Bệnh hô hấp nguyên nhân gây tử vong hàng đầu

Bệnh lý đường hô hấp vẫn là một trong những nhóm bệnh thường gặp tại các khoa Nhi và Cấp cứu. Theo thống kê mô hình bệnh tật nhi khoa tại Việt Nam, các bệnh như viêm phổi, viêm tiểu phế quản và hen phế quản liên tục chiếm 40%-50% tổng số bệnh nhi nhập viện, thường tăng vào thời điểm giao mùa.

Trên toàn cầu, viêm phổi vẫn nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. WHO cho biết năm 2024 có khoảng 4,9 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong trên thế giới; tử vong sơ sinh trong 28 ngày đầu đời chiếm 47%. Viêm phổi cũng thuộc nhóm nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ nhỏ.

Đáng lưu ý, các tác nhân như virus hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus và cúm mùa có thể khiến bệnh diễn tiến nhanh, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ sinh non.

TS.BS Nguyễn Thành Nam, Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, không ít trẻ được đưa đến viện khi tình trạng hô hấp đã nặng. Một đợt viêm đường hô hấp trên tưởng chừng thông thường có thể tiến triển xuống đường hô hấp dưới, ảnh hưởng phế quản, tiểu phế quản và nhu mô phổi chỉ trong thời gian ngắn.

Nhịp thở là dấu hiệu cha mẹ có thể kiểm tra

TS.BS Nguyễn Thành Nam nhấn mạnh, nhiều cha mẹ tập trung vào tình trạng sốt hoặc tiếng ho, nhưng "nhịp thở là chỉ số nhạy giúp nhận biết tổn thương, tắc nghẽn đường hô hấp dưới".

Khi viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản làm thu hẹp diện tích trao đổi khí hay bít tắc các phế quản nhỏ, cơ thể trẻ tăng tần số thở để bù đắp lượng oxy thiếu hụt. Vì vậy, thở nhanh là dấu hiệu lâm sàng sớm cảnh báo viêm phổi.

Cha mẹ có thể vén áo trẻ, quan sát chuyển động của lồng ngực hoặc bụng và đếm nhịp thở đủ "1 phút", khi trẻ nằm yên hoặc đang ngủ. Không nên đếm lúc trẻ quấy khóc hoặc sốt cao vì kết quả có thể không chính xác.

Nếu nhịp thở tăng cao bất thường so với lứa tuổi, trẻ cần được đưa đi khám thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.

Rút lõm lồng ngực: Không nên chờ thêm

Nếu thở nhanh là cảnh báo sớm, "rút lõm lồng ngực" cho thấy trẻ đang phải tăng gắng sức để thở.

Theo TS.BS Nguyễn Thành Nam, khi đường thở tắc nghẽn hoặc phổi giảm độ giãn nở do viêm, phù nề nhu mô phổi, trẻ phải huy động nhiều cơ hô hấp để đưa không khí vào phổi. Khi đó, vùng dưới lồng ngực có thể lõm sâu vào mỗi lần trẻ hít vào.

Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, dấu hiệu này có thể đi kèm phập phồng cánh mũi, co kéo cơ liên sườn hoặc tiếng thở rên nhẹ khi thở ra. Đây là biểu hiện hệ hô hấp đang phải làm việc quá sức và trẻ có nguy cơ kiệt sức nếu không được can thiệp kịp thời.

TS.BS Nguyễn Thành Nam khuyên, khi trẻ ho, sốt hoặc có biểu hiện cảm cúm, cha mẹ nên quan sát tình trạng hô hấp và đếm nhịp thở 2-3 lần mỗi ngày. Không tự mua kháng sinh, thuốc giảm ho, thuốc giãn phế quản hoặc thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định.

Việc hỗ trợ đường thở cần thực hiện an toàn: vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý, bảo đảm dinh dưỡng, cho trẻ uống đủ nước hoặc tăng cường bú mẹ.

Gia đình cũng cần giữ môi trường sống thông thoáng, tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá. Tiêm phòng đầy đủ các vaccine phòng bệnh phù hợp, trong đó có vaccine phòng phế cầu, H. influenzae, cúm, RSV, sởi... là một trong những biện pháp chủ động phòng bệnh.

Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh và sinh non, việc nhận ra sớm những thay đổi về nhịp thở và gắng sức hô hấp có ý nghĩa quan trọng, giúp trẻ được đánh giá y tế trước khi tình trạng chuyển nặng.

>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Hà Nội siết chặt quy định bán trú sau sáp nhập trường học để đảm bảo dinh dưỡng cho học sinh