Diễn biến từ biên bản mở thầu: Sự cạnh tranh hay “cuộc dạo chơi”?

Ngày 04/11/2025, tại xã Quảng Yên, tỉnh Thanh Hóa, Biên bản mở thầu gói thầu số 02: Thi công xây dựng công trình + thiết bị thuộc dự án Sửa chữa cải tạo cơ quan Đảng ủy, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể xã Quảng Yên (mã TBMT: IB2500469966) đã ghi nhận sự tham gia của 06 nhà thầu. Với giá gói thầu được phê duyệt là 5.243.757.000 đồng, cuộc thầu tưởng chừng sẽ là một màn cạnh tranh sòng phẳng về giá và năng lực.

Theo Biên bản mở thầu lúc 16:04 ngày 04/11/2025, các con số giảm giá đầy ấn tượng đã xuất hiện. Điển hình là Liên danh Hùng Hậu - Trường Sơn giảm giá tới 9%, đưa giá dự thầu xuống còn 4.631.094.383,37 đồng. Các nhà thầu khác như Tập đoàn đầu tư Phúc Hưng cũng giảm 8%. Sự chênh lệch giá sâu này thường là tín hiệu vui cho ngân sách, nhưng cũng đặt ra bài toán về tính thực chất của các con số.

Yêu cầu kỹ thuật và "hàng rào" năng lực

Gói thầu này có tính chất đặc thù là kết hợp giữa xây lắp dân dụng cấp III và lắp đặt thiết bị. Theo Chương V - Yêu cầu kỹ thuật, nhà thầu phải đảm bảo từ việc tiếp nhận mặt bằng, thiết kế công trình tạm đến việc bảo quản các mốc định vị bằng bê tông. Đặc biệt, hồ sơ mời thầu (E-HSMT) do Công ty TNHH Tư vấn xây dựng và đấu thầu Hồng Phát lập và được Chủ tịch UBND xã Quảng Yên phê duyệt tại Quyết định 882/QĐ-UBND ngày 23/10/2025 đã đưa ra những tiêu chí khắt khe về kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự.

Chính tại "hàng rào" này, những bất ổn bắt đầu lộ diện. Báo cáo đánh giá E-HSDT số 83/BCĐG-HP ngày 20/12/2025 do ông Đinh Văn Dương – Giám đốc đơn vị tư vấn ký, đã chỉ rõ sai phạm của các nhà thầu. Đáng chú ý, Công ty CP Tập đoàn đầu tư Phúc Hưng đã bị loại vì “không trung thực” khi che giấu việc từng bị chấm dứt 02 hợp đồng xây lắp tại Hải Phòng do lỗi nhà thầu.

Cú "ngã ngựa" của Hùng Hậu 36 và án phạt 3 năm cấm thầu

Mặc dù có giá dự thầu thấp nhất sau khi giảm giá, nhưng Liên danh Hùng Hậu - Trường Sơn (trong đó Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Hùng Hậu 36 đóng vai trò chính) đã không thể chạm tay vào hợp đồng.

Đỉnh điểm của sự việc là Quyết định số 61/QĐ-UBND ngày 16/01/2026 của UBND xã Quảng Yên về việc cấm tham gia đấu thầu đối với Công ty TNHH Đầu tư xây dựng Hùng Hậu 36. Quyết định nêu rõ: Cấm nhà thầu này tham gia hoạt động đấu thầu đối với các dự án, gói thầu sử dụng vốn ngân sách do UBND xã Quảng Yên và các đơn vị trực thuộc làm chủ đầu tư trong vòng 03 năm kể từ ngày ký.

Lý do của án phạt này căn cứ vào các hành vi vi phạm quy định tại Khoản 4, Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Cụ thể, trong quá trình làm rõ E-HSDT, đơn vị tư vấn và chủ đầu tư đã phát hiện những sai lệch nghiêm trọng không thể biện minh, dẫn đến việc phải sử dụng biện pháp chế tài mạnh nhất ở cấp địa phương.

Góc nhìn chuyên gia và tính pháp lý

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP.HCM) nhận định: "Việc UBND xã Quảng Yên ban hành quyết định cấm thầu dựa trên Điểm b Khoản 4 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023 và các quy định bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15 là hoàn toàn có cơ sở. Điều này cho thấy các cấp chính quyền cơ sở đã bắt đầu quyết liệt hơn trong việc 'lọc' những nhà thầu không đủ năng lực hoặc có hành vi gian lận ngay từ khâu xét thầu."

Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: "Tại gói thầu này, mặc dù có tới 6 nhà thầu tham gia tạo ra vẻ ngoài rất cạnh tranh, nhưng kết quả cuối cùng tại Quyết định 1187/QĐ-UBND ngày 29/12/2025 lại chọn Công ty CP Đầu tư và Thương mại Long Giang trúng thầu với giá 4.800.709.065 đồng. Điều đáng nói là các nhà thầu có giá thấp hơn đều bị loại ở bước đánh giá năng lực hoặc bị phát hiện vi phạm. Đây là bài học đắt giá cho các nhà thầu có tư duy 'đi đêm' hoặc kê khai khống hồ sơ."

Gói thầu IB2500469966 không chỉ là một dự án sửa chữa công trình đơn thuần mà đã trở thành một điển hình về sự minh bạch. Việc Chủ tịch UBND xã Quảng Yên ký quyết định cấm thầu đối với Hùng Hậu 36 là hồi chuông cảnh tỉnh cho các đơn vị tham gia đấu thầu: Sự trung thực và năng lực thực chất mới là tấm vé thông hành bền vững nhất trên thị trường mua sắm công hiện nay.