Những ngày đầu hè, tại nhiều chợ dân sinh và cửa hàng trái cây ở Hà Nội, sầu riêng được bày bán ở vị trí nổi bật với mức giá dao động từ 90.000 đến 180.000 đồng/kg, tùy loại. So với cùng kỳ vài năm trước, mức giá này được đánh giá là cao và biến động mạnh theo từng đợt hàng. Không chỉ tại thị trường nội địa, sầu riêng Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng đột biến về xuất khẩu, đặc biệt sang thị trường Trung Quốc.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 2,2 tỷ USD, tăng gấp nhiều lần so với giai đoạn trước năm 2022 – thời điểm mặt hàng này chính thức được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Sầu riêng nhanh chóng vươn lên trở thành một trong những nông sản có giá trị xuất khẩu cao nhất của Việt Nam, vượt qua nhiều mặt hàng truyền thống.

Chỉ trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 3,65 tỷ USD, tăng gần 17% so với cùng kỳ năm trước. Trước đó, năm 2024, con số này cũng đã vượt mốc 3 tỷ USD, tăng trưởng hàng chục phần trăm.

Sự bùng nổ này kéo theo những thay đổi rõ rệt trong thị trường nội địa. Nhiều tiểu thương cho biết lượng sầu riêng nhập về ít hơn so với trước do ưu tiên cho xuất khẩu. Còn ở góc độ người tiêu dùng, cảm nhận rõ nhất là giá tăng và chất lượng không đồng đều. Một khách hàng tại Hà Nội cho biết: “Trước đây tôi mua sầu riêng khá thường xuyên vào mùa hè, nhưng năm nay giá cao hơn hẳn. Có lần mua phải quả không ngon, bị sượng, nên cũng e dè hơn.”

Câu chuyện tiêu dùng nhỏ lẻ này phản ánh một bức tranh lớn hơn của thị trường sầu riêng – một ngành hàng đang tăng trưởng nóng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều biến động. Ở góc độ thị trường, đây là biểu hiện điển hình của sự lệch pha cung – cầu. Khi cầu từ bên ngoài tăng mạnh, nguồn cung trong nước bị “hút” ra ngoài, khiến giá nội địa tăng và chất lượng phân hóa rõ rệt. Nhu cầu từ thị trường Trung Quốc tăng mạnh sau khi mở cửa chính ngạch đã tạo áp lực lớn lên nguồn cung trong nước. Bên cạnh đó, việc mở rộng diện tích trồng sầu riêng một cách nhanh chóng tại nhiều địa phương cũng đặt ra rủi ro về chất lượng và quy hoạch.

Không chỉ người tiêu dùng, ngay cả nông dân và thương lái cũng chịu tác động từ sự biến động này. Theo ghi nhận thị trường, giá thu mua sầu riêng tại vườn có thể dao động mạnh, có thời điểm lên tới hơn 120.000 đồng/kg đối với hàng loại A, nhưng cũng có lúc giảm sâu do thị trường xuất khẩu gặp trục trặc.

Thực tế này từng xảy ra trong năm 2025, khi một số lô hàng sầu riêng bị trả về do không đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch, khiến hoạt động xuất khẩu bị gián đoạn và giá nội địa lao dốc. Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường duy nhất khiến ngành hàng này trở nên nhạy cảm với các biến động chính sách.

Áp lực không chỉ nằm ở giá cả mà còn ở tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe, việc trồng sầu riêng hiện nay không còn đơn giản như trước. “Muốn bán được giá cao, phải đạt chuẩn xuất khẩu: từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến quy trình chăm sóc đều phải kiểm soát chặt. Chi phí cũng tăng lên rất nhiều,” một chủ vườn tại khu vực Tây Nguyên cho biết.

Trong khi đó, thị trường nội địa lại trở thành “bãi đỡ” cho những sản phẩm không đạt chuẩn xuất khẩu. Điều này đặt ra câu hỏi về quyền lợi người tiêu dùng, khi họ phải mua sản phẩm với giá cao nhưng chất lượng không tương xứng.

Theo thống kê, diện tích trồng sầu riêng tại Việt Nam đã tăng nhanh trong những năm gần đây, đạt hàng trăm nghìn hecta, với sản lượng lên tới hơn 1,5 triệu tấn mỗi năm. Nếu không kiểm soát tốt, nguy cơ “bong bóng nông sản” hoàn toàn có thể xảy ra – kịch bản từng lặp lại với nhiều loại trái cây khác.

Ở góc độ tiêu dùng mùa hè, sầu riêng không chỉ là một loại trái cây, mà còn là biểu tượng của xu hướng tiêu dùng “cao cấp hóa” nông sản. Người tiêu dùng sẵn sàng chi nhiều tiền hơn cho sản phẩm được quảng bá là “chuẩn xuất khẩu”, “loại A”, hay “hàng tuyển”.

Tuy nhiên, chính xu hướng này cũng tạo ra áp lực lớn lên thị trường, khi ranh giới giữa chất lượng thật và quảng cáo trở nên mờ nhạt. Không ít trường hợp người tiêu dùng phải trả giá cao nhưng nhận lại sản phẩm không như kỳ vọng.

Không chỉ là câu chuyện giá cả, sầu riêng còn phản ánh rõ xu hướng tiêu dùng theo mùa. Mùa hè, nhu cầu trái cây nhiệt đới tăng mạnh, kéo theo sự cạnh tranh giữa các loại trái cây như xoài, vải, nhãn. Tuy nhiên, sầu riêng vẫn giữ vị trí đặc biệt nhờ giá trị cao và tính “thời vụ” rõ rệt.

Ở góc độ thị trường, sự phát triển nhanh của sầu riêng cũng đặt ra bài toán về tính bền vững. Việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu có thể khiến ngành hàng này dễ bị tổn thương trước các biến động chính sách hoặc nhu cầu. Bài học từ các mặt hàng như thanh long, dưa hấu trước đây vẫn còn nguyên giá trị. Hiện nay, hơn 80% sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam đi Trung Quốc. Nếu thị trường này thay đổi chính sách hoặc siết chặt tiêu chuẩn, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn ngay lập tức.

Ngoài ra, vấn đề môi trường và tài nguyên cũng cần được tính đến. Sầu riêng là loại cây cần nhiều nước và kỹ thuật chăm sóc cao. Việc mở rộng diện tích ồ ạt có thể gây áp lực lên nguồn nước và hệ sinh thái nếu không được quản lý tốt.

Dù vậy, không thể phủ nhận rằng sầu riêng đang mang lại cơ hội lớn cho nông nghiệp Việt Nam. Thu nhập của nhiều nông dân tăng đáng kể nhờ chuyển đổi sang trồng loại cây này, có thể đạt tới mức cao gấp 3–4 lần so với các loại cây trồng trước đây.

Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội luôn là rủi ro. Khi giá cao, người dân đổ xô trồng; khi cung vượt cầu, giá có thể giảm mạnh. Chu kỳ này đã từng xảy ra với nhiều loại nông sản khác.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cần có chiến lược phát triển dài hạn cho ngành sầu riêng, bao gồm quy hoạch vùng trồng, kiểm soát chất lượng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đồng thời, thị trường nội địa cũng cần được chú trọng hơn, không chỉ là nơi “tiêu thụ phần còn lại”.

Cơn sốt sầu riêng mùa hè không chỉ là câu chuyện của một loại trái cây, mà còn phản ánh rõ những chuyển động của thị trường nông sản Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Khi một mặt hàng có thể “lên ngôi” chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra không chỉ là giá bao nhiêu, mà là liệu sự tăng trưởng đó có đủ bền vững để đi đường dài.

​