh phụ tải linh hoạt.
Điều đó khiến hạ tầng LNG, kho cảng, vận chuyển và logistics năng lượng trở thành lĩnh vực mang tính chiến lược. Không chỉ nhập khẩu LNG, Việt Nam còn phải xây dựng chuỗi hạ tầng đi kèm gồm kho chứa, cảng tiếp nhận, vận chuyển, phân phối khí và các trung tâm điện khí quy mô lớn.
Trong chuỗi này, Petrovietnam được kỳ vọng đóng vai trò "nhạc trưởng" nhờ lợi thế về hạ tầng, kinh nghiệm vận hành và hệ sinh thái kỹ thuật dầu khí sẵn có.
Song song với đó, các đơn vị thành viên của Petrovietnam cũng đã mở rộng sang thi công công trình điện gió ngoài khơi, cơ khí chế tạo năng lượng mới, logistics biển và các dịch vụ công nghệ cao.
Theo giới chuyên gia, đây là hướng đi phù hợp, giúp Petrovietnam không chỉ duy trì vai trò then chốt trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng mà còn tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành công nghiệp năng lượng Việt Nam.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này không hề dễ dàng. Khác với khai thác dầu khí truyền thống, các lĩnh vực như LNG, điện gió ngoài khơi hay hydrogen đều cần nguồn vốn rất lớn, công nghệ hiện đại và thời gian đầu tư dài, trong khi cơ chế cho nhiều lĩnh vực mới vẫn chưa hoàn thiện.
Đặc biệt, điện gió ngoài khơi hiện vẫn thiếu các cơ chế quan trọng như quy hoạch không gian biển, cơ chế giá điện hay chính sách phát triển chuỗi cung ứng trong nước. Trong khi đó, các dự án LNG và điện khí cũng đối mặt nhiều khó khăn liên quan đến thủ tục đầu tư, hạ tầng đồng bộ và biến động giá nhiên liệu quốc tế.
Thách thức với Petrovietnam không chỉ nằm ở việc mở rộng sang lĩnh vực mới, mà còn ở chỗ Tập đoàn phải thực hiện quá trình chuyển đổi trong bối cảnh các nguồn thu và sản lượng từ dầu khí truyền thống đang chịu áp lực suy giảm. Điều này khiến yêu cầu vừa duy trì "trụ cột cũ", vừa đầu tư cho động lực tăng trưởng mới trở thành bài toán rất lớn về vốn, công nghệ và quản trị.
Trong khi đó, cuộc cạnh tranh năng lượng hiện nay không chỉ diễn ra ở nguồn cung nhiên liệu mà còn ở công nghệ, chuỗi cung ứng và năng lực công nghiệp. Nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp có nguy cơ tụt lại phía sau trong làn sóng công nghiệp năng lượng mới đang diễn ra trên toàn cầu.
TS. Ngô Đức Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, nếu giao thêm sứ mệnh cho Petrovietnam thì cũng cần trao cho Tập đoàn cơ chế đủ mạnh để thực hiện. Petrovietnam hiện không còn chỉ là doanh nghiệp khai thác dầu khí đơn thuần mà đang gánh vác nhiều nhiệm vụ chiến lược hơn. Vì vậy, cần có cơ chế đặc thù, tăng tính chủ động trong đầu tư, tài chính và quản trị để Tập đoàn có thể triển khai nhanh các dự án lớn". Việt Nam cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho điện gió ngoài khơi, LNG và các ngành công nghiệp năng lượng mới; đồng thời thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị dịch vụ kỹ thuật và logistics năng lượng trong nước.
Trong bối cảnh năng lượng ngày càng trở thành công cụ cạnh tranh địa chính trị và sức mạnh kinh tế, yêu cầu đặt ra với Petrovietnam giờ đây không chỉ dừng ở thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí mà còn mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới.
"Petrovietnam được kỳ vọng trở thành lực lượng dẫn dắt quá trình hình thành hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng mới của Việt Nam, từ LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi đến dịch vụ kỹ thuật và logistics năng lượng. Thành công hay chậm trễ của quá trình chuyển đổi đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới mức độ tự chủ năng lượng và năng lực cạnh tranh quốc gia trong nhiều thập niên tới",
