Được xem là một trong những kiệt tác nổi tiếng nhất của nghệ thuật điêu khắc Hy-La, tượng Laocoön và các con trai mô tả khoảnh khắc bi thảm trong thần thoại Hy Lạp: một vị tư tế thành Troy cùng hai người con bị những con rắn biển khổng lồ siết chặt. Tác phẩm gây ấn tượng mạnh bởi bố cục phức tạp, những đường cong đan xen và khả năng thể hiện cảm xúc con người đầy sống động.

Theo truyền thuyết, Laocoön là tư tế của thần Apollo tại thành Troy. Ông từng cảnh báo người dân không nên đưa con ngựa gỗ do quân Hy Lạp để lại vào bên trong thành, bởi nghi ngờ đây là một cái bẫy. Tuy nhiên, lời cảnh báo không được lắng nghe. Trong một số dị bản, nữ thần Athena hoặc thần Poseidon đã phái hai con rắn biển đến trừng phạt Laocoön và hai con trai. Cái chết của họ trở thành một trong những bi kịch nổi tiếng gắn với cuộc chiến thành Troy.

Tác phẩm bằng đá cẩm thạch cao khoảng 2,1 m, thường được cho là sáng tác vào khoảng năm 40–20 trước Công nguyên. Nhà văn La Mã Pliny Già từng nhắc đến một kiệt tác cùng chủ đề, do ba nhà điêu khắc người Rhodes là Agesander, Athenodoros và Polydorus thực hiện. Tuy nhiên, giới nghiên cứu vẫn tranh luận liệu bức tượng hiện nay là nguyên tác thời Hy Lạp hóa hay phiên bản La Mã dựa trên một tác phẩm bằng đồng cổ hơn.

Laocoön và hai con trai trong vòng siết của những con rắn biển. Ảnh: vatican.museum

Điểm đặc biệt của tác phẩm nằm ở cách các nghệ nhân tạo nên cảm giác chuyển động từ một khối đá tưởng chừng bất động. Thân hình Laocoön xoắn lại, cơ bắp căng cứng, gương mặt nhăn nhó vì đau đớn. Hai người con ở hai bên cũng thể hiện những trạng thái khác nhau: một người gần như bất lực trước cái chết, người còn lại dường như vẫn đang cố tìm cách thoát thân. Những con rắn uốn lượn quanh cơ thể ba nhân vật tạo nên một bố cục vừa chặt chẽ vừa đầy kịch tính.

Bức tượng được phát hiện vào năm 1506 trên đồi Esquiline, tại Rome, trong một vườn nho. Giáo hoàng Julius II nhanh chóng mua lại và đưa tác phẩm về trưng bày tại Vatican. Sự kiện này gây chấn động giới nghệ thuật thời Phục hưng. Michelangelo cũng đến tận nơi để chiêm ngưỡng và đặc biệt kinh ngạc trước kỹ thuật giải phẫu cơ thể người của các nghệ nhân cổ đại.

Một chi tiết thú vị là cánh tay phải của Laocoön từng bị mất sau khi bức tượng được khai quật. Trong quá trình phục chế, người ta từng lắp một cánh tay mới duỗi thẳng lên cao. Tuy nhiên, năm 1905, một cánh tay cổ bị thất lạc được tìm thấy và sau đó xác định là thuộc về bức tượng. Khi được gắn lại vào khoảng năm 1957–1959, cánh tay có tư thế gập về phía đầu, gần với nhận định ban đầu của Michelangelo.

Ngày nay, Laocoön và các con trai được trưng bày tại Bảo tàng Vatican, trở thành biểu tượng cho trình độ điêu khắc cổ đại và sức ảnh hưởng lâu dài của nghệ thuật Hy-La đối với mỹ thuật phương Tây.