Người lành mang vi khuẩn trở thành nguồn lây âm thầm, bùng phát ổ dịch

Bệnh do não mô cầu có tỷ lệ mắc thấp hơn nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến, nhưng vẫn có thể xuất hiện thành ổ dịch, đặc biệt trong môi trường tập trung đông người. Vi khuẩn có thể lưu hành ở người khỏe mạnh, lây truyền âm thầm, trong khi bệnh diễn tiến nhanh và gây hậu quả nghiêm trọng.

Đợt bùng phát bệnh do não mô cầu tại một trường học ở TP.HCM vừa qua tiếp tục đặt ra yêu cầu cảnh giác với căn bệnh nguy hiểm này.

TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, nguy cơ dịch bệnh không chỉ phụ thuộc vào số ca mắc mà còn nằm ở khả năng lây truyền, mức độ nghiêm trọng và khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng.

TS.BS Lê Kiến Ngãi phân tích, vi khuẩn Neisseria meningitidis thường cư trú ở vùng hầu họng của con người. Một số người mang vi khuẩn nhưng hoàn toàn khỏe mạnh, không có triệu chứng lâm sàng.

Theo các nghiên cứu, tỷ lệ người lành mang trùng có thể khoảng 5-10% dân số chung, thậm chí lên tới 20-25% ở lứa tuổi thanh thiếu niên.

Những người này có thể vô tình truyền vi khuẩn cho người khác qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở cự ly gần. Khi vi khuẩn vượt qua hàng rào bảo vệ của niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc màng não, người nhiễm có thể phát triển thành bệnh xâm lấn cấp tính.

Đây là một trong những lý do khiến việc phát hiện và kiểm soát nguồn lây trở nên khó khăn. Người mang vi khuẩn không có biểu hiện bệnh nên khó được nhận biết nếu chỉ dựa vào triệu chứng.

Vì sao trường học có thể trở thành môi trường lây lan?

Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, môi trường học đường có nhiều điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây truyền. Học sinh thường xuyên tiếp xúc gần trong lớp học, khu sinh hoạt chung và các hoạt động tập thể. Không gian kín, thông khí kém và thói quen dùng chung đồ dùng cá nhân có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Trẻ em và thanh thiếu niên cũng có mức độ tiếp xúc xã hội cao, trong khi khả năng miễn dịch bảo vệ trước các nhóm huyết thanh não mô cầu không đồng đều. Khi vi khuẩn lưu hành trong một tập thể có người nhạy cảm, nguy cơ xuất hiện thêm ca bệnh cần được đánh giá và xử trí kịp thời.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mang vi khuẩn đều phát bệnh hoặc dẫn đến ổ dịch. Việc xác định nguy cơ cụ thể cần dựa trên điều tra dịch tễ, đặc điểm ca bệnh và kết quả xét nghiệm liên quan.

Bệnh có thể diễn tiến nhanh, để lại di chứng nặng nề

TS.BS Lê Kiến Ngãi cho biết, lý do khiến bệnh do não mô cầu được đặc biệt quan tâm là mức độ nghiêm trọng khi vi khuẩn gây bệnh xâm lấn. Người bệnh có thể khởi đầu với các biểu hiện không đặc hiệu như sốt, đau đầu hoặc mệt mỏi, sau đó nhanh chóng chuyển nặng với nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não.

Tỷ lệ tử vong có thể ở mức 10-15%, ngay cả khi người bệnh được chẩn đoán và điều trị. Khoảng 10-20% người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như mất thính lực, tổn thương não, động kinh, suy thận hoặc phải đoạn chi do tổn thương mô nghiêm trọng.

Những con số này cho thấy tỷ lệ mắc thấp không đồng nghĩa với nguy cơ thấp đối với từng người bệnh. Khi xuất hiện ca nghi ngờ, việc nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm và tiếp cận cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tiêm chủng và kiểm soát tiếp xúc là những biện pháp cần thiết

TS.BS Lê Kiến Ngãi nhấn mạnh, não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó A, B, C, W và Y là những nhóm quan trọng. Các loại vaccine không nhất thiết bảo vệ đồng thời trước tất cả các nhóm huyết thanh. Vì vậy, việc lựa chọn vaccine cần căn cứ vào loại vaccine, độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và khuyến cáo chuyên môn phù hợp.

Gia đình nên chủ động tìm hiểu lịch tiêm phòng não mô cầu tại cơ sở tiêm chủng, nhất là trước khi trẻ bước vào môi trường sinh hoạt tập trung. Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh tay, không dùng chung cốc uống nước và vật dụng cá nhân, bảo đảm thông khí tại lớp học và thực hiện vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.

Khi ghi nhận ca bệnh, cơ quan y tế cần tổ chức điều tra dịch tễ, xác định người tiếp xúc gần và đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng theo hướng dẫn chuyên môn. Người dân không tự ý sử dụng kháng sinh để phòng bệnh.

Bệnh do não mô cầu có thể khởi phát nhanh và trở nặng trong thời gian ngắn. Khi xuất hiện sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức hoặc ban xuất huyết bất thường, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay, không chờ triệu chứng tự thuyên giảm.

Chủ động tiêm chủng phù hợp, thực hiện vệ sinh phòng bệnh và xử trí nhanh khi có ca nghi ngờ là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ lây lan và hạn chế hậu quả của bệnh do não mô cầu.

Mời quý độc giả theo dõi video: Thực phẩm bốc mùi trong bếp ăn học đường bị trả về sẽ đi đâu?