Sáng 2/11, tiếp tục kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Hoàn thiện "Cổng một cửa đầu tư quốc gia"

Tại phiên thảo luận, vấn đề vận hành Cổng một cửa đầu tư quốc gia nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhiều đại biểu Quốc hội nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi phương thức quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" dựa trên quản trị rủi ro.

Đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đánh giá việc xây dựng Cổng một cửa đầu tư quốc gia thống nhất, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan là rất cần thiết nhằm góp phần cắt giảm giấy tờ và chi phí thủ tục. Tuy nhiên, dự thảo hiện hành vẫn chưa làm rõ phạm vi thông tin được xác định là "thông tin gốc" cũng như phương án xử lý trong trường hợp dữ liệu trên hệ thống không thống nhất với quyết định, giấy chứng nhận hoặc hồ sơ pháp lý do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Đại biểu Sùng A Lềnh đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định cụ thể giá trị pháp lý, phạm vi sử dụng và nguyên tắc xử lý sai lệch dữ liệu; phân định rõ trách nhiệm cập nhật, kiểm tra, xác thực tính chính xác của từng chủ thể; đồng thời làm rõ nguyên tắc thu phí khai thác dữ liệu để bảo đảm phù hợp với pháp luật về phí, lệ phí, tránh phát sinh chi phí bất hợp lý cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn ĐBQH TP HCM) nhấn mạnh, cổng điện tử chỉ thực sự phát huy hiệu quả "một cửa" khi các cơ quan thực sự dùng chung dữ liệu, tuyệt đối không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ đã có và phải thiết lập cơ chế xử lý cụ thể khi quá hạn giải quyết. Đại biểu kiến nghị cần quy định rõ nguyên tắc: một lần khai báo, một mã hồ sơ, một đầu mối chịu trách nhiệm và thời gian giải quyết minh bạch ở từng bước. Đặc biệt, đối với quy định về thu phí khai thác thông tin, đại biểu đề nghị cần bảo đảm các thông tin cơ bản về thủ tục, điều kiện, tiến độ và tình trạng hồ sơ của chính nhà đầu tư phải được tra cứu hoàn toàn miễn phí.

Ở góc độ kỹ thuật lập pháp và tính đồng bộ với hệ thống pháp luật về dữ liệu, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) chỉ rõ điểm bất hợp lý khi dự thảo quy định tổ chức, cá nhân khai thác thông tin tại cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư phải nộp phí, trong khi tại Luật Dữ liệu lại quy định tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý thì không phải nộp phí. Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung rõ quy định nhà đầu tư khai thác dữ liệu của chính mình thì được miễn phí nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đề nghị bổ sung loạt cơ chế ngăn đầu tư núp bóng, đầu tư chui

Tại nghị trường, đại biểu Quốc hội Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) nhấn mạnh cần bổ sung cơ chế phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn tình trạng đầu tư núp bóng, đầu tư chui và lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Theo ông, bên cạnh những nhà đầu tư chân chính, hoạt động đầu tư cũng có thể bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát doanh nghiệp, hợp thức hóa dòng tiền bất hợp pháp, thâu tóm tài sản, doanh nghiệp và quyền kiểm soát các lĩnh vực, địa bàn nhạy cảm.

Các phương thức có thể được sử dụng được đại biểu Kiên chỉ ra là nhờ người Việt Nam đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian để che giấu chủ sở hữu thực sự; chia nhỏ tỷ lệ sở hữu nhằm né tránh thủ tục thẩm tra; chuyển vốn qua nhiều tổ chức, cá nhân để che giấu nguồn gốc tài sản.

“Việc lợi dụng đầu tư không chỉ dừng lại ở hành vi trốn tránh điều kiện đầu tư mà còn có thể phục vụ rửa tiền, buôn lậu, sản xuất và kinh doanh hàng giả, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép, thu thập thông tin và xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội”, đại biểu TP Đồng Nai nêu thực tế.

Dự thảo đã có những quy định quan trọng về đình chỉ, ngừng, chấm dứt hoạt động đầu tư gây phương hại hoặc có nguy cơ gây phương hại đến quốc phòng, an ninh về điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh khi nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, hay các dự án phải chấp thuận chủ trương đầu tư tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Dù vậy, đại biểu Nguyễn Trung Kiên cho rằng các quy định này chủ yếu đề cập đến điều kiện đầu tư và xử lý khi có nguy cơ gây phương hại, trong khi chưa hình thành đầy đủ một cơ chế phòng ngừa chủ động, xuyên suốt từ khâu đăng ký, góp vốn, chuyển nhượng đến quá trình thực hiện dự án.

Ông đề nghị bổ sung, quy định rõ trong luật: “Hoạt động đầu tư kinh doanh phải bảo đảm tính minh bạch về chủ thể đầu tư, chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn vốn và mục đích đầu tư; không được lợi dụng hoạt động đầu tư để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát hoạt động đầu tư, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có, thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội”.

Cùng với đó, cần bổ sung quy định về góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp quy định cơ quan có thẩm quyền được yêu cầu nhà đầu tư cung cấp, xác minh thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, người thực sự kiểm soát tổ chức kinh tế, nguồn gốc vốn góp và các bên có liên quan trong trường hợp cần thiết, đặc biệt đối với giao dịch tại địa bàn, lĩnh vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh.

Cũng theo đề nghị của ông Kiên, luật cần có cơ chế kiểm soát đối với cả trường hợp nhà đầu tư sử dụng người khác đứng tên, ủy quyền hoặc thông qua nhiều tầng tổ chức trung gian để che giấu quyền sở hữu và quyền kiểm soát thực tế.

Ông đồng thời đề nghị bổ sung quy định về phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan liên quan để xác minh thông tin, nhận diện dấu hiệu bất thường về chủ thể, dòng tiền và mục đích đầu tư.

Đối với dự án, giao dịch có dấu hiệu liên quan đến rửa tiền, buôn lậu, lừa đảo hoặc xâm phạm an ninh quốc gia, cần có cơ chế chuyển thông tin, kiểm tra, xác minh và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo thẩm quyền, trình tự và điều kiện do pháp luật quy định.

Theo đại biểu Nguyễn Trung Kiên, thiết kế các điều trong Luật Đầu tư không vì yêu cầu bảo đảm an ninh mà tạo ra rào cản đối với đầu tư chân chính, nhưng cũng không vì mục tiêu thu hút đầu tư mà để các đối tượng lợi dụng hoạt động đầu tư xâm phạm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.