Khác với viêm tai giữa cấp tính thường gây đau đớn dữ dội và sốt cao khiến cha mẹ dễ dàng phát hiện, viêm tai giữa ứ dịch (Otitis media with effusion - O.M.E) lại diễn biến âm thầm.
Chính sự “thầm lặng” này khiến bệnh thường bị bỏ qua, dẫn đến những ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng nghe và phát triển ngôn ngữ của trẻ.
Biến chứng nặng nhưng dễ bị bỏ qua
Viêm tai giữa ứ dịch, hay còn gọi là viêm tai giữa không nung mủ, là tình trạng niêm mạc tai giữa bị viêm kèm theo tiết dịch. Dịch nhầy vô khuẩn ứ đọng mạn tính trong hòm tai nhưng lại không đi kèm các triệu chứng nhiễm trùng cấp tính, khiến phụ huynh rất khó nhận biết bằng mắt thường.
Bệnh thường gặp nhất ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi, nhưng trẻ lớn hơn vẫn có nguy cơ mắc phải. Tùy vào thời gian dịch tồn tại trong tai, bệnh được chia thành 3 thể: Thể cấp tính (Dưới 3 tuần); Thể bán cấp (Từ 3 tuần đến 3 tháng); Thể mạn tính (Kéo dài trên 3 tháng, giai đoạn này rất dễ để lại biến chứng).
Trẻ nhỏ dễ mắc bệnh nguyên nhân chủ yếu do vòi nhĩ (ống nối tai giữa và họng) của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, ngắn và nằm ngang hơn người lớn, khiến dịch dễ bị tắc nghẽn. Các yếu tố thúc đẩy bao gồm:
- Nhiễm khuẩn hô hấp: Viêm mũi họng, cúm làm phù nề vòi nhĩ.
- Viêm VA: VA quá phát gây chèn ép, bít tắc đường thoát tự nhiên của dịch tai giữa.
- Yếu tố môi trường: Khói thuốc lá, khói bụi, phấn hoa hoặc các tác nhân gây dị ứng.
- Nguyên nhân khác: Trào ngược dạ dày thực quản, dị dạng bẩm sinh vùng vòm họng hay hàm mặt (hở hàm ếch), hoặc chấn thương áp lực (do đi máy bay, lặn sâu).
Đừng đợi con kêu đau mới đi khám
Vì không gây đau, cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm đến các thay đổi hành vi của con:
Giảm thính lực: Trẻ không quay đầu khi gọi, thường xuyên hỏi lại, hoặc xem tivi, điện thoại với âm lượng rất lớn.
Chậm phát triển ngôn ngữ: Trẻ chậm nói, nói ngọng hoặc phát âm không rõ chữ so với bạn bè cùng lứa.
Biểu hiện tại tai: Trẻ lớn có thể phàn nàn về cảm giác ù tai, đầy tai hoặc nghe thấy tiếng “lùng bùng”, có cảm giác “có nước bên trong tai”.
Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời
Nếu không được xử trí kịp thời, dịch ứ đọng kéo dài sẽ dẫn tới những tổn thương khó hồi phục:
Xơ nhĩ, xẹp nhĩ: Màng nhĩ bị co kéo, biến dạng hoặc hình thành túi co kéo màng nhĩ.
Cholesteatoma: Một khối u biểu bì lạc chỗ hình thành tại tai giữa hoặc xương chũm có khả năng tăng trưởng, ăn mòn phá hủy các cấu trúc xương tai gây mất thính lực vĩnh viễn và biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời.
Hệ lụy xã hội: Nghe kém trong giai đoạn vàng phát triển khiến trẻ phát âm sai, khó giao tiếp và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.
Khi nghi ngờ, trẻ cần được khám chuyên khoa Nhi – Tai mũi họng để được chẩn đoán:
Nội soi tai: Quan sát màu sắc và sự thay đổi của màng nhĩ.
Đo nhĩ lượng và đánh giá thính lực: Đánh giá chức năng vòi nhĩ, màng nhĩ, áp lực trong hòm tai, chuỗi xương con và mức độ nghe kém.
Phương pháp điều trị
Điều trị nội khoa: Sử dụng kháng sinh (nếu có nhiễm trùng), thuốc kháng Histamin, thuốc thông mũi hoặc Corticoid ngắn ngày để làm thông thoáng vòi nhĩ.
Điều trị ngoại khoa: Chỉ định khi điều trị thuốc không hiệu quả sau 4 tháng hoặc trẻ có dấu hiệu giảm thính lực nặng:
Nạo VA: giúp giải phóng sự chèn ép vòi tai.
Đặt ống thông khí: Đây là thủ thuật nhỏ giúp hút dịch và cân bằng áp suất. Ống thường tự rơi ra sau 3-18 tháng, giúp trẻ hồi phục thính lực gần như lập tức.
Cách phòng ngừa cho trẻ
Để bảo vệ đôi tai của bé, cha mẹ nên:
Vệ sinh môi trường: Giữ nhà cửa thoáng mát, tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
Chăm sóc khi bơi lội: Vệ sinh tai khô ráo bằng khăn mềm hoặc bông thấm sau khi trẻ tắm hoặc bơi.
Điều trị triệt để: Không chủ quan với các đợt viêm mũi họng, cảm cúm.
Dinh dưỡng & Tiêm phòng: Cho trẻ bú mẹ ít nhất 6 tháng đầu, tiêm chủng đầy đủ để tăng sức đề kháng. Khi bú bình, cần kê cao đầu, tránh để trẻ nằm phẳng dễ gây sặc, trớ dịch vào tai.
BS Tăng Thị Minh Thu (Khoa Nhi, Bệnh viện TWQĐ 108)
>>> Mời quý độc giả theo dõi video: SSI rút lui khỏi cuộc đua tài sản số 200 tỷ USD, lý do bất ngờ
